اردوغان وايي ترکیه د هر ډول ګواښ د مخنیوي لپاره چمتو ده

د کینګزلي ویلسن په وینا، دغه بریدونه د امریکا د ځواکونو د عملیاتي برلاسۍ څرګندونه کوي. ویلسن ټینګار وکړ، چې د ایران د «رژیم» هغه وړتیاوې چې د متحدو ایالتونو ځواکونه، شریکان او د امریکا خلک ګواښي، په منظم او سیستماتیک ډول له منځه تلونکې دي.

هغه همداراز وویل، چې د امریکا د متحدو ایالتونو مرکزي قومندانۍ (سنټکام) راپور ورکړی، چې شاوخوا شپږ زره هدفونه تر برید لاندې نیول شوي دي. د هغه په وینا، تر اوسه د ایران له ۶۰ څخه ډېرې بېړۍ او ۳۰ ماین اېښوونکې بېړۍ زیانمنې شوې یا له منځه وړل شوې دي.

د امریکا د جګړې وزارت د ویاند په خبره، دا شمېرې د «دښمن» د پوځي وړتیاوو د کمزوري کولو په برخه کې د پام وړ پرمختګ ښيي.

هغه د جمعې په ورځ (د کب ۲۲مه) پر خپله اېکس‌پاڼه وليکل: «نن د لوېديځې اسيا په روانو شخړو کې د عُمان د صحار په ښار کې د يوه بريد له امله د هند دوه اتباع هم وژل شوي دي».

نوموړي زياته کړه، چې په دې پېښه کې د هند څو نور وګړي هم ټپیان شوي، خو په دې اړه چې دغه بریدګره الوتکه د کوم لوري اړونده وه، څه نه‌دي ویلي.

یادو درېیو سترو اسلامي نړۍوالو سازمانونو په یوې ګډې اعلامیې کې د اسراییل له لوري په روژه میاشت کې د الاقصی جومات تړل، د نړۍ د مسلمانانو د احساساتو پارول او له مذهبي ازادۍ ښکاره سرغړونه بللې ده. یادو سازمانونو خبرداری ورکړی، چې د اسراییل له لوري دا ډول پارونکي اقدامات به په سیمه کې د تاوتریخوالي کچه لوړه کړي او نړۍواله سوله به له ګواښ سره مخ کړي.

په اعلامیه کې پر نړۍوالې ټولنې په خانګړي ډول د ملګرو ملتونو پر امنیت شورا غږ شوی چې :«پر اسراییل فشار راوړئ څو د الاقصی جومات دروازې سمدستي د عبادت کوونکو پر مخ پرانیزي او د القدس ښار تاریخي او قانوني وضعیت ته دې درناوی وکړي».

په اعلامیه کې راغلي، چې د الاقصی جومات ټول ۱۴۴ جریبه حریم یوازې د مسلمانانو د عبادت ځای دی او بل څوک په‌کې د مداخلې حق نه‌لري.

دا غبرګون پرداسې مهال ښودل شوی، چې په دې وروستیو څو ورځو کې اسراییلي ځواکونو په القدس او شاوخوا سیمو کې امنیتي تدابیر سخت کړي، چې له امله یې زرګونه فلسطینیان د روژې په میاشت کې په الاقصی جومات کې له عبادت کولو څخه محروم شوي دي.

د یاد وزارت پر رسمي وېب‌پاڼه د خپرو شویو معلوماتو له‌مخې، دغه جایزه د اسلامي انقلاب د ساتندوی ځواک (سپاه پاسداران) پر لسو نورو اړوندو چارواکو هم اېښودل شوې ده. مجتبی خامنه‌يي په دې وروستیو کې وروسته له هغه د ایران د نوي مشر په توګه ټاکل شوی چې پلار یې علي خامنه‌يي د امریکا او اسراییل په ګډو بریدونو کې ووژل شو.

