د خیبر پښتونخوا حکومت د بېاسناده افغان کډوالو د اېستلو تازه لړۍ نن پیل کړه او په پام کې لري، چې شاوخوا ۲۰زره افغانان په دغه پړاو کې له پېښور نه بېرته افغانستان ته ستانه کړي.
د خیبر پښتونخوا حکومت د بېاسناده افغان کډوالو د اېستلو تازه لړۍ لپاره بشپړ چمتووالی نیولی او د خیبر پښتونخوا امنیتي ادارو د مېشتو افغانانو نوملړونه هم چمتو کړي دي.
د پاکستاني رسنیو په وینا؛ د پېښور پولیسو د اړونده کسانو په اړه کره معلومات وروستي کړي او د عملیاتو په لړ کې د مرستې لپاره فدرالي ځواکونه هم غوښتل شوي دي. د پېښور پولیسو په وینا؛ رسمي عملیات به د پولیو روان کمپاین له پای ته رسېدو وروسته پیل شي.
په لومړي پړاو کې به په پېښور ښار او لرو پرتو سیمو کې مېشتې افغان کورنۍ د ناصر باغ ترانزیتي مرکز ته ولېږدول شي. د نوم لیکنې او نورو رسمي چارو له بشپړېدو وروسته هغوی به د تورخم له لارې بېرته افغانستان ته ستنې کړای شي.
پولیسو د پېښور له څو مهمو سیمو لکه افغان کالونۍ، چارسدې سړک، بخشو، رینګ روډ، ناصر باغ، بورډ بازار، رشید ګړۍ، پنج کټه چوک، شېرو جنګي، خزانه او ورسک روډ کالونیو څخه د مېشتو افغان کډوالو معلومات راټول کړي دي. د هغه افغانانو جلا نوملړونه هم چمتو شوي، چې په مېوه منډي، سبزي منډي، شېبه بازار، خیبر بازار او بېلابېلو فابریکو او بازارونو کې په سوداګرۍ بوخت دي.
د ۲۰۲۱کال په اګست میاشت کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته زرګونه افغان کورنۍ پاکستان ته کډه شوې؛ خو اوس د دغه کورنیو ډېری غړي د دویم ځل لپاره د بېځایه کېدو له ګواښ سره مخ دي.
دغه کورنۍ په لومړي سر کې د پنجاب په بېلابېلو ښارونو کې مېشتې شوې؛ خو د پولیسو د عملیاتو او نیونو له وېرې وروسته پېښور ته کډه شوې دي. خو اوس په پېښور کې هم د ورته عملیاتو له امله له ناڅرګند وضعیت سره مخامخ دي.
د پاکستان حکومت لهخوا د افغان کډوالو پرضد په ټول هېواد کې عملیات روان دي. د دغه عملیاتو په ترڅ کې د راولپنډۍ، اوکاړې، ساهیوال، بهاولپور او د پنجاب له نورو ښارونو څخه سلګونه افغانان نیول شوي او د خیبر پښتونخوا له لارې افغانستان ته ستانه کړل شوي دي.
د همدې وېرې له امله ګڼو کورنیو پنجاب پرېښود او پېښور ته په دې هیله تللې، چې هلته به لږترلږه په لنډمهالي ډول خوندي ځای ومومي؛ خو اوس په پېښور کې هم د نیونو او پلټنو لړۍ چټکه شوې ده.
له بهاولپور نه پېښور ته د یوې ستنې شوې کورنۍ مشر نورالله وایي، چې په ۲۰۲۱کال کې له کابل نه پاکستان ته وتښتېدل او په لومړي سر کې په بهاولپور کې مېشت شول. د هغه په وینا؛ کله چې په بهاولپور کې د کورونو د مالکانو او افغان کرایهدارانو پرضد عملیات پیل شول، اړ شو چې په یوه شپه کې خپل کور پرېږدي.
نورالله وایي، خلکو ورته ویلي و چې په پېښور کې وضعیت نسبتا ښه دی او د نیول کېدو ګواښ کم دی؛ خو د څو اوونیو په تېرېدو سره دلته هم پولیسو د دوی په سیمه کې د لټون او د اسنادو د ارزونې عملیات پیل کړي. هغه زیاتوي، چې اوس نه پوهېږي کوم ځای ته ولاړ شي ځکه د پاکستان په هېڅ برخه کې ځان خوندي نه احساسوي.
