د ترکیې د کډوالۍ ادارې د تازه شمېرو لهمخې، د روان زېږیز کال په لومړیو شپږو میاشتو کې د دغه هېواد پولیسو ۱۹ زره او ۵۷۴ افغان کډوال نیولي دي. د دغو شمېرو پر بنسټ، افغانان په ترکیه کې د نیول شویو بېاسناده کډوالو په سر کې دي.
د ترکیې د کډوالۍ اداره وایي، د روان کال په لومړۍ نیمايي کې یې د بېلابېلو هېوادونو شاوخوا ۷۰ زره بېاسناده کډوال نیولي دي.
له افغانستان وروسته، د سوریې، ازبکستان، ترکمنستان، ایران، مراکش، عراق، مصر، سوډان او یمن وګړي په ترکیه کې د نیول شویو کډوالو ډېره برخه جوړوي.
د راپور لهمخې، دغه کسان د قانوني استوګنې د اسنادو د نهلرلو له امله نیول شوي دي. د ترکیې د کډوالۍ ادارې د نیول شویو کسانو د برخلیک او د اېستل شویو کسانو د شمېر په اړه نور جزییات نهدي خپاره کړي.
په همدې موده کې له شپږو زرو څخه ډېر کسان د انسانانو د قاچاق په تور هم نیول شوي دي.
د ترکیې پولیس او ساحلي ځواکونه په دوامداره توګه عملیات کوي او په ترڅ کې یې، چې ډېری یې افغان کډوال دي، نیول کېږي او وروسته له ترکیې اېستل کېږي.
د ملګرو ملتونو د راپور لهمخې، ترکیې د روان کال په لومړیو پنځو میاشتو کې له ۱۳ زرو څخه ډېر افغان کډوال بېرته افغانستان ته استولي دي.
د ټيټيپي شورا يوه غړي عينالزمان د بلوچستان له علماوو او قومي مشرانو غوښتي، چې ولس د پاکستان د پوځ په ملاتړ له امن کمېټو سره له یو ځای کېدو وساتي. د هغه په باور، د پاکستان پوځ وارخطا دی او د خپلو ناکامیو د پټولو لپاره پر ګاونډیو هېوادونو تورونه لګوي او کله کله پرې بمبارۍ هم کوي
د تحریک طالبان پاکستان د شورا غړی عينالزمان چې ځان د بلوچستان ایالت اوسېدونکی معرفي کوي، د جمعې په ورځ (د چنګاښ ۱۹مه) د یوه ویډیويي پیغام په خپرولو سره ویلي: «تحریک د اسلام دښمنه پوځ پر ضد مبارزه پيل کړې ده. هره ورځ پر دوی په لسګونه بريدونه کوي او وار یې ورله ورخطا کړی دی. د پاکستان ادارې وارخطا دي کله پر ګاونډيو هېوادونو تورونه لګوي او کله پرې بمبارۍ کوي او کله د ولسي خلکو پر ضد عمليات او بمبارۍ کوي او خلک لادرکه کوي».
د راپورونو لهمخې، په پاکستان کې له وسلهوالو بریدونو او چاودنو وروسته د دغه هېواد چارواکي افغانستان او هند ته ګوته نیسي او بیا د یادو وسلهوالو د ځالو د په نښه کولو په پلمه پر افغانستان هوايي بریدونه کوي، خو افغان طالبانو په وار وار ویلي، چې د پاکستان امنیتي ستونزه کورنۍ مسئله ده او ډاډ یې ورکړی، چې افغان خاوره به د هېڅ هېواد پر ضد ونهکارول شي.
د پاکستان د طالبانو تحریک دغه غړي همداراز ادعا کړې: «لکه څنګه چې تاسو ته معلومه ده، د پاکستان پوځ ماتې خوړلې ده، پوځ بېلابېلې حربې کاروي چې يوه پهکې د امن کمېټه ده».
