د طالبانو زندان کې د جمهوري نظام یو پخوانی نظامي افسر له شکنجو او نامعلوم برخلیک سره مخ دی

نوموړي دا څرګندونې له ټي ‌ايس ار په نوم یوه پوډکاسټ سره په مرکه کې کړې او ویلي یې دي: «بنسټیز بشري حقونه باید د نړۍ له ټولو حکومتونو، په ګډون د افغانستان اوسني حکومت، له خوا رعایت شي. هیله لرم چې اوسنی حکومت دا موضوع درک کړي.»

خوریف زیاته کړې چې د یوې ټولنې، په ځانګړي ډول د نجونو، له زده‌کړې پرته د افغانستان پرمختګ او پراختیا ناشونی دی.

هغه په خپلو خبرو کې د پاکستان د امنیتي وضعیت په اړه هم یادونه کړې او ویلي یې دي چې په دې هېواد کې له اوسېدو راضي دی او ځان خوندي احساسوي. د هغه په وینا، د پاکستان د اوسني وضعیت پرتله د کابل له هغو کلونو سره کوي چې هلته یې دنده ترسره کوله، او اوس د خپلې کورنۍ ترڅنګ د ژوند کولو له امله زیات امنیت احساسوي.

دغه روسي ډیپلومات چې کلونه یې په افغانستان کې د لوړپوړي سفیر په توګه دنده ترسره کړې، وایي چې اوس مهال د پاکستان امنیتي وضعیت هم ورو ورو بدلون مومي او د ده په وینا ناامني په ځینو سرحدي سیمو کې افغانستان ته نږدې خپرېږي.

طالبانو د ۲۰۲۱کال له بیا واکمنېدو وروسته تر شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو بندیز لګولی او د ښځو پر کار، تعلیم او ټولنیز حضور یې ګڼ محدودیتونه وضع کړي دي. سره له دې چې نړیوالو بنسټونو پرله‌پسې غوښتنې کړې، خو طالبانو په خپلو سیاستونو کې بدلون نه دی راوستی.

په نړیواله کچه یو شمېر بشري حقونو بنسټونه د افغانستان اوسنی وضعیت د «جنسیتي اپارتاید» په توګه یادوي.

روسیه د هغو هېوادونو له ډلې ده چې د طالبانو له ادارې سره نږدې اړیکې لري او دا مهال یوازینی هېواد بلل کېږي چې د طالبانو حکومت یې په رسمي ډول په رسمیت پېژندلی دی.

مرسل عطايي چې د بدخشان په یوه ښوونځي کې ښوونکې هم ده وايي، په دوو کلونو کې پر دې بریالۍ شوې، چې د قرانکریم یوه قلمي نسخه په خپل لاس ولیکي. هغه وايي، موخه یې د اسلامي هنر ساتنه او معنوي خدمت دی او زیاتوي: «داسې یې هیله درلوده چې داسې یو کار وکړي چې هم عبادي اړخ او هنري ارزښت ولري».

مرسل عطايي وایي: «د قرانکریم د یوې نسخې لیکنې شاوخوا دوه کاله وخت ونیوه. له ورځنیو چارو وروسته دشپې لخوا مې له دوو تر درېیو ساعتونو د ایاتونو پر لیکلو کار کاوه».

د نوموړې په وینا، د قرانکریم د نسخې د لیکلو پر مهال د هر ډول غلطۍ د مخنیوي لپاره هره پاڼه څو څو ځلي بیا کتله او په خپل لاس لیکل شوي ایاتونه یې د قرانکریم له اصلي متن سره پرتله کاوه. هغه وايي، غواړي دغه د قرانکریم نسخه د ثبت او تخنیکي ارزونې په موخه د دغه ولایت لپاره د طالبانو د حج او اوقافو ریاست ته وړاندې کړي.

مرسل عطايي چې په دیني علومو او تجوید کې درسونه ویلي، د خوشنویسۍ په برخه کې یې هېڅ رسمي زده‌کړې نه‌دي کړي او په خپلې هڅې سره یې د قرانکریم دغه نسخه لیکلې ده.