ساهیوال نه پېښور ته راغلې یوې افغان مېرمنې فریدې (مستعار نوم) وویل، مېړه یې په پنجاب کې د عملیاتو پرمهال نیول شوی او له همدې امله یې کورنۍ اړه شوه چې ژر تر ژره پېښور ته کډه شي.
د دوی ماشومان تراوسه دوه ځلې له زدهکړو بېبرخې شوي او اوس په پېښور کې هم د ښوونځي د شاملېدو برخلیک یې ناروښانه دی؛ ځکه د روانو عملیاتو له امله د رسمي ثبت او راجسټر کېدو څخه ډډه کوي.
هغې وویل، د پاکستان له حکومته یې یوازینۍ غوښتنه دا ده چې لږترلږه د ماشومانو د زدهکړو او د کورنیو د یو ځای پاتې کېدو لپاره یوه باعزته حللاره ومومي.
په پاکستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ ویاند قیصر اپریدی وایي، چې له ۲۰۲۳کال راهیسې تراوسه تر ۲.۵ مېلیونه ډېر افغانان له پاکستان نه افغانستان ته ستانه شوي دي.
د بشري حقونو سازمانونو په وار، وار خبرداری ورکړی، چې د افغان کډوالو پرضد ناڅاپي او پراخ عملیات په ځانګړي ډول پر ښځو او ماشومانو سختې رواني، ټولنیزې او اقتصادي اغېزې پرېږدي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي نوې ځانګړې استازې په توګه د بنګلهدېشۍ ډیپلوماتې رباب فاطمې ټاکنه د افغانستان د ډیپلوماتانو له تود هرکلي سره مخ شوې. په جنیوا کې د افغانستان استازي نصیراحمد اندېشه د رباب فاطمې ټاکنه یو مثبت ګام او «طالبانو ته یو جدي او څرګند پیغام» بللی.
هغه ویلي، له څو میاشتو راهیسې د نوي استازي د ټاکلو په اړه سلامشورې روانې وې او نږدې اجماع رامنځته شوې وه چې دغه دنده باید «یوې ښځې، مسلمانې او د سیمې د هېوادونو یوې استازې» ته وسپارل شي.
نوموړي دغه ټاکنه «طالبانو ته یو جدي او څرګند پیغام» وباله؛ هغه ډله چې واک ته له رسېدو وروسته یې د افغانستان پر ښځو او نجونو پراخ محدودیتونه لګولي او د هغوی ګڼ بنسټیز حقونه او ازادۍ یې محدودې کړې دي.
خو اندېشه د دغه بدلون له امله د یوناما د فعالیتونو د ښه کېدو په اړه هیلهمن نهدی. د دغه پوښتنې په ځواب کې چې ایا نوې مشري به وکولای شي یوناما له «اوسني ناوړه او کړکېچن وضعیت» څخه وباسي، وویل: «له بده مرغه نه».
د ملګرو ملتونو یوه چارواکي افغانستان انټرنېشنل ته تایید کړې، چې د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش امنیت شورا ته په یوه لیک کې د بنګلهدېش لوړپوړې ډیپلوماته رباب فاطمه د افغانستان لپاره د خپلې نوې ځانګړې استازې او په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي (یوناما) د مشرې په توګه وړاندیز کړې ده.
امنیت شورا تراوسه د دغه وړاندیز په اړه رسمي پرېکړه نهده کړې؛ خو تمه کېږي چې د شورا غړي به په راتلونکو ۲۴ ساعتونو کې خپل وروستی نظر اعلان کړي. که دغه وړاندیز تایید شي، رباب فاطمه به د یوناما د پخوانۍ مشرې روزا اوتونبایوا ځای ناستې شي او د افغانستان په خورا حساسو سیاسي او بشري پړاوونو کې به د یوناما مشري پر غاړه واخلي.
دا په داسې حال کې ده، چې د ملګرو ملتونو امنیت شورا په دې وروستیو کې د خپلو ټولو ۱۵ غړو په موافقې سره د یوناما ماموریت د یو کال لپاره وغځاوه.
رباب فاطمه څوک ده؟
رباب فاطمه د بنګلهدېش له مخکښو او تجربهلرونکو ډیپلوماتانو ده، چې په ملګرو ملتونو کې اوږده کاري تجربه لري. هغې مخکې د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) د اجراییه بورډ مشرې، د ملګرو ملتونو د ښځو ادارې د اجراییه بورډ مشرې او د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام د اجراییه بورډ مرستیالې په توګه دنده ترسره کړې ده. نوموړې د پراختیا، بشري حقونو او څو اړخیزو همکاریو په برخو کې یوه پېژندل شوې څېره ګڼل کېږي.