د عینالزمان په اړه ويل کيږي، چې د ژوب اوسېدونکی دی او د بلوچستان د مذهبي چارو د پخواني ایالتي وزیر زوی دی. هغه په دې ويډيويي پیغام کې زياته کړې: «د اسلام دښمنه پوځ او ادارې د امن کمېټې په نوم ساده مسلمانان خلک راپورته کوي چې له مجاهدينو سره په مقابله کې شي او په جګړه کې ورسره ښکېل شي، هوښيار مشران او قومونه چې په دې جال کې را نهشي».
د پاکستاني طالبانو دغه مسوول وويل: «زه د بلوچستان يم په بلوچستان کې پر بلوڅانو ظلمونه روان دي. د پښتنو په سيمو کې دوی (پوځ) هڅه کوي، چې د امن کمېټې په نوم لښکرې جوړې کړي او ساده مسلمان خطا کړي، دا د علماوو کار دی چې خلک له امن کمېټو څخه وساتي او ولس له طالبانو سره په جنجال کې ښکېل نهشي».
نوموړي زياته کړه: «د قوم مشرانو که سرداران دي او که نور ملکان دي موږ ورته احترام لرو هغو ته خواست کوو چې خپل خلک د پوځ لپاره ونه کاروي، خو دوی (پوځ) بیا ځينې اېجنټان لري چې هغوی د مالي او نورو دولتي ګټو لکه د پارلمان د غړيتوب په شکل کې هم راځي نو دوی بيا هڅه کوي چې قوم له طالبانو سره په جګړه شي».
عين الزمان ادعا کوي، چې پوځ «د اېجنټانو له لارې د ولس په ذهنونو کې دا خبره اچوي چې دا طالبان د حکومت خلک دي پوځ ته د قبضې لپاره لاره جوړوي، نو موږ پوښتنه کوو چې هغه کوم ځای پاتې دی چې د پوځ په ولکه کې نه دی؟ پوځ خو قبضه اچولې ده او پر ضد یې موږ مبارزره کوو. خلک دې پروپاګند کې را نهشي خلک دې له جاسوسۍ، امن کمېټو او لښکرو څخه ځانونه په ډډه وساتي».
هغه زياته کړه، ټيټيپي له خلکو څخه قلنګ نهاخلي پوځ او ادارې له خلکو څخه د ټيټيپي په نوم قلنګ اخلي او همداراز یې په ډاګه کړه: «د روس پر ضد د پاکستان ولس د افغانستان د مسلمانانو کومه مرسته وکړه هغه تاريخي ده او بيا چې څه وخت امریکې په افغانستان باندې يرغل وکړ د پاکستان ولس بیا قرباني ورکړه، په داسې حال کې چې پاکستان د امریکا همکار دی او بيا چې تحریک د دوی پر ضد عمليات پيل کړل نو بيا هم ولس ور سره همکاري کوله».
د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونه وايي، د دغې خونې مرستیال ارین زړګي عظیمي د چین د شینګداو نړیوال نندارتون د مرکز له رییسې سره د سوداګریزو همکاریو او د دواړو هېوادونو ترمنځ د ګډو نندارتونونو او غونډو د جوړولو په موخه د همکاریو هوکړه لیک لاسلیک کړ.
د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې د جمعې په ورځ (د چنګاښ ۱۹مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه هوکړه د تولیدي ماشینالاتو د نړیوال نندارتون په څنډه کې د افغانستان او چین ترمنځ د سوداګریزو او اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا او د دواړو هېوادونو د سوداګرو ترمنځ د توکو او خدمتونو د تبادلې اسانولو په موخه لاسلیک شوی دی.
د دې هوکړې له مخې به چینایي سوداګر او تولیدوونکي په ځانګړې توګه د صنعتي ماشینالاتو تولیدوونکي، د امام ابوحنیفه په پنځم ملي او نړیوال نندارتون کې ګډون وکړي او د بازارموندنې او معرفۍ په موخه به خپل بېلابېل ماشینالات نندارې ته وړاندې کړي.
په خبرپاڼه کې راغلي: «دا همکاري کولای شي د افغان تولیدوونکو لپاره د نویو بازارونو د موندلو ترڅنګ په هېواد کې د تولیداتو او خدماتو د کیفیت په لوړولو کې هم مهم رول ولوبوي. همدارنګه د ګډو نندارتونونو او غونډو جوړول به د تجربو او نوې ټکنالوجۍ د تبادلې لپاره لا ډېر فرصتونه برابر کړي».