ویل کېږي چې مجتبی خامنه‌يي هم د امریکا او اسراییل په بریدونو کې ټپي شوی دی. له هماغه وخته تر اوسه پورې هغه په عامو محفلونو کې نه‌دی لیدل شوی، خو د پنجشنبې په ورځ یې خپله لومړنۍ اعلامیه خپره کړه.

د اسلامي جمهوریت د نوي مشر تر څنګ، امریکا د ایران د ملي امنیت د مشر علي لاریجاني، د استخباراتو وزیر اسماعیل خطیب، د کورنیو چارو وزیر سکندر مؤمني او د خامنه‌يي په دفتر کې د دوو نورو چارواکو په اړه هم د معلوماتو په لټه کې ده.

د دې جایزې اړوند وېب‌پاڼه کې د څلورو نورو چارواکو نومونه هم یاد شوي، چې په‌کې د سپاه پاسداران قومندان او د دفاع شورا منشي هم شامل دي، خو د هغوی نومونه او انځورونه نه‌دي خپاره شوي. د امریکا بهرنیو چارو وزارت ویلي: «دا کسان د سپاه پاسداران بېلابېلې څانګې رهبري او اداره کوي. دغه اداره د نړۍ په بېلابېلو برخو کې د ترهګریزو بریدونو په پلانولو، تنظیمولو او عملي کولو کې رول لري».

متحده ایالاتو د اسلامي انقلاب د ساتندوی ځواک (سپاه پاسداران) د یوه بهرني ترهګر سازمان په توګه پېژندلی او باور لري، چې دغه ځواک په هغو بریدونو کې لاس لري، چې په‌‌کې امریکایي وګړي وژل شوي دي.

واشنګټن همدارنګه ایران تورن کړی، چې په ۲۰۲۰ کال کې د ایراني پوځي قومندان قاسم سلیماني تر وژل کېدو وروسته یې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ او یو شمېر نورو امریکایي چارواکو د ترور لپاره پلانونه جوړ کړي وو. ایران بیا د ترهګرۍ د ملاتړ تورونه ردوي.

ایراني چارواکي اکثره د امریکا دغه تورونه بې‌بنسټه سیاسي بریدونه بولي او وایي، واشنګټن دا ډول ادعاوې د فشار د سیاست د توجیه کولو او د بندیزونو د لګولو لپاره مطرح کوي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ استازي عرفات جمال له ایران څخه د افغان کډوالو د راستنېدو په اړه له فرانسې خبرې اژانس سره په خبرو کې ویلي:«دا خلک داسې هېواد ته راځي چې لا دمخه په جګړه کې دی، نو د دوی لپاره ښه انتخابونه نشته. دوی په ایران کې له جګړې څخه تښتي او داسې هیواد ته راځي چې په‌خپله هم په جګړه کې دی».

هره ورځ لسګونه افغانان له ایران څخه بېرته افغانستان ته راستنېږي.

د فرانسې خبري اژانس ویلي، چې په ایران کې مېشت دغه افغانان تر دې مخکې د ایران له‌خوا په زوره افغانستان ته ستنول کېدل، خو اوس یې ډیری د جګړې له ډاره بېرته خپل هېواد ته ستنېږي.

د محمد کبیر نظري په نوم یوه افغان کډوال د فرانسې خبري اژانس ته ویلي:«موږ افغانانو هلته هېڅ ځای نه‌درلود، یعنې داسې ځای چې له بریدونو څخه په امن کې پاتې شو. نه هم موږ ته چا داسې ځای راکاوه، چې پناه په‌کې واخلو، بس همغه غربیکاري مو کوله».

د راپورونو له‌مخې، په منځني ختیځ کې د کړکېچ له زیاتېدو وروسته ۱۷۰۰ افغانان له ایران څخه بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

خو یاد راستنېدونکي افغان کډوال په خپل هېواد کې هم په امن کې نه‌دي، ځکه د افغانستان پر بېلابېلو برخو د پاکستان له‌خوا هوايي بریدونه کېږي.