ستاسو روایت؛ یلدا بازوان وایي زده‌کړه امتیاز نه بلکې د افغان نجونو بنسټیز بشري حق دی

د نیویارک ټایمز د راپور له مخې، د امریکا د عدلیې وزارت له دغې محکمې غوښتي چې ۴۷ کلنه نذیره حاجي‌زاده، چې د امریکا دایمي استوګنه لري، د داعش ډلې د ملاتړ په تور له دغه هېواده وایستل شي.

نذیره حاجي‌زاده د سه‌شنبې په ورځ د ټکساس ایالت د فورټ‌ورت ښار په خپل کور کې نیول شوې ده.

د راپور له مخې، د نوموړې زوی عبدالله حاجي‌زاده او زوم نصیر احمد توحیدي د ۲۰۲۴ کال په اکتوبر میاشت کې د امریکا د ولسمشرۍ ټاکنو د ورځې پر مهال د یوه برید د طرحې په تړاو نیول شوي وو.

امریکايي چارواکي وايي، دواړو منلې چې د برید د ترسره کولو لپاره یې د دووکلاشنکوفونو او ۵۰۰ مرمیو د اخیستو هڅه کړې وه.

عبدالله حاجي‌زاده، چې د نیول کېدو پر مهال ۱۷ کلن و، په محکمه کې یې د بالغ کس په توګه پر جرم اعتراف کړی او په ۱۵ کاله بند محکوم شوی دی. د قضايي هوکړې له مخې، هغه به د بند له مودې وروسته افغانستان ته وایستل شي او د امریکا د دایمي استوګنې حق به له لاسه ورکړي.

همداراز، نصیر احمد توحیدي د ۲۰۲۵ کال په جون میاشت کې د ترهګرۍ اړوند په دوو تورونو، د داعش لپاره د مادي ملاتړ د برابرولو او د ترهګریز جرم لپاره د وسلو او مهماتو د ترلاسه کولو په هڅه، پر خپلو جرمونو اعتراف کړی او اوس د سزا د اعلان په تمه دی.

د امریکا د عدلیې وزارت ادعا کوي چې نذیره حاجي‌زاده د خپل زوی او زوم له ناکام پلان څخه ملاتړ کړی، داعش ته یې د وفادارۍ اعلان کړی او هڅه یې کړې چې خپل ماشومان د دغې ډلې له ایډیالوژۍ سره اشنا کړي.

چارواکي دغه راز ادعا کوي چې هغې د خپلې کورنۍ د داعش تر ولکې لاندې سیمو ته د لېږد پلان له خپل مېړه پټ ساتلی و.

خو د محکمې د اسنادو له مخې، نذیره حاجي‌زاده تر اوسه د هېڅ ترهګریز جرم په رسمي توګه نه ده تورنه شوې او هېڅ ډول جنايي سابقه هم نه لري.

د هغې مدافع وکیلان وايي، د امریکا حکومت د اخراج له بهیر څخه د دې لپاره کار اخلي چې د عادي جنايي محاکمې له سختو قانوني معیارونو تېر شي او د ترهګرۍ له تورونو سره د هغې د تړاو د ثابتولو لپاره اسانه معیارونه وکاروي.

د «بهرنیو ترهګرو د اخراج ځانګړې محکمه» په ۱۹۹۶ کال کې د امریکا د کانګرس له خوا جوړه شوې وه. دا محکمه هغو دوسیو ته رسېدنه کوي چې د شواهدو یوه مهمه برخه یې محرم وي، خو د جوړېدو راهیسې تر اوسه فعاله نه وه.

د دې محکمې مشر قاضي جوان اېن اریکسن، د لومړۍ غونډې پر مهال وویل چې محکمه له درې لسیزو وروسته د لومړي ځل لپاره خپل قضايي بهیر عملي کوي.

قاضي د نذیره حاجي‌زادې د وکیلانو هغه غوښتنه رد کړه چې نوموړې دې خوشې شي، خو ویې ویل چې ښايي دفاعي ټیم ته د حکومت د استناد وړ ځینو محرمو معلوماتو ته د لاسرسي اجازه ورکړل شي.