په خبرپاڼه کې هیله څرګنده شوې، چې دغه هوکړه لیک د افغانستان او چین ترمنځ د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو د پیاوړتیا په برخه کې د یوه اغېزناک ګام په توګه ثابت شي او د دواړو هېوادونو د دوامدارې ودې او پرمختګ لامل وګرځي.
د مقاومت جبهې مشر احمد مسعود وایي، هېواد داسې نظام ته اړتیا لري، چې په هغه کې هېڅ قوم، مذهب یا سیاسي جریان ځان د هېواد مالک ونهګڼي، بلکې افغانستان باید د ټولو وګړو ګډ کور وي او په وینا یې، ټول خلک په مساوي ډول د هېواد د برخلیک په ټاکلو کې رول ولري.
احمد مسعود د جمعې په ورځ (د چنګاښ ۱۹مه) د سید حسین انوري د تلین په انلاین مراسمو کې وویل، چې د افغانستان د ژغورنې لار د خلکو د ارادې او پرېکړې حق له بېرته ورکولو څخه پیلېږي او دا د ټولو قومونو، مذهبونو، سیاسي جریانونو او وګړو ګډه غوښتنه ده.
نوموړي په دغو انلاین مراسمو کې د سید حسین انوري او د افغانستان د معاصر تاریخ د نورو اغېزناکو شخصیتونو یاد ته د درناوي ترڅنګ وویل، که نن یوازې د تېر وخت په اړه خبرې وشي، د دغو مشرانو حق به ادا نهشي. هغه زیاته کړه، چې باید له ځان څخه وپوښتو؛ ایا د نن ورځې افغانستان هغه هېواد دی چې دغو مشرانو یې هیله لرله او د خپلواکۍ، عزت او ازادۍ لپاره یې مبارزه کوله که نه؟ او که داسې نه وي، نو د مبارزې لاره لا هم دوام لري او په وینا یې، ټول د دغو ارمانونو د پوره کولو لپاره مسوولیت لري.
د مقاومت جبهې مشر د افغانستان اوسني وضعیت ته په اشارې سره وویل، چې هېواد یو ځل بیا له ژور بحران سره مخامخ دی او نن تر بل هر وخت د هېواد د ژغورنې لار د هغو شخصیتونو ارزښتونو او افکارو ته په بېرته ګرځېدو کې ده، چې په حساسو پړاوونو کې یې د افغانستان د ژغورنې لپاره مبارزه کړې ده.
نوموړي د عدالت، متقابل درناوي او د قومي، مذهبي او کلتوري تنوع پر بنسټ د ملي یووالي پر اړتیا ټینګار وکړ او ویې ویل، چې د ګډون کلتور باید د انحصار او حذف د کلتور ځای ونیسي.
مسعود همدارنګه وویل، چې د نن نسل مسوولیت لري، څو د داسې مشروع او ځواب ویونکي نظام د جوړولو لپاره هڅه وکړي، چې په هغه کې نجونې وکولای شي ښوونځي ته لاړې شي، ځوانان راتلونکي ته هیلهمن وي او هېڅ وګړی د قوم، ژبې، فکر یا عقیدې له امله له تبعیض، بندي کېدو یا بېبرخې کېدو سره مخ نهشي.
هغه د طالبانو د مخالفانو په اړه د ناسمو بیانیو په اړه خبرداری ورکړ او ویې ویل، چې د طالبانو بدیل یو فرد نه، بلکې یو سیاسي بهیر دی چې د انتقالي حکومت په جوړېدو، د اساسي قانون په مسودې، د اساسي قانون د لویې جرګې په جوړېدو او بیا د ازادو ټاکنو په ترسره کېدو سره به د یو مشروع او منل شوي حکومت د جوړېدو لامل شي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراجالدین حقاني د افغانستان د کرېکټ ملي لوبډلې د پخواني لوبغاړي شاپور ځدراڼ د مړینې له امله د هغه کور ته تللی او د نوموړي له کورنۍ سره یې غمرازي کړې او تسلیت یې ویلی دی.
