د بشر حقونو څار بنسټ: پاکستان د بشري حقونو مدافعین د سایبري جرمونو په نوم زنداني کوي

د امنیت شورا په نننۍ غونډه کې د پاکستان استازي وویل چې اسلام‌اباد له طالبانو د بیا واکمنېدو وروسته تمه لرله چې افغانستان به د سولې او ثبات لور ته ولاړ شي، خو د هغه په وینا، دا تمې نه دي پوره شوي.

هغه زیاته کړه چې پاکستان د افغانستان د ملاتړ لپاره ګڼ ګامونه اخیستي، لکه بشري مرستې، سوداګریزې اسانتیاوې، د ټرانزیټ امتیازات، د ویزو ورکړه او د لوړې کچې ډیپلوماټیکې لیدنې، خو د هغه په وینا، د طالبانو له لوري متوقع مثبت بدلونونه رامنځته نه شول.

د پاکستان استازي ادعا وکړه چې په افغانستان کې د ټي‌ټي‌پي، داعش خراسان او نورو ډلو شتون د پاکستان پر ضد د بریدونو لامل ګرځېدلی او دغه ډلې له افغان خاورې څخه فعالیت کوي.

هغه وویل چې د دغو ډلو له امله پاکستان په ۲۰۲۵ کال کې له ۵ زرو څخه زیات ترهګریز بریدونه تجربه کړي او تر ۱۲۰۰ ډېر کسان پکې وژل شوي دي.

په وینا کې د خېبر پښتونخوا یوې پېښې ته هم اشاره وشوه، چې پکې د ۱۵ پولیسو د وژل کېدو مسوولیت د ټي‌ټي‌پي پر غاړه واچول شو او ادعا یې وکړه چې برید له افغانستان څخه پلان شوی و.

پاکستاني استازي همدارنګه وویل چې د ترهګرۍ لپاره د پرمختللو وسلو کارول، په ځانګړي ډول هغه وسلې چې د پخوانیو نړیوالو ځواکونو پاتې دي، وضعیت لا خطرناک کړی دی.

هغه تور پورې کړ چې طالبان د ترهګرو ډلو پر ضد عملي اقدام نه کوي او د دغو ډلو له فعالیتونو سره “چوپ ملاتړ یا همکاري” لري، چې دا د سیمې امنیت ته جدي ګواښ دی.

د پاکستان استازي وویل چې اسلام‌اباد څو ځله د طالبانو د قانع کولو لپاره ډیپلوماټیکې هڅې کړې دي او قطر، ترکیې، سعودي عربستان او چین هم د منځګړیتوب رول لوبولی، خو د هغه په وینا، طالبان لا هم له سخت دریځۍ نه دي اوښتي دي.

هغه زیاته کړه چې پاکستان به د خپل حاکمیت او امنیت د دفاع لپاره “له هر ډول اړتیا سره سم ځواب ورکړي”، خو ټینګار یې وکړ چې دا اقدامات به د نړیوالو قوانینو په چوکاټ کې وي.

په وینا کې د ملګرو ملتونو پر راپور هم نیوکه وشوه او ادعا وشوه چې په راپور کې د افغانستان وضعیت یو اړخیز بیان شوی او د ترهګرۍ له ګواښونو سره کافي حساب نه دی شوی.

د پاکستان استازي وویل چې په افغانستان کې د وسلو خپرېدل، غیرقانوني مالي شبکې او د پیسو مینځلو سیستمونه د وضعیت د خرابېدو مهم عوامل دي.

هغه همدارنګه وویل چې د بشري مرستو لپاره د ۲۰۲۶ پلان یوازې ۱۴ سلنه تمویل شوی، چې دا د طالبانو د ناسم مدیریت نتیجه ده.

پاکستان ټینګار وکړ چې طالبان باید د ترهګرو ډلو پر ضد واضح او عملي اقدامات وکړي او د سیمې د ثبات لپاره خپل مسوولیت ادا کړي.

ايمل ولي خان په يوه پیغام کې وويل، چې د پښتنو ستونزې هېڅکله د لښکرو په جوړولو یا د وسلوالو ډلو له لارې نه شي حل کېدای، او د ګوند ښکاره دریځ یې دا دی چې دوی د ریاست له اساسي چوکاټ او نظام سره موافق دي، او د ریاست پر ضد د لښکر جوړولو یا زور کارولو له لارې هېڅ بریا نه شي ترلاسه کېدای.

