یمني وسله وال وايي سعودي عربستان د صنعا نړیوال هوايي ډګر په نښه کړی

دا په داسې حال کې ده، چې په همدې وخت کې د سپاه پاسداران او د ایران پوځ اعلان کړی چې په اردن، بحرین، عمان، قطر او کویټ کې یې د امریکا پر پوځي اډو او تاسیساتو د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو بریدونه کړي دي.

بقایي زیاته کړه: «رښتیا هم باید کلمې په سمه توګه وپېژندل شي او په کره ډول وکارول شي». هغه وویل، د ایران دفاعي بریدونه یوازې د هغو اډو، تاسیساتو او موقعیتونو پر وړاندې ترسره کېږي چې امریکا یې د ایران پر ضد د برید لپاره کاروي؛ لکه د لوژستیکي او ملاتړ مرکزونه.

نوموړي وویل، ایران څو ځلې د سیمې له هېوادونو غوښتي چې د نړۍوالو قوانینو له مخې خپلو ژمنو ته ژمن پاتې شي او اجازه ورنه کړي چې امریکا او اسراییل د دوی له خاورې، تاسیساتو یا امکاناتو څخه د ایران پر وړاندې د بریدونو د پلان، چمتووالي او عملي کولو لپاره استفاده وکړي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند دغه غوښتنه دوامداره وبلله او ویې ویل، دا د ښه ګاونډیتوب او د نړۍوالو قوانینو د منل شوو اصولو پر بنسټ ولاړه ده. د هغه په وینا؛ د سیمې هېوادونه مکلف دي، چې اجازه ورنه کړي د دوی له خاورې د ایران پر ضد کار واخیستل شي.

بقایي ټینګار وکړ، چې ایران به د خپل ځان په دفاع کې هېڅ ډول ځنډ ونه کړي او زیاته یې کړه: «هره سیمه یا د هر هېواد هره برخه چې د ایران پر وړاندې د برید لپاره وکارول شي، په طبیعي ډول به د ایران د دفاعي اقداماتو تر پوښښ لاندې راشي».

هغه زیاته کړه، چې د دغه دفاعي اقداماتو وخت، طریقه، څرنګوالی او ځای به د ایران وسله‌وال ځواکونه د هېواد د شرایطو له مخې ټاکي او عملي کوي.

حیاتي د ایران دولتي خبري اژانس (ایرنا) ته ویلي، چې د اهواز، امیدیه، ماهشهر، بهبهان، دزفول، اندیمشک، آبادان او د شادګان شاوخوا سیمې د امریکايي توغندیو هدف ګرځېدلې دي.

هغه زیاته کړې، په اهواز کې د ښار له محدوده بهر دوه ځایونه لګېدلي او هغه راپورونه یې رد کړي چې ګواکې د اهواز هوايي ډګر په نښه شوی دی.

د نوموړي په وینا، په اندیمشک کې یو ځای، په بهبهان او دزفول کې څو سیمې، په امیدیه او ماهشهر کې څلور ځایونه او همدارنګه په آبادان او د شادګان په شاوخوا کې یو شمېر نورې سیمې هم د بریدونو هدف ګرځېدلې دي.

د خوزستان د والي امنیتي مرستیال ویلي، اړوندې ادارې د احتمالي زیانونو د ارزونې او د زیانمنو سیمو د څېړنې په حال کې دي او د لومړنیو ارزونو له بشپړېدو وروسته به نور جزییات هم له رسنیو سره شریک شي.

د راپور له مخې، دغه امریکايي چارواکي ویلي چې د بریدونو اصلي موخه د سپاه پاسداران هغه پوځي وړتیاوې وې چې د توغندیو، هوايي دفاع او سمندري عملیاتو لپاره کارول کېږي.

تر اوسه امریکايي چارواکو د بریدونو د ځای، د زیانونو د کچې او یا د احتمالي مرګ‌ژوبلې په اړه نور جزییات نه دي خپاره کړي.

د ایران له لوري هم د دغو بریدونو په اړه رسمي غبرګون نه دی څرګند شوی.

دا راپور داسې مهال خپرېږي چې په سیمه کې د امریکا او ایران ترمنځ پوځي او امنیتي کړکېچ لا هم دوام لري او د دواړو هېوادونو ترمنځ د تاوتریخوالي د پراخېدو په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي.

ګوټرېش د یکشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۱مه، پر ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې په هرمز تنګي کې پر بېړیو د ایران بریدونه، د ایران پر ضد د امریکا پوځي بریدونه او د تهران له لوري په ګاونډیو هېوادونو کې پر هدفونو ترسره کېدونکي بریدونه باید ودرول شي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي ټینګار کړی چې د سیمې روان تاوتریخوالی د لا پراخې بې‌ثباتۍ لامل کېدای شي او ټول ښکېل لوري باید له پوځي اقداماتو ډډه وکړي.

ګوټرېش ویلي: «له ایران او امریکا غواړم چې بېړنۍ خبرې اترې بېرته پیل کړي او پاتې اختلافونه د ډیپلوماسۍ او خبرو اترو له لارې حل کړي.»

د هغه په وینا، ډیپلوماسي او سیاسي خبرې د روان کړکېچ د پای ته رسولو او د سیمې د ثبات د ټینګښت تر ټولو اغېزمنه لار ده.

میک‌کنزي له سي‌بي‌اېس نیوز سره په مرکه کې ویلي، د هرمز تنګي کنټرول به د دې مهمې اوبیزې لارې په تنګو برخو کې د امریکايي سمندري بېړیو ځای پر ځای کولو ته اړتیا ولري. د هغه په وینا، که څه هم د امریکا سمندري ځواک د داسې ماموریت ترسره کولو ته چندان لېوالتیا نه لري، خو د دې کار د ترسره کولو لپاره پوره وړتیا لري.

هغه زیاته کړه، د ایران مشران عموماً د «پوځي ځواک او سخت فشار» پر وړاندې غبرګون ښيي او که د تهران له حکومت څخه د امتیاز ترلاسه کول موخه وي، باید مستقیم او اغېزناک فشار پرې راوستل شي.

د هغه په خبره، دا فشار باید داسې وي چې د ایران د حکومت لپاره حیاتي اهمیت ولري، څو هغوی د خپلې تګلارې په بدلولو فکر وکړي.

د نوموړي څرګندونې داسې مهال کېږي چې په سیمه کې د ایران او امریکا ترمنځ کړکېچ زیات شوی او د هرمز تنګی، چې د نړۍ د انرژۍ د لېږد له مهمو سمندري لارو څخه ګڼل کېږي، د نړیوالو پام ځان ته اړولی دی.