د طالبانو تر واک لاندې د هغه افغان ماشومانو شمېر په بېساري ډول لوړ شوی، چې خپل راتلونکی د کورنۍ لپاره د یوې ګوله ډوډۍ په پيدا کولو قرباني کوي. په سویلي حوزه کې د ماشومانو وضعیت تر پخوا ډېر خراب شوی او ګڼ ماشومان په درنو کارونو بوخت دي.
په ټکنده غرمه کې د کندهار ښار په یوه څنډه کې یو ۱۳ کلن ماشوم یوې لاسي رېړۍ ته ولاړ دی او توکي پلوري. که څه هم د نوموړي د عمر نور ماشومان لا د ښوونځي کتابونو او یا هم د لوبو د میدانونو په فکر کې وي، دغه ماشوم په دوړو ککړ لاسونه او چاودې شونډې ولاړ دی؛ تر څو خلک ترې څه واخلي.
د هغه پر مخ د ماشومتوب د خوښیو پر ځای د ستړیا نښې ښکاري، کله چې له کاره د یوې شېبې لپاره وزګار شي، په خاموشۍ سره د سړک پر لور ګوري؛ داسې ښکاري لکه د خپل عمر له لاسه تللې نړۍ پسې چې نظر کوي.
هغه په ټیټ غږ افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل: «هر سهار وختي راځم او تر ماښامه دلته بېنډۍ، بانجان، رومیان او نور توکي پلورم، ښوونځي ته نه ځم ځکه باید کار وکړم».
نن د جون ۱۲مه د ماشومانو د کار پرضد نړۍواله ورځ ده. نړۍ او د ماشومانو ملاتړي سازمانونه د یادې ورځې په مناسبت په داسې حال کې د ماشومانو د حقونو او خوندي راتلونکي په اړه خبرې کوي، چې د افغانستان په ګڼو برخو کې زرګونه ماشومان لا هم د ماشومتوب پر ځای د مزدورۍ دروند بار پر اوږو وړي.
که څه هم د وروستیو کلونو بشپړې او تازه رسمي شمېرې نهدي خپرې شوې؛ خو تېرکال د ماشومانو د ژغورنې صندوق ویلي و، چې په افغانستان کې د کارګرو ماشومانو شمېر د وړم کال پرتله ۳۸ سلنه زیات شوی او په هېواد کې د بېوزلۍ لمن هم پراخه شوې ده.
د پخوانیو معلوماتو له مخې؛ یوازې په کندهار ولایت کې تر ۲۰زره زیات ماشومان په درنو او فزیکي کارونو بوخت دي، په داسې حال کې چې په کندهار او هلمند کې د دغه ماشومانو شمېر له ۴۰زرو اوښتی دی.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونېسف) د شمېرو له مخې؛ له هرو پنځو افغان ماشومانو یو یې کار کوي.
نړۍوال راپورونه هم ښيي، چې په افغانستان کې د ۵ تر ۱۴ کلونو عمر لرونکو ماشومانو شاوخوا ۲۲ سلنه په کار بوخت دي او بشري بنسټونه خبرداری ورکوي چې د اقتصادي کړکېچ له ژورېدو سره د ماشومانو د کار کچه نوره هم لوړه شوې ده.
د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت په درنو کارونو د اخته ماشومانو په اړه شمېرې نه خپروي او یوازې دومره وایي، چې دوی زیات شمېر یتیمو او بېسرپرسته ماشومانو ته د زدهکړو زمینه برابره کړې ده.
د افغانستان په بازارونو، ورکشاپونو، هوټلونو، مارکېټونو، د خښتو په بټیو، کانونو او د سړکونو پر غاړو هره ورځ لسګونه ماشومان لیدل کېږي چې د ژوند د لومړنیو اړتیاوو د برابرولو لپاره کار کوي.
د کندهار ښار په یوې بوختې څلورلارې د قاسم په نوم یو بل ماشوم د پلاستیکي بوتلونو یوه درنه بوجۍ پر اوږه وړي. لمر پرې نېغ لګېدلی او خولې یې پر مخ روانې دي. هغه وایي: «کله کله ټوله ورځ ګرځم؛ خو دومره پیسې پیدا نهکړم چې د کور ټول شیان پوره شي. خو مجبور یم مور مې وایي، هرڅه چې کېږي پیسې باید پيدا کړم».
ډېری کسان اقتصادي ستونزې، بېکاري او بېوزلي هغه عوامل یادوي، چې ګڼې کورنۍ یې دې ته اړې کړې چې خپل ماشومان کار ته ولېږي. ډېری کورنۍ وایي، که څه هم نه غواړي ماشومان یې په کم عمر کې مزدوري وکړي؛ خو د ژوند سختو شرایطو ورته بله لار نهده پرېښې.
د عبدالولي په نوم د کندهار یو اوسېدونکی چې درې ماشومان یې کار کوي وایي: «هیڅ پلار نه غواړي زوی یې د دوړو، ګرمۍ او سخت کار ترمنځ لوی شي؛ خو کله چې په کور کې ډوډۍ نهوي، انسان مجبورېږي، که ماشومان کار ونه کړي د کور لګښتونه نهشو برابرولای».
د ماشومانو کار یوازې اقتصادي ستونزه نهده؛ دا د هغوی پر روغتیا، زدهکړو او راتلونکي هم ژور اغېز کوي.
د کندهار اوسېدونکي وايي، په ډېرو ورکشاپونو کې ماشومان له درنو وسایلو سره کار کوي، د تېلو، دوړو او ګواښونکو توکو ترمنځ ساعتونه تېروي او کله ناکله د سوځېدو، ټپي کېدو او ناروغیو له ګواښ سره مخ وي. خو تر فزیکي ستونزو لا لویه اندېښنه دا ده، چې ډېری دغه ماشومان له زدهکړو پاتې کېږي.
د ماشومانو د حقونو په برخه کې فعالان باور لري، چې د ماشومانو د کار د کمېدو لپاره یوازې شعارونه بسنه نهکوي. د دوی په اند د بېوزله کورنیو ملاتړ، د زدهکړو اسانتیاوې، د کار خوندي شرایط او اقتصادي فرصتونه هغه څه دي چې کولای شي ماشومان له بازارونو او سختو کارونو بېرته ټولګیو او د لوبو میدانونو ته راستانه کړي.
د ماشومانو د کار پر وړاندې د نړۍوالې ورځې په مناسبت د افغان ماشومانو وضعیت لا هم د اندېښنې وړ بلل کېږي.
