شاه محمود میاخېل: د ډیورند کرښې مساله د څو کسانو په څرګندونو نه‌شي هوارېدلی

د برېتانیا رسنیو د راپور له‌مخې، دغه افغان پناه غوښتونکي د تېر کال د سپټمبر په میاشت کې د لوېدیځ لندن په یوه هوټل کې یوه اووه کلنه نجلۍ له خپلې مور څخه جلا کړه او وروسته یې د هغې له مټو ونیوله او د هوټل په دهلېز کې یې راکاږله.

افسر ساپی په ۲۰۲۱ کال کې برېتانیا ته داخل شوی وو. د راپور پر بنسټ، هغه مخکې د پناه غوښتنې په غوښتنلیک کې لیکلي وو، چې له لس کلنۍ راهیسې «له طالبانو سره وو».

د ساپي د پناه غوښتنې غوښتنه د برېتانیا له خوا رد شوې وه او راپورونه ښيي، چې نوموړي له دې پرېکړې وروسته هم د بیاکتنې غوښتنه ثبت کړې وه.

د افسر ساپي مدافع وکیل ادعا کړې، چې طالبانو هغه د «غلام» په توګه نیولی وو او نوموړی یوازې درې میاشتې له دې ډلې سره د روزنې لپاره پاتې شوی وو. دغه سړی په دوه نیم کاله بند محکوم شوی او نوم یې د اوو کلونو لپاره د جنسي مجرمانو په نوملړ کې ثبت شوی دی.

افسر ساپي په محکمه کې یاد تورونه رد کړي او ویلي یې دي، چې له ماشومانو سره مینه لري.

هغه په محکمه کې د پښتو ژباړن په مرسته وویل: «هغې وویل، چې د خپلې مور انتظار باسي چې ورته څه وپېري. ما یې مخ ښکل کړ. ما دا کار له ماشومانو سره د مینې له امله وکړ».

د پېښې قرباني ماشومې هم په محکمه کې ویلي: «ما نه‌شو کولای هغه ته ووایم چې لاړ شي، ځکه چې ډېره وېرېدلې وم. هغه خپل لاسونه زما شاوخوا تاو کړل. زه داسې احساس کوم لکه هغه تل زما پسې راځي. زما بد خوبونه رښتیا ښکاري او کله ناکله ژاړم».

د دې غونډې ګډونوالو چې تېرماښام (جمعه د غويي ۴مه) په مسکو کې ترسره شوه وویل، چې د سیمې امنیت لپاره د یوه خپلواک، بې‌طرفه او باثباته افغانستان جوړېدل اړین دي.

د غونډې په جریان کې د غړو هېوادونو د بهرنیو چارو مرستیال وزیرانو د افغانستان د راتلونکي، امنیتي وضعیت، د سیمې د ثبات او سیاسي همکاریو په تړاو پراخ بحثونه وکړل. ګډونوالو د افغانستان وضعیت د ټولې سیمې له ثبات سره تړلی وباله او ټینګار یې وکړ، چې یوازې د ګډو او همغږو هڅو له لارې شته ننګونو ته ځواب ورکولای شي.

د راپورونو له مخې، د شانګهای سازمان او افغانستان ترمنځ د تماس ډلې بیا پیلول، له طالبانو سره عملي تعامل او د نورو همکاریو د لارو موندل د غونډې مهم بحثونه وو. غړو هېوادونو وویل، چې د افغانستان په اړه سیمه‌ییز او همغږی سیاست اړین دی، څو شته ستونزو ته په مؤثر ډول ځواب ورکړل شي.

سره له دې، چې طالبانو تر اوسه د دغې غونډې په تړاو څه غبرګون نه‌دی ښودلی، خو د سیمې هېوادونه لا هم په افغانستان کې پر ټول‌شموله سیاسي جوړښت او پراخ امنیت ټینګار لري.

د شانګهای د همکاریو سازمان چې په‌کې روسیه، چین، پاکستان، هند، قزاقستان، قرغیزستان، تاجیکستان او ازبکستان غړیتوب لري، د سیمې د امنیت او اقتصادي همکاریو لپاره مهمه سیمه‌ییزه ډله ګڼل کېږي. دغه سازمان له طالبانو سره د عملي تعامل او د افغانستان د ثبات لپاره پر ګډو هڅو ټینګار لري.

تر دې مخکې راپور ورکړل شوی وو، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ پلان لري شاوخوا ۱۱۰۰ افغان کډوال، چې په‌کې ۴۰۰ ماشومان هم شامل دي، د قطر له السیلیه کمپ څخه کانګو ته ولېږدوي. دا کسان د کابل له سقوط وروسته دغه کمپ ته انتقال شوي او ورسره د ویزو ورکړې او امریکا ته د لېږد ژمنه شوې وه.

د امریکا ډیموکرات سناتور برني سنډرز د افغان متحدینو د خوندیتوب لپاره د واشنګټن د ژمنې په یادولو سره ویلي، چې متحده ایالات باید له هغو کسانو سره «خیانت ونه‌کړي» چې د امریکایي سرتېرو د ساتنې لپاره یې خپل ژوند په خطر کې اچولی وو.