محکمې د حکومت غوښتنه د قضیې د دوام لپاره د «معقول احتمال» له مخې د څېړنې وړ بللې او ټاکل شوې چې په راتلونکو غونډو کې د اورېدنو مهالوېش او د اسنادو د وړاندې کولو څرنګوالی وټاکل شي.

د سرچینو په وینا، دغه ښځې د هرات ښار د ورېښمو سړک او د خواجه عبدالله انصاري سړک له سیمو څخه نیول شوې دي. د نیول شویو ښځو کره شمېر لا نه دی څرګند شوی.

په هرات کې د طالبانو د امر بالمعروف اداره وایي، ښځې په دې ولایت کې د مانتو د اغوستلو اجازه نه لري

مانتو په هرات کې د ښځو ترمنځ د حجاب له عامو ډولونو څخه ګڼل کېږي.

عیني شاهدان وایي، دوی لیدلي چې د طالبانو د امر بالمعروف ادارې په دوو موټرو کې ګڼې نیول شوې ښځې نامعلوم ځای ته لېږدولې. د طالبانو د امر بالمعروف مامورانو د چهارشنبې په ورځ هم د هرات ښار په بېلابېلو سیمو کې لږ تر لږه پنځه ښځې نیولې وې.

د سرچینو په وینا، دغه ښځې د ۶۴ متره سړک او پل رنګینه سیمې څخه نیول شوې وې.

په هرات کې د ښځو د نیولو پراخ لړۍ د غبرګولي میاشتې له ۱۶مې نېټې پیل شوې ده.

د دې لړۍ په لومړۍ ورځ، د طالبانو مامورانو د ښار په بېلابېلو برخو کې لسګونه ښځې د مانتو د اغوستلو، د مخ پټولو د نه لرلو، یا د طالبانو د خوښې حجاب د نه مراعتولو په تور ونیولې.

د غبرګولي په ۱۹مه د ښځو نیونې د هرات د جبرئیل ښارګوټي د اوسېدونکو اعتراضونه راوپارول. طالبانو د معترضانو د خپرولو لپاره ډزې وکړې. په دغو اعتراضونو کې لږ تر لږه دوه تنکي ځوانان ووژل شول او له ۲۰ څخه زیات کسان ټپیان شول. همدارنګه یو شمېر معترضان هم ونیول شول.

له دې درې ورځې وروسته، د هرات یو شمېر اوسېدونکو د طالبانو د والي د دفتر مخې ته لاریون وکړ او د «ښځه، ژوند، ازادي» او «زده‌کړه، کار، ازادي» شعارونه یې ورکړل.

طالبانو دغه لاریون هم وپاشه او یو شمېر ګډونوال یې ونیول. سره له دې چې د طالبانو دغه ځپنې په نړیواله کچه په پراخه توګه وغندل شوې، خو طالبانو بیا هم د دغو نیونو لړۍ بنده نه کړه او لا هم روانه ده.

د طالبانو د ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز رییس ډاکټر عبدالحی قانت، د بشکیک لپاره د طالبانو د سفارت سرپرست مولوي عبدالشکور حقاني په ملتیا، د قرغزستان د ولسمشر تر مشرۍ لاندې د ستراتیژیکو نوښتونو د ملي انسټیټیوټ له رییس عادل بېک شومکار بېک سره لیدلي دي.

د طالبانو د ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز په ایکس کې ویلي، په دې لیدنه کې د افغانستان او قرغزستان ترمنځ د سیاسي، اقتصادي، علمي او څېړنیزو همکاریو پر پراختیا، د دواړو هېوادونو د څېړنیزو بنسټونو ترمنځ د تجربو پر تبادلې، سیمه‌ییزو تحولاتو او متقابلو ګټو خبرې شوې دي.