د افغانستان په سختو شرایطو کې ماموریت
یوناما په ۲۰۰۲کال کې د طالبانو د لومړي حکومت تر پرځېدو وروسته د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۱۴۰۱ شمېرې پرېکړهلیک پربنسټ جوړ شو؛ څو په افغانستان کې د سولې له بهیر، بیارغونې، د دولتي بنسټونو د پیاوړتیا او له بشري حقونو ملاتړ وکړي.
که د امنیت شورا د رباب فاطمې ټاکنه تایید کړي، نوموړې به په داسې وخت کې د دغه ماموریت مشري پر غاړه واخلي چې افغانستان له بشري ناورین، سیاسي کړکېچ، نړۍوالې انزوا او د ښځو پر حقونو له پراخو محدودیتونو سره مخ دی.
له همدې امله د هغې بریا یا ناکامي به نه یوازې د هغې پر ډیپلوماتیکو وړتیاوو؛ بلکې د امنیت شورا د ملاتړ کچې او له ملګرو ملتونو سره د طالبانو د تعامل پر څرنګوالي هم تړلې وي.
د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت وايي، چې د پلچرخي په زندان کې یې ۹۰ زندانيانو ته د حرفهيي او تخنیکي زدهکړو زمینه برابره کړې. د دغه وزارت په وینا، دغه روزنیزه دوره ۶ میاشتنۍ ده او زندانیانو ته به په بېلابېلو تخنیکي او مسلکي برخو کې زدهکړې ورکړل شي.
د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۸م) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د دغه وزارت او د زندانونو چارو سمون ادارې په همغږۍ د تخنیکي او مسلکي زدهکړو د پراختیا په موخه، د لومړي ځل لپاره په پلچرخي زندان کې ۹۰ زندانيانو ته د ودانيو برېښنا، کمپیوټر او خياطۍ په حرفو کې د شپږ میاشتنیو نظري او عملې زدهکړو زمینه برابره شوه.
د دغه وزارت د کار چارو مرستیال محمد زاهد احمدزي په همدې تړاو جوړو شویو مراسمو کې وویل، د کار او ټولنيزو چارو وزارت د همکارو ادارو په همغږۍ سره هڅه کوي، چې د هېواد په زندانونو کې د تخنیکي او مسلکي زدهکړو فرصتونه لا پراخ کړي، څو بندیان له بند څخه تر خلاصون وروسته د مناسب کسب او کار څښتنان او خپلو کورنیو ته د حلالې نفقې د پيدا کولو سبب وګرځي.
هغه زیاته کړه: «د تخنیکي او مسلکي زدهکړو برابرول د زندانیانو د مسلکي ظرفیتونو د لوړولو، د کار بازار ته د هغوی د چمتووالي او د جرمونو د تکرار د مخنیوي لپاره مهم رول لري».
له دې سره سم، د زندانونو چارو سمون ادارې نظامي مرستیال محمد کاظم طارق د یادو زدهکړو له ګډونوالو زدهکوونکو څخه وغوښتل، چې له وخت او زدهکړو څخه په غوره توګه استفاده وکړي.
په یاد زندان کې دغه روزنیز پروګرام په داسې حال کې پرانېستل شوی، چې د بشري حقونو نړۍوالو سازمانو، د ملګرو ملتونو اړوند ادارو او د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي طالبان له بندیانو سره پر ناوړه چلند، شکنجې، وهلو او ډبولو تورن کړي دي.
د روسیې د بهرنیو چارو وزارت وايي، د اوکراین د تېرې اوونۍ په بریدونو کې د یوه ماشوم په ګډون ۳۸ روسي ملکي وګړي وژل شوي او ۲۷۰ نور، د اتو ماشومانو په ګډون ټپیان شوي دي.
د روسیې د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ماریا زاخارووا ویلي، د اوکراین په بریدونو کې د تېرې اوونۍ پر مهال ټول ۳۰۸ روسي ملکي وګړو ته مرګژوبله اوښتې ده.
زاخارووا په یوه بیان کې ویلي: «د تېرې اوونۍ په ترڅ کې ۳۰۸ ملکي وګړي د اوکرایني ځواکونو د بریدونو ښکار شوي، چې له ډلې یې ۳۸ کسان، د یوه ماشوم په ګډون، وژل شوي او ۲۷۰ نور، د اتو ماشومانو په ګډون، ټپیان شوي دي.»