نوموړي سناتور په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي: «دا چې دوی دې ته اړ شي چې یا د طالبانو له خوا له نږدې حتمي مرګ سره مخ شي او یا داسې هېواد ته ولېږدول شي چې هېڅکله یې نه‌دی پېژندلی، دا یو بې‌رحمانه او غیراخلاقي عمل دی».

د امریکا د استازو جرګې غړې سیدني کاملاګر دوف هم د دې طرحې په غبرګون کې د افغان متحدینو د بیا مېشتېدو په اړه د واشنګټن پر ژمنې ټینګار کړی او ویلي یې دي، چې افغانستان ته د دوی استول یا کانګو ته لېږدول کولای شي هغوی له جدي خطرونو سره مخ کړي.

هغې ویلي: «دا انتخاب نه‌دی، بلکې د مرګ حکم دی». مېرمن کاملاګر همدارنګه د امریکا پر حکومت نیوکه کړې، چې ولې یې د افغان کډوالو لپاره یو خوندي درېیم هېواد ونه‌موند او د امریکا دا دریځ یې «شرموونکی» بللی دی.

د امریکا همکار افغانان؛ یا کانګو ته لېږد یا د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته ستنېدل | افغانستان انټرنشنل پښتو

د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت ته د افغان کډوالو د لېږد طرحه په دې وروستیو کې د نیویارک ټایمز ورځپاڼې له‌خوا رسنیزه شوه. دغه راپور د امریکا د مخکښو څېرو او د کانګرس د غړو له پراخو غبرګونونو سره مخ شوی دی.

طالبان په قطر کې مېشتو افغانانو ته: هېواد کې امنیت دی، کانګو ته مه ځئ بېرته راشئ | افغانستان انټرنشنل پښتو

تر اوسه پورې جیمز سټاوریډیس، چې په افغانستان کې د ناټو پخوانی قومندان وو، امریکايي سناتور اډ مارکی، پخواني سرتېري ریچارډ اوجدا او د امریکا د استازو جرګې غړو خوان وارګاس او امي برا پر دې طرحه غبرګون ښودلی او نیوکې یې پرې کړې دي.

د طالبانو د چاپیریال ساتنې ادارې رییس مطیع‌الحق خالص او ورسره مل پلاوي هم په دغې غونډه کې ګډون کړی وو. سرمشریزه کې ګډونوالو د اقلیمي بدلون پر وړاندې د ګډو اقداماتو پر پیاوړتیا، د اوبو سرچینو مؤثر مدیریت، د شنو ټکنالوژیو پراختیا او د چاپېریالي ستونزو د حل لپاره پر سیمه‌ییزو همکاریو ټینګار وکړ. همداراز، د ۲۰۲۶–۲۰۳۰ کلونو لپاره د ګډو عملي پروګرامونو پر پلي کېدو او له نړیوالو بنسټونو سره د همغږۍ پر زیاتوالي هوکړه وشوه.

د غونډې پرېکړو کې د ارال سمندر پر ساتنې ټینګار شوی او د دې تاریخي چاپېریالي بحران د حل لپاره د نړیوالو هڅو د پراخولو غوښتنه هم شوې ده. سربېره پر دې، د اوبو کمښت، د هوا ککړتیا او د اقلیمي بدلون له امله د رامنځته کېدونکو خطرونو پر وړاندې د ګډو اقداماتو اړتیا یاده شوې ده.

د طالبانو د چاپېریال ساتنې ادارې د شنبې په ورځ (د غويي ۵مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د یادې سرمشریزې په تخصصي ناستو کې د کثافاتو مدیریت، دوراني اقتصاد، دقیقو معلوماتو نشتوالی، ډیجیټلي حل‌لارې او د مصنوعي ځیرکتیا سیستمونو کارونې پر موضوعاتو ژور بحثونه وشول. ګډونوالو ټینګار وکړ، چې د ډیجیټلي او نوې ټکنالوژۍ کارول کولی شي هېوادونه له ارزونې څخه عملي اقداماتو ته ورسوي.

100%

د مرکزي اسیا هېوادونو استازو څرګنده کړه، چې د طبیعي مناظرو بیا رغونه او د اقلیمي بدلون پر وړاندې د مقاومت لوړول د سیمې لپاره حیاتي ارزښت لري. همدارنګه، د اقلیمي تمویل د زیاتوالي اړتیا هم مطرح شوه، څو ګډې پروژې په اغېزناک ډول پلي شي.

په دغو ناستو کې دا هم روښانه شوه، چې مرکزي اسیا د اقلیم بدلون له امله له تر ټولو زیان‌منو سیمو څخه ده. د یخچالونو وېلې کېدل او پر اوبو د فشار زیاتوالی د اوبو سرچینو، کرنې او اقتصاد لپاره یې جدي ګواښونه رامنځته کړي دي.