هغه زياته کړه، چې غیر دولتي وسله‌والې ډلې او شخصي لښکر جوړول د دې هېواد او په ځانګړي ډول د پښتنو د سیمو ستونزې لا نورې هم پېچلې کړې دي.

همداراز نوموړي وويل، که د حالاتو د بدلون په نوم لښکر جوړېږي، نو تر ټولو زیات زیان یې هم خپله پښتنو ته رسېږي.

هغه غږ وکړ، وخت راغلی چې د لښکرو پر ځای د تلپاتې حل په اړه فکر وشي او تر څو چې ځوانان عصري زده‌کړې ترلاسه نه کړي او د پوهې اقتصاد ته داخل نه شي، تر هغې به ولس د پرمختګ لاره ونه مومي.

ايمل ولي خان وويل، چې د بلوڅانو سره یې تاریخي او د ورورګلوۍ اړیکه ده او دوی خپلې خبرې له هغوی سره په سوله‌ییزو او د اساسي قانون له لارو رسوي.

هغه په بلوچستان ايالت کې د پښتنو د موټرو په سوځولو او په کانونو کې پر بې‌وسلې کارګرانو بریدونه د اندېښنې وړ وبلل، دغه پېښې یې په کلکه وغندلې، او غوښتنه یې وکړه، ژر تر ژره د دې مخه ونیول شي.

د کشمير حکومت د می پر پنځمه ولسي ګډه کاري کمېټه یوه ناقانونه ډله اعلان کړې وه.

د کشمير پوليسو د يکشنبې پر شپه يوه خبرپاڼه کې وويل، په راولاکوټ سیمه کې د ګډې ولسي کمېټې وسله والو د اعتراضي لاريون په نوم د پلان له مخې پر قانون پلي کوونکو سرتېرو مخامخ ډزې وکړې.

د کشمير د پوليسو مشر د ډزو پېښه وغندله او زیاته یې کړه، دا پېښه د کوم سياسي لاريون لړۍ نه، بلکې منظمه وسله واله ترهګري ده.

همداراز د پولیسو مشر وويل، د کشمير پوليس او انتظاميه په ډاګه کوي چې حکومتي عملداري، عامه امن او د ملکي وګړو پر خونديتوب به هیڅ جوړجاړی ونه کړي.

ګډې ولسي کاري کمېټې پر اېکس خواله رسنۍ د شپې ناوخته وويل، په راولاکوټ سیمه کې د نيم پوځي ځواک (رېنجرز) په ډزو کې يو کس عثمان صابر ووژل شو، د ځواکونو لخوا ډزې روانې دي.

له دې وړاندې یې ويلي و، د پوځي روغتون مخې ته هم په اعتراضي پرلت ډزې شوي، اوښکې بهیونکی ګاز پرې ورول شوی، خو دوی په ځای ناست دي.

د کشمير لومړي وزير فيصل ممتاز راټهور هم ويلي، چې پر امنيتي ځواکونو د ډزو خبرونه یې ترلاسه کړي، هغه د سيمې پر خرابېدونکي امنيتي وضعيت اندېښنه څرګنده کړې، چې د خبرو پر ځای تشدد پله بوتلل کيږي.

ډاکټران وايي، تر هغې به خپل اعتراضي کاربنديز ته دوام ورکړي، څو په روغتونونو کې د ډاکټرانو د خوندیتوب لپاره قانون جوړ شوی نه وي او عملي اقدامات ترسره نه شي.

د شنبې په ورځ د کویټې په دولتي سېول روغتون کې پر ډاکټرې ماه نور ناصر یو کس تېزاب وپاشل. د ډاکټرې مخ سوځېدلې او بريد کوونکی په اړه ويل شوي، چې له برید وروسته له پوليسو سره په نښته کې وژل شوی دی.

د بلوچستان د ځوانو ډاکټرانو د ټولنې یوه مشر ډاکټر حفیظ الله مندوخېل افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې دوی په ټول ایالت کې په روغتونونو کې اعتراضي کاربندیز پیل کړی او د ډاکټرانو لپاره د خوندي کاري چاپېریال غوښتنه کوي.