100%

د قرانکریم دغه قلمي نسخه په اېف۴ کاغذ او رنګه قلمونو لیکل شوی؛ د ایاتونو متن په تور قلم، نښنې نښانې په سره قلم او د سورو طراحي په سره او شنه قلمونو شوي دي.

مرسل اعطايي دغه بریا یوازې یوه شخصي لاسته راوړنه نه‌ګڼي، بلکې افغان نجونو او هلکانو ته یې یو پیغام بولي، چې په خپلو ارادو، ایمان او هڅو سره کولی شي خپل استعداونه وغوړوي.

ضیا مسعود په خپله مقاله کې لیکلي، چې قومي حکومتونه په ذاتي ډول پر حذف، تبعیض او انحصار ولاړ دي او د ملت جوړونې بهیر له ناکامۍ سره مخ کوي. د هغه په وینا، د طالبانو په نظام کې د شایسته‌سالارۍ، قانون‌مندۍ او برابر ښاروندیتوب معیارونو خپل ځای قومي، ژبنیو، قبیلوي او اېډیولوژیکو اړیکو ته پرېښی دی.
هغه زیاته کړې چې دغه ډله د ټول ملت د استازیتوب پر ځای، له واک څخه یوازې د یوه قومي او اېډیولوژیک روایت استازیتوب کوي.

دغه پخواني افغان چارواکي د افریقایي هېوادونو لکه روانډا، سوېلي سوډان، نایجریا او سومالیا ترخو تجربو ته په اشارې سره ویلي، چې د ملي هویت پر ځای د قومي هویت واکمني هېوادونه د پرمختګ پر ځای د بحران، تجزیې او بهرنۍ انحصار لور ته بیایي.

مسعود ټینګار کړی، کله چې د ټولنې یوه برخه ځان له واک او برخلیک څخه حذف شوې احساس کړي، ملي انسجام زیانمنېږي او د بهرنیو مداخلو لپاره پراخه زمینه برابریږي.

احمدضیا مسعود د طالبانو واکمني د عصري او ملي جوړښتونو پر وړاندې خنډ بللې او ویلي یې دي، چې د قومي حکومت دفاع په اصل کې د ملي ناورین د دوام دفاع ده. نوموړي د خپلې لیکنې په پای کې څرګنده کړې، چې د افغانستان خلک تر بل هر وخت ډېر یوه عصري، ملي او ټول‌ګډونه دولت ته اړتیا لري؛ داسې یو دولت چې ټول وګړي په کې له قومي او ژبني تبعیض پرته له حقونو برخمن وي.

د متحدې جبهې مشر جنرال سمېع سادات د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۲۳مه) په خپله اېکس پاڼه د القاعدې د اوسني وضعیت په تړاو د یوې مفصلې لیکنې په ترڅ کې ویلي: «د طالبانو رژیم افغانستان د القاعده د نړیوالې شبکې په مرکزي پناه ځای او عملیاتي مرکز بدل کړی دی. له کندهاره تر ساحل (افریقا) پورې، د القاعده مشران د یوې څو اړخیزې جګړې همغږي کوي چې اوس مهال یې لمن تر سویلي اسیا، منځني ختیځ او افریقا پورې غځېدلې ده».

د نوموړي په باور، القاعده دمګړۍ په درېیو مهمو برخو کې پر جګړې بوختې ده؛ په هند نیمه وچه کې د پاکستان پر ضد د تحریک طالبان پاکستان د عملیاتو ملاتړ کوي، په یمن کې خپل عملیاتي ځواک بیا رغوي او د سویل په قبایلي سیمو او د حوثيانو تر نفوذ لاندې سیمو کې ځان ځای پر ځای کوي، او په اسلامي مغرب کې القاعده او «جې این اې ایم » په ساحل کې په تېزۍ سره پراخ شوي او د مالي او بورکینافاسو دولتونه یې د پاشل کېدو تر پولې رسولي دي.

د سادات په وینا، له دې سربېره د القاعدې د فعالیتونو له امله نایجر، توګو او بوروندي هم د ناارامۍ په حال کې دي.

