د پاکستان د پنجاب ایالت د لاهور د عملیاتو پولیسو مشر فیصل کامران د ناقانونه افغان کډوالو پر ضد د پراخو عملیاتو امر کړی او ویلي یې دي چې د ښار امنیت او د خلکو ساتنه یې لومړیتوب دی.
د پولیسو د خبرپاڼې له مخې، فیصل کامران اړوندو چارواکو ته سپارښتنه کړې چې په لاهور ښار کې په سوداګریزو مرکزونو او بازارونو کې د کاروبار او کار له لارې مېشت ناقانونه افغان کډوال ونیسي.
هغه همدارنګه امر کړی چې هغه کسان هم ونیول شي چې ناقانونه افغانانو ته د اوسېدو ځای او نورې اسانتیاوې برابروي.
دغه څرګندونې د لاهور د صدر سیمې له پولیسو سره د جرمونو د مخنیوي په غونډه کې شوې دي، چې پکې د امنیتي چارواکو، د حوزو افسرانو او د پولیسو د مرکزونو مسولانو ګډون کړی و.
خیبر پښتونخوا کې دولتي ادارو د افغان کډوالو د ایستلو په لړ کې د کورونو مالکانو ته د خپلو ملکیتونو د خالي کولو او افغان وګړو ته د بیا کرایه ورکولو د مخنیوي لارښوونه کړې، چې له امله یې زرګونه افغان کورنۍ او د ملکیتونو مالکانو هم له اقتصادي او قانوني ستونزو سره مخ شوي دي.
په پېښور، نوښار، چارسده، مردان، سوات، صوابۍ، خیبر او هریپور په ګډون د خیبر پښتونخوا په یو شمېر ولسوالیو کې ضلعي ادارو د کورونو او دوکانونو مالکانو ته رسمي خبرتیاوې سپارلې دي. په دغو خبرتیاوو کې له مالکانو غوښتل شوي چې خپل ملکیتونه له هغو افغان وګړو څخه خالي کړي چې حکومت یې «غیرقانوني» بولي او له دې وروسته ورته د استوګنې یا سوداګرۍ لپاره ځای ور نه کړي.
دغه اقدام نه یوازې زرګونه افغان کورنۍ د خپلو کورونو پرېښودو ته اړ کړې، بلکې د کورونو او دوکانونو مالکانو او د بازارونو له سوداګرۍ سره تړلو ګڼو کسانو ته یې هم اقتصادي ستونزې پیدا کړې دي.
د پېښور د تاجاباد سیمې یوه افغان اوسېدونکي عبدالرحمن افغانستان انټرنشنل-پښتو سره خبرو کې وویل، حکومتي چارواکو یې د کور دروازه وټکوله او د کور د تخلیې رسمي خبرتیا یې ورکړه.
هغه وایي: «کله چې چارواکي ولاړل او د کور دروازه بنده شوه، په ټول کور کې چوپتیا خپره شوه. د ماشومانو پر څېرو وېره او اندېښنه ښکاره وه او د کور مشران په دې فکر کې شول چې په دومره لنډ وخت کې به خپل سامان چېرې یوسي او وروسته به چېرې ژوند وکړي.»
د عبدالرحمن د کور مالک حاجي سلیم هم افغانستان انټرنشنل-پښتو سره خبرو وایي، چې له څو کلونو راهیسې یې خپل کورونه افغان کورنیو ته په کرایه ورکړي وو، خو اوس د ولسوالۍ ادارو له لارښوونو سره سم اړ دی چې له هغوی څخه کورونه بېرته خالي کړي.
هغه زیاتوي: «زه پوهېږم چې افغانان له ډېرو کلونو راهیسې زما کرایهداران دي او تل یې پر وخت کرایه راکړې ده، خو اوس زما په لاس کې هم څه نه شته. د ولسوالۍ ادارې راته په څرګنده ویلي چې که د ټاکلې مودې دننه کور تخلیه نه شي، زما پر وړاندې به هم قانوني اقدام وشي.»