100%

هغه وویل: «ډاکټران یوازې بېړنیو ناروغانو، د زېږون پېښو، د زړه ناروغانو او کوچنیو ماشومانو ته خدمات وړاندې کوي، خو نور ټول طبي خدمات ځنډول شوي دي».

نوموړي زیاته کړه: «شپږ میاشتې وړاندې موږ د ایالت د روغتیا له عمومي سکرتر سره لیدلي وو او غوښتنه مو کړې وه چې په روغتونونو کې د ډاکټرانو خوندیتوب تضمین او په دې اړه قانون جوړ شي، خو زموږ غوښتنې ونه منل شوې او اوس دا پېښه رامنځته شوه».

د هغه په وینا، دوی غوښتنه کوي، چې په پنجاب ایالت کې د ډاکټرانو د خوندیتوب لپاره ځانګړي اقدامات شوي دي او ورته اقدامات باید په بلوچستان کې هم عملي شي. هغه وویل: «هره ورځ په روغتونونو کې ډاکټران له ځورونې او بریدونو سره مخ کېږي او ځان خوندي نه احساسوي».

ډاکټر مندوخېل وویل، چې که څه هم چې بریدکوونکی وژل شوی، خو دوی غوښتنه کوي چې د پېښې بشپړې او شفافې پلټنې وشي او معلومه شي چې د برید اصلي لامل څه و.

100%

هغه زیاته کړه چې تېره شپه د بلوچستان د اعلی وزیر یوه سلاکار له ډاکټرانو سره لیدلي، خو د دوی غوښتنې لا هم پر خپل ځای دي. د نوموړي په وینا، تر هغو چې د روغتیا د څانګې سکرتر له دندې ګوښه نه شي، د سېول روغتون د ادارې د بې‌پروايۍ په اړه څېړنه ونه شي او د ډاکټرانو د خوندیتوب لپاره قانون جوړ نه شي، کاربندیز به دوام ولري.

هغه خبرداری ورکړ چې که د دوو یا درېیو ورځو پورې یې غوښتنې ونه منل شي، نو پراخ اعتراضي خوځښت به پیل کړي.

د ډاکټرې ماه نور ناصر د روغتیايي وضعیت په اړه ډاکټر مندوخېل وویل، چې نوموړې ډاکټره د درملنې لپاره د کراچۍ شخصي (اغا خان) روغتون ته لېږدول شوې ده.

او د روغتون د معلوماتو له مخې، د هغې یوه سترګه روغه پاتې ده، خو په بلې سترګه کې یې شاوخوا ۶۰ سلنه لید خوندي دی. همدارنګه د هغې د مخ نږدې ۲۰ سلنه برخه زیانمنه شوې، خو عمومي روغتیايي وضعیت یې له ګوښ څخه بېرون دی.

100%

د ځوانو ډاکټرانو د ټولنې په وینا، د ډاکټرې ماه نور ناصر کورنۍ د بلوچستان د پښتون مېشتې سیمې دوکۍ اوسېدونکې ده او په کوټه کې هم استوګنځای لري.

د ټولنې د معلوماتو له مخې، نوموړې شاوخوا یو نیم کال وړاندې د طب سند(اېم بي بي اېس)ترلاسه کړی و. هغې دا مهال په سېول روغتون کې دنده ترسره کوله او ورسره یې د جراحۍ په برخه کې تخصص هم کاوه.

د ډاکټرې د پېښې پرضد د شنبې په ورځ په کویټه کې د ډاکټرانو او مدني ټولنې سره سياسي فعالو اعتراضي لاريون کړی، دغه پېښه په پراخه کچه غندل شوې او د پېښې د اصل لامل معلومولو غوښتنه هم شوې ده.

ځايي چارواکو له افغانستان انټرنیشنل پښتو سره په خبرو کې د پېښې پخلی کړی او ویلي یې دي چې یاد قراردادي د پنجاب ایالت اوسېدونکی و.

د چارواکو په وینا، ټپي شوی کس روغتون ته لېږدول شوی او د درملنې لاندې دی.

کیچ ولسوالۍ د بلوچستان له هغو سیمو څخه ده چې له اوږدې مودې راهیسې له امنیتي ستونزو سره مخ ده. چارواکو د پېښې په اړه پلټنې پیل کړې دي.

د یادونې وړ ده چې د یادې پيښې مسولیت تر اوسه پورې کومې وسله والې ډلې په غاړه نه دی اخیستی.