طالبانو په افغانستان کې د بهرنیو ډلو د شتون په اړه د شهباز شریف څرګندونې رد کړې

یاد وزارت د جمعې د لمانځه د خطبي موضوع «د ځوانانو په اصلاح کې د دیني عالمانو مسوولیتونه» ټاکلې او متن یې په فارسي او پښتو ژبو د مرکز او ولایتونو د جوماتونو خطیبانو ته استولی دی. په دغه متن کې راغلي چې ځینې ټولنیزې رسنۍ د ځوانانو د «بې‌دینۍ» لامل کېږي. د دغه وزارت په ادعا، «ملحد» کسان له دغو شبکو څخه د الحاد د خپرولو لپاره ګټه اخلي، د مسلمانو ځوانانو په ذهنونو کې د دین په اړه شکونه راپیدا کوي او د هغوی دیني باورونه له خطر سره مخامخوي.

د طالبانو د حج وزارت همدارنګه ویلي چې ځینې ټولنیزې پاڼې په ټولنه کې «فحشا او زنا» خپروي او یو شمېر نورې بیا خلک عیسویت ته رابولی. د متن په بله برخه کې راغلي چې انټرنیټي پاڼې خلک د «شرعي حاکم» پر وړاندې بغاوت ته هڅوي او په ټولنه کې د ناامنۍ او بې‌ثباتۍ د خپرېدو لامل کېږي.

د وزارت په وړاندیز شوي متن کې راغلي چې ډېری ځوانان خپل ټول وخت د موبایل په لیدلو تېروي او په هغه کې «لوڅ فلمونه، سریالونه، ویناوې او تبلیغاتي عکسونه» ګوري. د طالبانو د حج وزارت همدارنګه لیکلي چې ځوانان د موبایل له لارې له هغو ښځو سره خبرې او اړیکې ټینګوي چې دغه وزارت «بې‌عفته» بللې دي. په دغه متن کې، دا ډول چلندونه د «لوېدیځ د فکري جګړې» برخه بلل شوي او راغلي چې ځوانان بېلابېلو «بې‌لارې تګونو» ته مخه کړې ده.

د طالبانو د حج وزارت له ملا امامانو غوښتي چې د جمعې د لمانځه په خطبو کې ووایي چې ډېری ځوانان له دیني زده‌کړو او ارزښتونو خبر نه دي او د مذهبي باورونو، شرعي احکامو، اخلاقو او اسلامي ادابو په اړه د هغوی معلومات لږ دي.

په متن کې راغلي چې ډېری ځوانان پنځه وخته لمونځونه په جومات کې په جمع سره نه کوي او په واټونو او کوڅو کې اسلامي اخلاق او اداب نه مراعاتوي.

دغه وزارت همدارنګه ادعا کړې چې د لوېدیځ کلتور ترویج او له مسلمانو ماشومانو او ځوانانو څخه د اسلامي عقیدې اخیستل په «نوې وسلې» بدل شوي دي.

د طالبانو د حج وزارت له امامانو او خطیبانو غوښتي چې په جوماتونو کې د ماشومانو، تنکیو ځوانانو او ځوانانو لپاره جلا جلا ښوونیزې کړۍ جوړې کړي.

د امریکا د بهرنیو اړیکو شورا څیړنز مرکز په خپل تازه راپور کې، چې د ۲۰۲۶ کال د جولای په ۶مه خپور شوی، ویلي چې طالبان د شریعت پر بنسټ د سختو قوانینو په پلي کولو سره پر افغانستان خپل مطلق واک ټینګ کړی دی.

راپور ټینګار کوي چې ترهګرو ډلو، د القاعده په ګډون، افغانستان د جذب، روزنې او له هېواده بهر د ترهګرو د لېږلو پر مرکز بدل کړی دی.

د امریکا د بهرنیو اړیکو شورا څیړنیز مرکز همداراز ویلي چې د نجونو پر زده کړو بندیز او د ښځو لپاره د سفر پر مهال د نارینه محرم د ملتیا او په عامه ځایونو کې د مخ پټولو شرط لا هم پر ځای دی.

د راپور له مخې، د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان خلک لا هم د ترهګریزو بریدونو له جدي ګواښ سره مخ دي.

د راپور له مخې، پاکستان پر طالبانو د هوايي بریدونو له ترسره کولو وروسته، په رسمي ډول د طالبانو له ادارې سره «ښکاره جګړه» اعلان کړې ده.

راپور وایي، چین هڅه کړې چې په اورومچي کې د منځګړیتوب له لارې دغه کړکېچ پای ته ورسوي، خو تر اوسه خبرې کومې رسمي هوکړې ته نه دي رسېدلې.

د امریکا د بهرنیو اړیکو شورا په خپل راپور کې د داعش خراسان ډلې فعالیتونو ته هم اشاره کړې او ویلي یې دي چې دغه ډله، سره له فشارونو، لا هم په سیمه او ان له سیمې بهر د بریدونو وړتیا لري، چې د ۲۰۲۴ کال د مارچ میاشتې د مسکو برید یې د بېلګې په توګه یادې کړې دي.

د راپور له مخې، بلوچ وسله وال هم د پاکستان لپاره د امنیتي ګواښونو له ډلې ګڼل شوي دي.

د امریکا د بهرنیو اړیکو شورا خبرداری ورکړی چې افغانستان لا هم د نړۍ له تر ټولو لویو بشري بحرانونو څخه یو تجربه کوي.