حاجي سلیم زیاته کړه چې د افغان کورنیو له وتلو وروسته د نويو کرایهدارانو موندل وخت غواړي او له همدې امله به له مالي زیان سره مخ شي.
د دوکانونو یو مالک شهزاد علي وايي، د افغان کرایهدارانو له وتلو وروسته ګڼ شمېر دوکانونه او کورونه تش پاتې شوي او د بازارونو سوداګریز فعالیت کم شوی دی.
هغه وایي: «موږ د قانون درناوی کوو او د ولسوالۍ ادارې د لارښوونو عملي کولو ته ژمن یو، خو حقیقت دا دی چې د افغان کرایهدارانو له وتلو وروسته ګڼ شمېر دوکانونه او کورونه تش پاتې دي. د بازار پخوانۍ ګڼهګوڼه او سوداګریز رونق هم کم شوی او زموږ د کرایې عاید هم د پام وړ راټیټ شوی دی.»
په پېښور کې د افغان کډوالو د ایستلو له امله د سوداګرۍ پر وضعیت هم اندېښنې زیاتې شوې دي. د بورډ بازار یو شمېر دوکانونه تړل شوي او ځینو افغان سوداګرو خپل مالونه د اصلي بیې په پرتله په ټیټه بیه پلورلو ته وړاندې کړي دي.
د بورډ بازار افغان سوداګر عبدالله ویلي، د کلونو سوداګري یې په څو ورځو کې د ختمېدو له خطر سره مخ ده.
هغه ویلي: «دا دوکان یوازې زما د کاروبار ځای نه و، بلکې زما د ژوند ټوله پانګه او د کلونو زحمت و. پنځلس کاله وړاندې مې له یوه کوچني کاونټر څخه کار پیل کړی و، خو اوس اړ یم چې په څو ورځو کې هر څه راټول او پرېږدم.»
هغه زیاته کړې: «موږ خپل ډېری مالونه له اصلي بیې هم په ټیټه بیه پلورو، ځکه افغانستان ته یې لېږدول زموږ لپاره ممکن نه دي. هغه څه چې د کلونو په زحمت مو راټول کړي وو، نن یې د مجبورۍ له امله په نیمه بیه پلورو.»
بلخوا، د خیبر پښتونخوا په لنډي کوتل کې پولیسو د افغان کډوالو په یوه ساتنځای کې د جعلي ټوکنونو له لارې له کډوالو څخه د پیسو اخیستلو په تور د ۲۲ کسانو د نیولو خبر ورکړی دی.
د معلوماتو له مخې، پولیسو د اپرېل په ۱۵مه درې کسان، د اپرېل په ۲۰مه ۱۴ کسان او د جولای په ۲۲مه پنځه نور کسان نیولي دي. د نیول شویو کسانو پر وړاندې د پیسو اخیستلو او د نوملیکنې په پلمه د جعلي ټوکنونو د وېش په تړاو جنايي دوسیې ثبت شوې دي.
په سوات کې هم د افغان وګړو د بېرته ستنولو بهیر چټک شوی دی. د پولیسو د معلوماتو له مخې، په دې ولسوالۍ کې له ثبت شویو ۳،۰۷۱ افغان وګړو څخه تر اوسه ۲،۰۷۴ کسان افغانستان ته ستانه شوي او ۱۱۷ افغان کورنۍ لا هم په سیمه کې مېشتې دي. پولیس وايي، د پاتې کورنیو د بېرته ستنولو لپاره هم اقدامات روان دي.
په پنجاب ایالت کې بیا د پولیسو د معلوماتو له مخې، تر اوسه ۳۶،۵۴۵ افغان وګړي افغانستان ته بېرته لېږدول شوي دي. د چارواکو په وینا، ۵۰۴ افغان وګړي اوس مهال په بېلابېلو ساتنځایونو کې ساتل کېږي چې د قانوني چارو له بشپړېدو وروسته به افغانستان ته ولېږدول شي.