له اقلیم سره د سازګاره ځمکې کارونې طریقو په اړه هم ناسته وشوه، چې په‌کې د ځمکې د تخریب او دښتي کېدو پر مخنیوي بحث وشو. ګډونوالو دا ستونزه د خوړو خوندیتوب لپاره جدي ننګونه وبلله.

د سرمشریزې په درېیمه ورځ په چاپېریال سکتور کې د عصري ډیجیټلي حل‌لارو او مصنوعي ځیرکتیا ټکنالوژیو د کارونې په اړه ځانګړې ناسته ترسره شوه، چې په‌کې د نوې ټکنالوژۍ رول د چاپېریالي مدیریت په ښه والي کې مهم وبلل شو.

همدارنګه «په مرکزي اسیا کې د وختي خبرداري او د ناورین د خطر کمولو همکارۍ» تر عنوان لاندې ناسته کې د GLOFCA پروژې عملي پایلې وړاندې شوې او په‌کې د یخچالي جهیلونو څارنه، د وختي خبرداري سیستمونو پلي کېدل او د ټولنې پر بنسټ د خطر کمولو اقدامات مهم وبلل شول.

د طالبانو خبرپاڼه کې زیاته شوې، چې ورسره هم‌مهاله، «له اقلیمي خطرونو تر سوداګریزو فرصتونو» تر عنوان لاندې ناسته کې ګډونوالو د چاپېریالي ننګونو د پانګونې پر فرصتونو، د سوداګرۍ ستراتیژیو کې د اقلیم موضوع ادغام او د شنو مالي میکانیزمونو پر پراختیا بحثونه وکړل. د سرمشریزې د اهمیت له امله د اقلیم، ایکولوژۍ او سیمه‌ییز اتصال موضوعاتو پراخ نړیوال پام ځانته رااړولی وو.

د مرکزي اسیا د چاپېریالي فعالیتونو د ارزونې سیمه‌ییز بهیر هم په رسمي ډول پیل شو. د وزیرانو په کچه ناسته کې د سیمه‌ییزو لومړیتوبونو، همکارۍ او د تمویل میکانیزمونو پر ټاکلو بحث وشو. دا نوښت د اقلیم بدلون، د اوبو کمښت، د یخچالونو وېلې کېدو او د ځمکې د تخریب په څېر ګډو ننګونو ته د همغږي ځواب رامنځته کولو لپاره پیل شوی دی.

همداراز، د مرکزي اسیا لپاره د هوا د کیفیت پالیسۍ دویم سیمه‌ییز ډایلاګ هم ترسره شو، چې په‌کې د چاپېریال وزیرانو د هوا د ککړتیا د کمولو او د صنعت د عصري کېدو پر عملي لارو چارو بحث وکړ. د سختو چاپېریالي مقرراتو پلي کول، د ککړو صنعتونو انتقال، د شنو ټرانسپورتي سیستمونو پراختیا او د عصري ټکنالوژیو کارول د مهمو لومړیتوبونو په توګه یاد شول.

100%

د طالبانو پلاوي هم په دې مهمه سرمشریزه کې ګډون درلود، چې مشري یې د چاپېریال ساتنې ادارې رییس مطیع‌الحق خالص کوله. یاد پلاوي د افغانستان د چاپېریالي وضعیت، اقلیمي ننګونو او د سیمه‌ییزې همکارۍ پر اهمیت ټینګار وکړ او د ګډو هڅو ملاتړ یې څرګند کړ.

د یادونې وړ ده چې دا سرمشریزه د سیمې هېوادونو ترمنځ د چاپېریالي همکاریو د پیاوړتیا، د نوې ټکنالوژۍ د کارونې او د اقلیم بدلون پر وړاندې د یوه ګډ او عملي دریځ د رامنځته کولو په برخه کې یو مهم ګام بلل کېږي.

د یادې ثبت شوې ځمکې له ډلې څخه، ۴۳۰.۲۴ جریبه د خوست د مرکز اړوندو سیمو کې تثبیت شوې، ۲۵۰ جریبه د ځاځي میدان ولسوالۍ پورې اړوند ده او پاتې نوره ځمکه د صبریو او یعقوبیو او همداراز د اسماعیل‌خېلو- مندوزیو ولسوالیو اړوندو سیمو کې ثبت شوې ده.

د خوست ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د شنبې په ورځ (د غويي ۵مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه ځمکې له قانوني ارزونو او تخنیکي څېړنو تر بشپړېدو وروسته د دولتي ملکیت په توګه ثبت شوې ده.

خبرپاڼه زیاتوي، چې د یاد اقدام موخه د دوی عوایدو زیاتول، له ځمکو اغېزناکه استفاده او منظم مدیریت دی.

د طالبانو چارواکو ویلي، د غصب شویو ځمکو د بېرته ترلاسه کولو او د امارتي ملکیت د تثبیت لپاره به هڅې دوام ولري. د طالبانو د اراضۍ مرکزي کمېسیون او د غصب د مخنیوي کمېسیون ته سپارښتنه شوې، چې د قانوني ارزونو او تخنیکي څېړنو بهیر نور هم چټک کړي.