سراجالدین حقاني د شاپور ځدراڼ مړینه یوه لویه ضایعه بللې او د هغه له کورنۍ او د ملي لوبډلې له لوبغاړو سره یې همدردي کړې ده.
په کابل کې د طالبانو د امنیه قوماندانۍ ویاند خالد ځدراڼ د جمعې په ورځ (د چنګاښ ۱۹مه) په خپله اېکسپاڼه لیکلي، چې سراجالدین حقاني شاپور ځدراڼ یو پیاوړی او پر ولس ګران ځوان وباله. د نوموړي په وینا، حقاني ویلي، چې د دغه ملي لوبغاړي مړینې چې د سختې ناروغۍ او تکلیف سره مل و، ډېر هېوادوال ودردول.
د کابل د امنیه قوماندانۍ د ویاند د معلوماتو له مخې، د لسګونه زره هېوادوالو په ګډون د شاپور ځدراڼ د جنازې او فاتحې مراسم په بشپړ امن او نظم سره ترسره شول. په دغو مراسمو کې د کرېکټ ملي لوبډلې ګڼو لوبغاړو او د هېواد د ورزش مینه والو برخه اخیستې وه.
د طالبانو د کورنیو چارو وزیر په داسې حال کې د هېواد د دغه پخواني ملي لوبغاړي له کورنۍ سره غمرازي ښودلې چې په دې وروستیو کې په هېواد کې د کریکټ او نورو ورزشي رشتو مینه والو او مسوولینو د شاپور ځدراڼ پر مړینه ژوره خواشیني څرګنده کړې ده.
شاپور ځدراڼ څو ورځې وړاندې په هند کې د سرطان ناروغۍ له کبله ومړ او بیا یې جنازه کابل ته ولېږدول او هلته د مرنجان په تپه کې خاورو ته وسپارل شو.
د طالبانو د کرنې وزیر عطاالله عمري هند ته د خپل رسمي سفر پر مهال د هندي چارواکو د تود هرکلي ستاینه وکړه او د دواړو لوریو ترمنځ یې د پراخو اقتصادي او تخنیکي همکاریو غوښتنه وکړه. عمري د هند او افغانستان د اړیکو مخینې ته په اشارې سره وویل:«اوس زموږ ښه ملګری زموږ تر څنګ ولاړ د».
د طالبانو د کرنې وزیر په یوه خبري ناسته کې وویل چې د هند د حکومت د چارواکو او خلکو بې ساري هرکلي دوی ته «روحیه» ورکړې او داسې احساس یې رامنځته کړی چې ګواکې په خپل هېواد کې شتون لري.
د طالبانو د کرنې وزیر د نوي ډیلي ملاتړ ته په هیله مندۍ سره زیاته کړه چې دوی غواړي د هند له تجربو او ملاتړ څخه په استفادې د افغانستان د کرنې سیستم عصري او میکانیزه کړي.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د دغه سفر په جریان کې، د دوه اړخیزو همکاریو د پراختیا د لارو چارو د ارزونې په موخه د طالبانو د پلاوي او هندي چارواکو ترمنځ د ګډې کمېټې ناسته ترسره شوه او د طالبانو د کرنې وزیر د نوي ډیلي له لوړپوړو چارواکو سره مهمې لیدنې وکړې.
عطاالله عمري د طالبانو د کابینې څلورم وزیر دی چې پر افغانستان د دې ډلې له بیا واکمنېدو راهیسې نوي ډیلي ته سفر کوي؛ هغه چاره چې له هند سره د طالبانو بې ساري نږدېوالی ښيي.
د کابل او نوي ډیلي ترمنځ دا ډیپلوماتیک او اقتصادي نږدېوالی په داسې شرایطو کې ګړندی شوی چې د سرحدي نښتو او امنیتي مسایلو له امله له اسلاماباد سره د طالبانو اړیکې تر بل هر وخت ډېرې ترینګلې او له ننګونو ډکې دي.