د پنجاب پولیسو د معلوماتو له مخې، په بېرته لېږدول شویو کسانو کې ۱۴،۶۱۴ نارینه، ۷،۲۳۴ ښځې او ۱۴،۶۹۷ ماشومان شامل دي. له دې ډلې ۱۱،۱۲۴ کسان د ثبتنامې د ثبوت کارتونه، ۱۱،۱۳۷ کسان د افغان تابعیت کارتونه لرل او ۱۴،۲۸۴ کسان هغه افغان وګړي وو چې د پاکستان د چارواکو په وینا، په غیرقانوني ډول په دغه ایالت کې مېشت وو.
له بلې خوا، له پاکستان څخه افغانستان ته د ستنېدونکو افغانانو یو شمېر کورنۍ د خیبر ولسوالۍ په لنډي کوتل کې د حمزه بابا په ساتنځای کې د سختې ګرمۍ او د بنسټیزو اسانتیاوو له کمښت شکایت کوي.
دوی وايي، د نوملیکنې او قانوني بهیر د بشپړېدو لپاره ساعتونه تر لمر لاندې انتظار باسي او د څښاک اوبو، سیوري، پنکو او روغتیايي خدمتونو کمښت ښځې، ماشومان او سپینږیري له جدي ستونزو سره مخ کړي دي.
په همدې حال کې، د بشري حقونو یوه اداره وايي، په پاکستان کې د افغان وګړو د ایستلو په اړه د پېښور عالي محکمې د ادعا شویو موقتي قضايي حکمونو په اړه خپرو شویو اوازو ګڼ شمېر افغانان اندېښمن کړي دي.
د «نړیوال بشري حقونو سازمان» د همغږۍ مسوولې فوزیه بيبي ویلي، په تېرو دوو میاشتو کې داسې اوازې خپرې شوې وې چې ګواکې د پېښور عالي محکمې شاوخوا ۱۴۰ افغان وګړو ته د ایستلو د مخنیوي لپاره موقتي قضايي حکمونه صادر کړي دي.
د هغې په وینا، د دوی ادارې په عالي محکمه کې په دوو جلا قضیو کې عریضې ثبت کړې دي او محکمې ویلي چې که د کوم عریضهکوونکي د بیا مېشتېدو یا کډوالۍ غوښتنلیک د کوم سفارت له خوا تر ارزونې لاندې وي، اړوند سفارت باید خپله رسمي تاییدپاڼه محکمې ته وړاندې کړي، له هغې وروسته به محکمه د موقتي قضايي حکم د غوښتنې په اړه غور وکړي.
فوزیه بيبي ویلي، په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته پاکستان ته راغلي یو شمېر افغانان، که افغانستان ته بېرته ولېږدول شي، له جدي امنیتي ګواښونو سره مخ کېدای شي. د هغې په وینا، په دې ډله کې پخواني دولتي کارکوونکي، سیاسي فعالان، د ناټو او نړیوالو ادارو پخواني همکاران، خبریالان، هنرمندان، د بشري حقونو فعالان او ښځې شاملې دي.
د جرمني سترې اساسي محکمې پرېکړه کړې چې حکومت نه شي کولی د افغانانو لپاره د مېشتېدو ټولې ژمنې په ډلهییز ډول لغوه کړي، بلکې د هرې قضیې باید جلا ارزونه وکړي.
د محکمې دا پرېکړه د یوې افغانې مېرمنې او د هغې د دوو زامنو د شکایت په تړاو شوې، چې په ۲۰۲۱ کال کې د بشري حقونو د ځانګړي پروګرام له لارې جرمني ته د لېږد لپاره غوره شوي وو. دغه پروګرام د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د جرمني د پخواني حکومت له خوا پیل شوی و.
محکمې ویلي، د جرمني د کورنیو چارو وزارت هغه پرېکړه چې د ۲۰۲۵ کال په ډسمبر کې یې د دې پروګرام د پای ته رسېدو اعلان وکړ او شاوخوا ۶۴۰ د مېشتېدو ژمنې یې د هرې قضیې له جلا ارزونې پرته لغوه کړې، د اساسي قانون له مخې د دولت د خودسرۍ له منع سره په ټکر کې ده.
