د افغانستان د سوداګرۍ خونې او د چین د شینګداو نړیوال مرکز ترمنځ د همکاریو هوکړه لاسلیک شوه

احمد مسعود د جمعې په ورځ (د چنګاښ ۱۹مه) د سید حسین انوري د تلین په انلاین مراسمو کې وویل، چې د افغانستان د ژغورنې لار د خلکو د ارادې او پرېکړې حق له بېرته ورکولو څخه پیلېږي او دا د ټولو قومونو، مذهبونو، سیاسي جریانونو او وګړو ګډه غوښتنه ده.

نوموړي په دغو انلاین مراسمو کې د سید حسین انوري او د افغانستان د معاصر تاریخ د نورو اغېزناکو شخصیتونو یاد ته د درناوي ترڅنګ وویل، که نن یوازې د تېر وخت په اړه خبرې وشي، د دغو مشرانو حق به ادا نه‌شي. هغه زیاته کړه، چې باید له ځان څخه وپوښتو؛ ایا د نن ورځې افغانستان هغه هېواد دی چې دغو مشرانو یې هیله لرله او د خپلواکۍ، عزت او ازادۍ لپاره یې مبارزه کوله که نه؟ او که داسې نه وي، نو د مبارزې لاره لا هم دوام لري او په وینا یې، ټول د دغو ارمانونو د پوره کولو لپاره مسوولیت لري.

د مقاومت جبهې مشر د افغانستان اوسني وضعیت ته په اشارې سره وویل، چې هېواد یو ځل بیا له ژور بحران سره مخامخ دی او نن تر بل هر وخت د هېواد د ژغورنې لار د هغو شخصیتونو ارزښتونو او افکارو ته په بېرته ګرځېدو کې ده، چې په حساسو پړاوونو کې یې د افغانستان د ژغورنې لپاره مبارزه کړې ده.

نوموړي د عدالت، متقابل درناوي او د قومي، مذهبي او کلتوري تنوع پر بنسټ د ملي یووالي پر اړتیا ټینګار وکړ او ویې ویل، چې د ګډون کلتور باید د انحصار او حذف د کلتور ځای ونیسي.

مسعود همدارنګه وویل، چې د نن نسل مسوولیت لري، څو د داسې مشروع او ځواب ویونکي نظام د جوړولو لپاره هڅه وکړي، چې په هغه کې نجونې وکولای شي ښوونځي ته لاړې شي، ځوانان راتلونکي ته هیله‌من وي او هېڅ وګړی د قوم، ژبې، فکر یا عقیدې له امله له تبعیض، بندي کېدو یا بې‌برخې کېدو سره مخ نه‌شي.

هغه د طالبانو د مخالفانو په اړه د ناسمو بیانیو په اړه خبرداری ورکړ او ویې ویل، چې د طالبانو بدیل یو فرد نه، بلکې یو سیاسي بهیر دی چې د انتقالي حکومت په جوړېدو، د اساسي قانون په مسودې، د اساسي قانون د لویې جرګې په جوړېدو او بیا د ازادو ټاکنو په ترسره کېدو سره به د یو مشروع او منل شوي حکومت د جوړېدو لامل شي.

سراج‌الدین حقاني د شاپور ځدراڼ مړینه یوه لویه ضایعه بللې او د هغه له کورنۍ او د ملي لوبډلې له لوبغاړو سره یې همدردي کړې ده.

په کابل کې د طالبانو د امنیه قوماندانۍ ویاند خالد ځدراڼ د جمعې په ورځ (د چنګاښ ۱۹مه) په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي، چې سراج‌الدین حقاني شاپور ځدراڼ یو پیاوړی او پر ولس ګران ځوان وباله. د نوموړي په وینا، حقاني ویلي، چې د دغه ملي لوبغاړي مړینې چې د سختې ناروغۍ او تکلیف سره مل و، ډېر هېوادوال ودردول.

د کابل د امنیه قوماندانۍ د ویاند د معلوماتو له مخې، د لسګونه زره هېوادوالو په ګډون د شاپور ځدراڼ د جنازې او فاتحې مراسم په بشپړ امن او نظم سره ترسره شول. په دغو مراسمو کې د کرېکټ ملي لوبډلې ګڼو لوبغاړو او د هېواد د ورزش مینه والو برخه اخیستې وه.

د طالبانو د کورنیو چارو وزیر په داسې حال کې د هېواد د دغه پخواني ملي لوبغاړي له کورنۍ سره غمرازي ښودلې چې په دې وروستیو کې په هېواد کې د کریکټ او نورو ورزشي رشتو مینه والو او مسوولینو د شاپور ځدراڼ پر مړینه ژوره خواشیني څرګنده کړې ده.

شاپور ځدراڼ څو ورځې وړاندې په هند کې د سرطان ناروغۍ له کبله ومړ او بیا یې جنازه کابل ته ولېږدول او هلته د مرنجان په تپه کې خاورو ته وسپارل شو.