سمېع سادات د خپلو استخباراتو راپورونو پر بنست وايي، د القاعدې هغه لوړپوړي غړي چې له افغانستان څخه افریقا ته لېږدول شوي، له ۲۰۲۳ کال راهیسې په ساحل کې د وسله‌والو جوړښتونو په بیا تنظیمولو او پیاوړي کولو بوخت دي. د هغه په باور، دا کار د القاعدې د لوړپوړي مشر ابو محمد المصري په مشرۍ سره پیل شوی دی.

سادات زیاتوي: «د دغو عملیاتو لړۍ د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان څخه پیل کېږي او د ایران له لارې افریقا او منځني ختیځ ته غځېږي. افغانستان یو ځل بیا د سختدریځو د روزنې، لوژستیک، جلب او جذب او نړیوالې همغږۍ لپاره د یوې ستراتیژیکې اډې په توګه کارول کېږي»

جنرال سمېع سادات وايي: «د شمالي افریقا او منځني ختیځ جنګیالي د کندهار په شاوخوا کې د القاعدې په کمپونو او پخوانیو پوځي تاسیساتو کې روزل کېږي او بیا وروسته افریقا، یمن، سوریې او نورو جنګي سیمو ته لېږل کېږي».

د هغه په وینا، القاعده د مصري مشرتابه تر سیوري لاندې په افریقا کې د پام وړ پراختیا په حال کې ده او په پای کې به په‌خپله مصر هم وګواښي.

د متحدې جبهې مشر همداراز خبرداری ورکړی، د دغه وضعیت په دوام سره به په ساحل کې د امنیت پاشل کېدل به ټوله لوېدیځه او شمالي افریقا وګواښي، اروپا به د ترهګرۍ، قاچاق، ډله‌ییزې کډوالۍ او سیمه‌ییز پاشل کېدو له زیاتېدونکو خطرونو سره مخ شي.

جنرال سمېع‌ سادات څرګنده کړې، نړۍ درې لارې لري، یا باید هېڅ ونه‌کړي او د القاعدې د پراختیا ننداره وکړي، یا باید یو نړۍوال غبرګون همغږی کړي او یا هم د طالبانو ضد له ځواکونه او سازمانونو څخه ملاتړ وکړي، څو په افغانستان کې یو مسوول حکومت د طالبانو ځای ناستی شي او القاعدې ته پناه ځای ورکول رد کړي.

طالبانو په واضحو ټکو تر اوسه له القاعدې سره د اړیکو د څرنګوالي په تړاو وضاحت نه‌دی ورکړی، خو په وار وار یې ویلي، چې په افغانستان کې هېڅ ترهګره ډله حضور نه‌لري او افغان خاوره د هېڅ هېواد پر ضد به ونه‌کارول شي.

دغه سازمان د چهارشنبې په ورځ، د غويي ۲۳مه، په یوه راپور کې ویلي، چې د دوی تر ملاتړ لاندې روغتیايي مرکزونو کې د لومړنیو روغتیايي خدماتو او رواني مشورو وړاندې کول له ښځو سره مرسته کوي څو د جسمي ستونزو، رواني فشارونو او د ورځني ژوند له سختیو سره ښه مبارزه وکړي.

د راپور له مخې، په افغانستان کې په ځانګړي ډول د لرې پرتو سیمو ګڼې ښځې له خطرناکې امیندوارۍ، د روغتیايي اسانتیاوو کمښت او دوامداره رواني فشارونو سره مخ دي.

د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق زیاته کړې چې د رواني مشورو او روغتیايي پاملرنې خدماتو ته لاسرسی د اضطراب په کمولو، د رواني روغتیا په ښه کولو او د ورځني ژوند د مدیریت په برخه کې د ښځو د وړتیاوو په لوړولو کې مهم رول لري.

دغه بنسټ ټینګار کړی چې په ځانګړي ډول په محرومو او لرې پرتو سیمو کې ښځو ته د روغتیايي مرکزونو او رواني خدماتو دوامداره ملاتړ د هغوی د روغتیايي او ټولنیز وضعیت د ښه والي لپاره اړین دی.