محکمې ټینګار کړی چې که څه هم حکومت د بهرنیو وګړو د منلو یا نه منلو واک لري، خو د مخکېنیو ژمنو لغوه کول باید د هر کس د ځانګړو شرایطو په پام کې نیولو سره ترسره شي.
د یادې افغانې مېرمنې او د هغې کورنۍ دا مهال په پاکستان کې اوسي او د جرمني په مالي ملاتړ ساتل کېږي. محکمې حکم کړی چې تر هغه وخته به یې جرمني ملاتړ ته دوام ورکوي، څو یا ویزې ترلاسه کړي او یا هم حکومت د قانون له مخې نوې پرېکړه وکړي.
د جرمني د مدني حقونو ټولنې د محکمې د دې پرېکړې هرکلی کړی او ویلي یې دي چې دا د بنسټیزو حقونو لپاره مثبت ګام دی، خو لا هم جرمني باید هغه افغانان خوندي ځای ته ولېږدوي چې د شکنجې او مرګ له ګواښ سره مخ دي.
د یادې ټولنې په وینا، د ورته موضوع په تړاو شاوخوا ۳۰ نورې قضیې هم لا د جرمني سترې محکمې ته د پرېکړې لپاره پرتې دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار د شانګهای همکاریو سازمان د بهرنیو چارو وزیرانو په غونډه کې ویلي، د افغانستان د طالبانو حکومت باید د ترهګرۍ پر ضد خپلې نړیوالې ژمنې عملي کړي او د افغانستان له خاورې دې د وسلهوالو ډلو د فعالیت مخه ونیسي.
ډار ویلي پاکستان یو سولهییز، باثباته او له خپلو ګاونډیو سره په سوله کې افغانستان غواړي، خو د هغه په وینا، د افغانستان له خاورې د ترهګرۍ دوام د سیمې د امنیت لپاره تر ټولو ستر ګواښ دی.
هغه ادعا وکړه چې تحریک طالبان پاکستان او نورې وسلهوالې ډلې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې فعالیت، جذب او روزنه کوي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر زیاته کړه، د ملګرو ملتونو د بندیزونو د څار ډلې راپورونه هم دا ادعا تاییدوي چې د افغانستان خاوره د وسلهوالو ډلو لپاره د فعالیت زمینه برابروي.
اسحاق ډار وویل، یوازې روان کال په پاکستان کې له دوو زرو څخه په زیاتو بریدونو کې له ۵۶۰ ډېر ملکي وګړي وژل شوي او د هغه په خبره، په یو شمېر بریدونو کې افغان وګړي هم ښکېل موندل شوي دي.
هغه د شانګهای همکاریو سازمان له غړو هېوادونو وغوښتل چې پر طالبانو فشار راوړي، څو د ترهګرۍ پر ضد خپلې ژمنې عملي او د نړیوالې سولې او امنیت په برخه کې خپل مسولیت ادا کړي.
ډار همدارنګه وویل، پاکستان باور لري چې د سیمې د شخړو د حل یوازینۍ لار خبرې، ډیپلوماسي او متقابل درناوی دی.
ورته مهال د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار د هغو څرګندونو په غبرګون کې چې ګواکې په افغانستان کې د «ترهګرو» ډلو د موجودیت په اړه اندېښنې لري ویلي، اسلاماباد باید خپلې کورنۍ ستونزې پر طالبانو ور ونهتپي.
ذبیحالله مجاهد ادعا کړې، چې په پاکستان کې ناامني څو لسیزې پخوانۍ ریښې لري او د طالبانو له واکمنۍ سره تړاو نهلري.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین د پاکستان له زندانونو څخه د زبیر شاه اغا، عثمان شېراني او محمد شعیب خان په ګډون د یاد غورځنګ د یو شمېر مخکښو غړو له ازادېدو خبر ورکړی او همداراز یې د هغوی له ازادېدو هر کلی کړی دی.