د خبرپاڼې له مخې، قانت په افغانستان کې د وروستیو پرمختګونو، د طالبانو د بهرني سیاست، اقتصادي همکاریو او علمي اړیکو د پیاوړتیا په اړه معلومات وړاندې کړي او د ګډو څېړنو او ستراتیژیکو همکاریو پر پراختیا یې ټینګار کړی دی.

په مقابل کې، د قرغزستان د ستراتیژیکو نوښتونو د ملي انسټیټیوټ رییس عادل بېک شومکار بېک د افغانستان او قرغزستان ترمنځ د علمي، اقتصادي او فکري همکاریو ملاتړ څرګند کړی او د څېړنیزو مرکزونو ترمنځ یې دوامدارې اړیکې د متقابل تفاهم او سیمه‌ییزې همکارۍ لپاره مهمې بللې دي.

دواړو لورو همداراز د دوه‌اړخیزو اړیکو د لا پیاوړتیا او د ګډو همکاریو پر دوام ټینګار کړی دی.

د بښنې نړیوال سازمان د سویلي اسیا سیمه‌ییز دفتر ویلي، اروپايي اتحادیه او غړي هېوادونه باید افغانستان ته د خلکو د جبري ستنولو هر ډول هڅې سمدستي پرېږدي او له طالبانو سره د ستنولو په برخه کې همکاري ودروي.

دغه سازمان په ایکس شبکې کې په یوه خپاره کړي پوسټ کې د اروپايي کمېسیون او طالبانو ترمنځ وروستۍ ناسته «د شرم وړ» بللې او ویلي یې دي چې له طالبانو سره د بېرته ستنولو په اړه همکاري «بې‌پروا» اقدام دی.

بښنې نړیوال سازمان ټینګار کړی چې افغانستان لا هم د بشري حقونو د جدي سرغړونو، ناامنۍ او د خلکو د حقونو د محدودیتونو له امله د خوندي ستنېدو ځای نه ګڼل کېږي.

دغه سازمان له اروپايي اتحادیې او د هغې له غړو هېوادونو غوښتي چې د افغانانو د بېرته ستنولو پر ځای د هغوی د خوندیتوب لپاره خپلې نړیوالې ژمنې عملي کړي.

د بښنې نړیوال سازمان دا څرګندونې په داسې مهال دي چې یو شمېر اروپايي هېوادونه د هغو افغان پناه‌غوښتونکو د ستنولو پر لارو چارو بحث کوي چې د دوی د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه رد شوي دي. اروپايي چارواکي وايي چې د ستنولو چارې باید د قانون له مخې او د خوندیتوب له تضمینونو سره ترسره شي، خو د بشري حقونو بنسټونه بیا خبرداری ورکوي چې افغانستان ته ستنېدونکي کسان له جدي خطرونو سره مخ کېدای شي.

په کوېټ کې د طالبانو سفارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په دې لیدنه کې د دوه اړخیزو اړیکو پر پیاوړتیا ټینګار شوی دی.

د دغې خبرپاڼې له مخې، ښاغلي خطیب د متحده عربي اماراتو سفیر ته د افغانستان د ډاډمن امنیتي وضعیت، سراسري ثبات او په هېواد کې د اقتصادي پرمختیايي فرصتونو په اړه معلومات شریک کړل. هغه د افغانستان او متحده عربي اماراتو ترمنځ پر ګډو دوستانه اړیکو هم رڼا واچوله.

په دې کتنه کې د طالبانو استازي په افغانستان کې د متحده عربي اماراتو د لویو زېربنایي، ښوونیزو، روغتیایي او اکاډیمیکو پروژو او مرستو ستاینه وکړه. دواړو لورو د دغو مرستو د اغېزمنتیا او د پروژو د ارزښت په اړه په ګډه بحث او خبرې اترې وکړې.

خبرپاڼه زیاتوي، د متحده عربي اماراتو سفیر مطر النیادي له دغې لیدنې څخه خوښي څرګنده کړه. نوموړي د دواړو هېوادونو ترمنځ د دوه اړخیزو اړیکو د لا پیاوړتیا او په راتلونکي کې د همکاریو د زیاتوالي هیله وښوده.