د طالبانو د کرنې وزیر په یوه خبري ناسته کې وویل چې د هند د حکومت د چارواکو او خلکو بې ساري هرکلي دوی ته «روحیه» ورکړې او داسې احساس یې رامنځته کړی چې ګواکې په خپل هېواد کې شتون لري.

د طالبانو د کرنې وزیر د نوي ډیلي ملاتړ ته په هیله مندۍ سره زیاته کړه چې دوی غواړي د هند له تجربو او ملاتړ څخه په استفادې د افغانستان د کرنې سیستم عصري او میکانیزه کړي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د دغه سفر په جریان کې، د دوه اړخیزو همکاریو د پراختیا د لارو چارو د ارزونې په موخه د طالبانو د پلاوي او هندي چارواکو ترمنځ د ګډې کمېټې ناسته ترسره شوه او د طالبانو د کرنې وزیر د نوي ډیلي له لوړپوړو چارواکو سره مهمې لیدنې وکړې.

عطاالله عمري د طالبانو د کابینې څلورم وزیر دی چې پر افغانستان د دې ډلې له بیا واکمنېدو راهیسې نوي ډیلي ته سفر کوي؛ هغه چاره چې له هند سره د طالبانو بې ساري نږدېوالی ښيي.

د کابل او نوي ډیلي ترمنځ دا ډیپلوماتیک او اقتصادي نږدېوالی په داسې شرایطو کې ګړندی شوی چې د سرحدي نښتو او امنیتي مسایلو له امله له اسلام‌اباد سره د طالبانو اړیکې تر بل هر وخت ډېرې ترینګلې او له ننګونو ډکې دي.

دغه لاریون نن د جمعې په ورځ د «فینکس ډلې» له خوا په برلین کې د جرمني د بهرنیو چارو وزارت مخې ته تنظیم شوی و او په یوه پرېکړه لیک کې یې له جرمني، اروپايي ټولنې او ملګرو ملتونو غوښتي چې د افغان ولس تر څنګ ودرېږي او طالبانو ته مشروعیت ورنه کړي.

لاریونوالو وویل چې له طالبانو سره هر ډول سیاسي، ډیپلوماټیکې یا اقتصادي خبرې اترې باید د بشري حقونو او د ښځو د اساسي ازادیو د تامین په شرط وي.

د پرېکړه لیک په ماده کې راغلي:« ایا جرمني هېر کړي یې دي چې طالبان د کلونو لپاره د یوې ترهګرې ډلې په توګه پېژندل او نړیوالې ټولنې د هغوی پر وړاندې په جګړه کې لویې قربانۍ ورکړې دي؟ ».

دوی د جرمني له حکومته وغوښتل چې خپله بهرنۍ تګلاره د بشري حقونو، ازادۍ او ډیموکراسۍ پر بنسټ برابره کړي او د طالبانو قربانیان هېر نه کړي.

د لاریون ګډونوالو همداراز د افغان نجونو پر زده کړو، کار، تګ راتګ او په ټولنه کې پر ګډون ټینګار وکړ او ویې ویل چې له بشري حقونو پرته تلپاتې سوله ممکنه نه ده.

دوی زیاته کړه چې افراطیت ته باید په سیاسي رسمیت پېژندلو سره انعام ور نه کړل شي او له ټولو ډیموکراتیکو هېوادونو یې وغوښتل چې د افغان ښځو او نجونو د غږ پورته کولو ملاتړ وکړي.

دا لاریون په داسې حال کې کېږي، چې جرمني د مجرمو افغانانو د لېږلو په بدل کې د طالبانو نور ډېپلوماټان هم ومني.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ټینګار کړی چې د افغانستان خاوره د هېڅ هېواد لپاره ګواښ نه ده او د امنیت د ټینګښت لپاره جدي هڅې روانې دي.

د طالبانو ویاند د شهباز شریف وروستیو څرګندونو ته په اشاره زیاته کړې چې دا ډول بې‌بنسټه ادعاوې د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ د دوه اړخیزو اړیکو د ترینګلتیا لامل کېږي. هغه د پاکستان د لومړي وزیر له لوري د دا ډول څرګندونو په اړه ژوره خواشینې څرګنده کړه.

مجاهد ویلي چې د تورونو لګولو پر ځای دې د داړو هېوادونو ترمنځ د همکارۍ او تفاهم فضا رامنځته شي تر څو شته ستونزې د خبرو اترو له لارې حل شي.

مجاهد زیاته کړې:« د داسې بې‌بنسټه تورونو دوام به یوازې د دواړو هېوادونو ترمنځ شته باور نور هم کمزوری کړي».

نوموړي دا څرکندونې پرداسې مهال کړې، چې تېره ورځ د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د بلوچستان د امنیتي وضعیت د ارزونې په غونډه کې ویلي و چې په بلوچستان کې د وروستیو بریدونو تر شا د هند لاس دی او زیاته کړې یې ده چې هند د دغو بریدونو لپاره د افغانستان خاوره کاروي.