منظور پښتن د جمعې ورځې په ناوخته (د زمري ۲مه) په خپله فېسبوکپاڼه ویلي، چې د دغو کسانو د خوشې کېدو لپاره په بېلابېلو کچو هڅې شوې وې.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر د زبیر شاه اغا، عثمان شېراني او محمد شعیب خان د خلاصون تر څنګ، د تحریک له ټولو غړو او د «وطن له خیرخوا وګړو» مننه کړې، چې د عدالت، وکالت، نړیوالو سازمانونو او رسنیو له لارې یې د خپلو بندي ملګرو د خلاصون لپاره پرلهپسې هڅې کړې دي.
منظور پښتین له خپلو پلویانو او فعالانو غوښتي، چې د حاجي عبدالصمد، علي وزیر، نورالله ترین، حنیف پښتین او فرید اپریدي په ګډون د نورو پاتې بندي ملګرو د خوشې کېدو لپاره خپلې هڅې او کمپاینونه په لا زیات ځواک سره دوامدار او چټک وساتي. هغه ټینګار کړی، چې د ټولو بندي فعالانو تر بشپړ خلاصون پورې مبارزه باید ونهدرول شي.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر د صوابۍ سیمې یو پښتون ځوان ضیاءالله همدرد ته د پيټياېم په اړه د پياېچډي (PhD) تیزس د بریالي بشپړېدو مبارکي هم ورکړې ده. پښتین غوښتنه کړې، چې په تېرو څو کلونو کې که چا د پيټياېم په اړه یا په عمومي ډول د پښتون ـ افغان خاورې او ولسونو پر موضوع هر ډول څېړنې یا تیزیسونه لیکلي وي، له دوی سره دې شریک کړي، څو د دغه غورځنګ مرکزي څېړنیزه کمېټه یې په یوه ځای راټوله او عمومي جاج ترې واخلي.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار د هغو څرګندونو په غبرګون کې چې ګواکې په افغانستان کې د «ترهګرو» ډلو د موجودیت په اړه اندېښنې لري ویلي، اسلاماباد باید خپلې کورنۍ ستونزې پر طالبانو ور ونهتپي.
ذبیحالله مجاهد ادعا کړې، چې په پاکستان کې ناامني څو لسیزې پخوانۍ ریښې لري او د طالبانو له واکمنۍ سره تړاو نهلري.
تر دې مخکې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار د شانګهای د همکاریو سازمان د بهرنیو چارو وزیرانو په غونډه کې له غړو هېوادونو غوښتي وو، چې طالبان دې د «ترهګرۍ» پر وړاندې خپلو ژمنو عملي کولو او په افغانستان کې د وسلهوالو ډلو د پناه ځایونو د لهمنځه وړلو لپاره وهڅوي.
اسحاق ډار ویلي وو، چې له افغانستان څخه راولاړېدونکی د «ترهګرۍ» ګواښ د اسلاماباد لپاره یو له جدي امنیتي ننګونو څخه دی.
ذبیحالله مجاهد د جمعې په ورځ (د زمري په دویمه) د اسحاق ډار د څرګندونو په غبرګون کې وویل، طالبان پر خپلې ژمنې ولاړ دي او اجازه نهورکوي، چې د افغانستان خاوره د نورو هېوادونو پر ضد وکارول شي.
هغه یو ځل بیا په افغانستان کې د هر ډول «ترهګرې ډلې» حضور رد کړ.
طالبانو تل د پاکستان هغه تورونه رد کړي، چې ګواکې په افغانستان کې وسلهوالې ډلې حضور او فعالیت لري. طالبان وايي، اجازه نهورکوي چې افغان خاوره هېڅ هېواد پر ضد وکارول وشي.
خو له بلې خوا، یو شمېر نړیوالو سازمانونو په خپلو مستندو راپورونو کې څو ځله ویلي، چې په افغانستان کې ځینې وسلهوالې ډلې فعال حضور لري.