هغې ادعا کړې چې اوکراین د روسیې پر ملکي وګړو او بنسټیزو تأسیساتو خپلو بریدونو ته زور ورکړی دی.
د روسیې د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ویلي، دا بریدونه د دې لپاره ترسره کېږي چې د اوکراین حکومت خپلو لوېدیځو متحدانو ته وښيي چې ورکړل شوې وسلې اغېزمنې دي او له دې لارې د لا ډېرو پوځي مرستو ترلاسه کولو زمینه برابره کړي.
روسیې دا ادعاوې داسې مهال مطرح کړي چې د مسکو او کییف ترمنځ جګړه لا هم روانه ده او دواړه لوري په پرلهپسې ډول یو بل د ملکي وګړو او ملکي زیربناوو په نښه کولو تورنوي. د دې ادعاوو په اړه د اوکراین رسمي غبرګون تر اوسه نه دی خپور شوی.
امریکایي رسنیو راپور ورکړی، افغان وګړی رحمانالله لکڼوال چې د امریکا د ملي ګارډ پر دوو غړو د ډزو په تور تورن دی، په زندان کې د نه خوړلو اعتصاب کړی او د روغتیايي وضعیت د خرابېدو له امله روغتون ته لېږدول شوی دی.
د واشنګټن پوسټ د راپور له مخې، د فدرالي محکمې قاضي امیت پي. مهتا د پنجشنبې په ورځ ویلي، لکڼوال د روانې اوونۍ په ترڅ کې د روغتیايي وضعیت له سخت خرابېدو وروسته د جورج واشنګټن پوهنتون روغتون ته لېږدول شوی دی.
مهتا ویلي: «تر هغه ځایه چې زه پوهېږم، د ښاغلي لکڼوال روغتیايي وضعیت د پام وړ خراب شوی او هغه په ډېر سخت حالت کې دی.»
هغه زیاته کړې چې د لکڼوال اوسنی وضعیت «تر یوه بریده د هغه د خپل چلند پایله ده»، ځکه نوموړي له خوړو او په ځینو مواردو کې له اوبو څښلو هم ډډه کړې ده.
د امریکا د لویې څارنوالۍ مرستیالې جوسلین بالنټاین، محکمې ته ویلي چې حکومت غواړي د لکڼوال د محاکمې تر مخه د توقیف پر مهال د هغه د روغتیايي وضعیت په اړه خپلې غوښتنې او سپارښتنې وړاندې کړي، خو د دې لپاره د هغه طبي دوسیو ته لاسرسی ضروري دی.
رحمانالله لکڼوال د تېر کال د نومبر میاشتې په وروستیو کې سپینې ماڼۍ ته نږدې د امریکا د ملي ګارډ ۲۰ کلنه سرتېرې سارا بکسټروم په ډزو ووژله او یو بل سرتېری انډریو وولف یې ټپي کړ. لکڼوال خپله هم د پېښې پر مهال د ملي ګارډ د یوه بل غړي په ډزو ټپي شوی و.
د محکمې منصفه پلاوي نوموړی په ۱۷ بېلابېلو جرمونو تورن کړی دی. د واشنګټن پوسټ د راپور له مخې، د امریکا د عدلیې وزارت چارواکي دا هم ارزوي چې که لکڼوال مجرم وپېژندل شي، د اعدام سزا غوښتنه وکړي.
څارنوالانو ویلي، لکڼوال تر ټپي کېدو وروسته د درملنې له بشپړېدو سره سم د واشنګټن ډي سي په زندان کې ساتل کېده.
رحمانالله لکڼوال په افغانستان کې د ملي امنیت د ځانګړو ځواکونو غړی و او له د د امریکا د مرکزي استخباراتو اداره(سي اې ای) سره یې همکاري کړې وه.
هغه د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته له خپلې کورنۍ سره د امریکا د واشنګټن ایالت په بلینګهم ښار کې مېشت شوی و.
د واشنګټن پوسټ د څېړنې له مخې، لکڼوال داسې مهال چې هڅه یې کوله له خپلې مېرمنې او پنځو ماشومانو سره په امریکا کې له نوي ژوند سره ځان عیار کړي، ورځ تر بلې له ټولنې ګوښه او منزوي کېده.