په دغه راپور کې ویل شوي، په ۲۰۲۵ کال کې نږدې ۲۳ میلیونه کسان، چې د هېواد د نفوس نږدې نیمايي جوړوي، بشري مرستو ته اړتیا لرله او له ۲۸ سلنې ډېر وګړي په خوارځواکۍ اخته وو.

یادې ادارې جمعه (د چنګاښ ۱۹مه) په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د ۵۲ ناورین ځپلو او جګړه‌ ځپلو هېوادونو وضعیت یې ارزولی. د راپور له مخې؛ د ۲۰۲۵کال له جنورۍ راهیسې لږ تر لږه یو مېلیون ښځو او نجونو په دغه هېوادونو کې بنسټیزو خدمتونو ته لاسرسی له لاسه ورکړی دی. افغانستان هم د هغو هېوادونو له ډلې دی، چې د بودجې د کمښت له امله سخت اغېزمن شوی دی.

په راپور کې راغلي، په افغانستان کې د ښځو بنسټونه د کانګو دیموکراتیک جمهوریت او هایټي په څېر هېوادونو کې د ورته بنسټونو په شان په داسې شرایطو کې فعالیت کوي چې د اړتیاوو له زیاتېدو سره، سره یې مالي سرچینې په بې‌ساري ډول کمې شوې دي.

د راپور موندنې ښيي؛ د سروې شویو ښځو بنسټونو ۸۴ سلنې ویلي، چې د ۲۰۲۵کال له پیل راهیسې د دوی د خدمتونو غوښتنه زیاته شوې؛ خو نږدې ۹۰ سلنهبیا وایي چې نور د اوسنیو اړتیاوو پوره کولو توان نه‌لري.

د ملګرو ملتونو د ښځو برخې خبرداری ورکړی، که وضعیت همداسې دوام وکړي نو د تاوتریخوالي د قربانیانو د ملاتړ، روغتیايي خدمتونو، رواني مرستو او ښوونیزو پروګرامونو په ګډون به ګڼ بنسټیز خدمتونه لا ډېر محدود شي او د افغانستان په لرو پرتو او زیان‌منونکو سیمو کې به ښځې او نجونې تر ټولو ډېرې اغېزمنې شي.

یادې ادارې له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د ښځو له بنسټونو سره خپلې مالي مرستې او پانګونه دوامداره وساتي؛ څو د بشري خدمتونو بهیر او د ښځو او نجونو د حقونو ملاتړ له خنډ سره مخ نه‌شي.

د خیبر پښتونخوا د سوداګرو ټولنې مشر مجیب شینواري افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، له تېرو لسو میاشتو راهیسې د تورخم له لارې د سوداګرۍ په ټپه درېدو له امله سوداګر له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ شوي دي.

د هغه په وینا، له دې لارې به هره ورځ د صادراتو ارزښت شاوخوا ۲.۵ مېلیون ډالره او د وارداتو ارزښت نږدې ۵۴۰ مېلیون ډالرو ته رسېده؛ خو اوس د لارې تړل پاتې کېدو له امله دغه سوداګریزه راکړه ورکړه په بشپړه توګه په ټپه درېدلې ده.

نوموړي د پاکستان له فدرالي او ایالتي حکومتونو غوښتي، چې د سوداګرو پرمخ دې لارې ژرترژره پرانیزي. هغه ټینګار وکړ، که دغه ستونزه ژر هواره نه‌شي؛ نو د دوی اعتراضونه به تر اسلام‌اباد پورې وغځېږي او د پېښور–تورخم لویه لاره به هم وتړي.

شینواري دا هم وویل، چې د پنجاب سوداګرو ته د سوداګریزو زیانونو د جبران لپاره مرستې ورکړل شوې؛ خو د خیبر پښتونخوا د سوداګرو د تاوان جبران لپاره تراوسه هېڅ اقدام نه‌دی شوی.

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې د پاکستان او افغانستان د ګډې سوداګرۍ خونې مسوولینو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي و، چې د لارو د اوږدمهاله تړل پاتې کېدو له امله دواړو هېوادونو ته درانه اقتصادي زیانونه اوښتي دي. د دوی په وینا؛ پاکستان ته نږدې ۹۸۰ مېلیونه او افغانستان ته شاوخوا ۴۹۵ مېلیونه امریکايي ډالر زیان رسېدلی دی.

د یادې خونې د مسوولینو په خبره؛ د اقتصادي او سوداګریزو زیانونو ترڅنګ د خلکو ورځنی ژوند هم سخت اغېزمن شوی دی. ځایي سوداګر وایي، د لارو تړل کېدو دوه اړخیزه سوداګري، واردات، صادرات، ټرانزیټي راکړه ورکړه او د زرګونه کسانو د کار او روزګار سرچینې له جدي ستونزو سره مخ کړې دي.

د یاد بنسټ په وینا؛ ماشومانو ته به د ګوزڼ واکسین د څاڅکو او زرقي دواړو لارو تطبیق شي، څو د هغوی د بدن معافیتي سیستم پیاوړی او د پولیو ویروس د خپرېدو مخه ونیول شي.

تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) هم ویلي و، چې د پولیو ناروغي درملنه نه‌لري؛ خو د واکسین له لارې یې مخنیوی شونی دی. یونېسف ټینګار کړی، چې هر ماشوم باید د یادې ناروغۍ پر وړاندې واکسین او خوندي شي.

افغانستان او پاکستان لاهم د نړۍ هغه دوه هېوادونه دي، چې پولیو په‌کې په بشپړ ډول له‌منځه نه‌ده تللې. روغتیايي ادارې د دغه ناروغۍ د محوې لپاره د واکسین پرله‌پسې کمپاینونه اړین او اغېزمن بولي.