د راپور له مخې، د ننګرهار د تورخم له لارې ۴۲ کورنۍ، د کندهار د سپین بولدک له لارې ۱۵ کورنۍ، د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ۵۷ کورنۍ او د هرات د اسلامکلا له لارې شپږ کورنۍ ثبت شوې دي.
د کمېسیون په راپور کې ویل شوي، چې د نیمروز له ورېښمو پله څخه ۹۵۶ نور مساپر هم افغانستان ته ستانه شوي دي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ او د کډوالۍ نړۍوال سازمان د ګډو معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۶کال د جنورۍ له لومړۍ څخه د اکتوبر تر ۲۴مې پورې د ایران او پاکستان په ګډون له بېلابېلو هېوادونو ټول ۶۱۹زره او ۳۰ افغانان افغانستان ته ستانه کړل شوي دي.
د دغه معلوماتو له مخې، له ایران نه ۵۴۷زره او ۱۰۰ افغانان او له پاکستان نه ۷۰زره او ۵۰۰ افغانان په جبري توګه اېستل شوي دي.
د یادونې ده، چې د ملګرو ملتونو په دې شمېرو کې د ۲۰۲۶کال د اکتوبر تر ۲۴مې پورې معلومات شامل دي او له هغې وروسته د جبري ستنېدونکو شمېر پهکې نهدی حساب شوی.
هغه سیمې ته په اشارې چې پخوا پکې ګڼې افغانې کورنۍ اوسېدې، سیفالله وايي: «اوس په دې کوڅه کې یوه کورنۍ هم نه ده پاتې؛ ټولې کورنۍ تللې دي.»
د راپور له مخې، د سیفالله کورنۍ په ۲۰۲۵ کال کې د پاکستان له خوا افغانستان ته تر ستنېدو اړ شوې وه، خو هغه د خپلې کورنۍ له وتلو وروسته بېرته پاکستان ته ستون شوی، ځکه د کباړ او بیاکارونې په سوداګرۍ کې یې لا هم د پام وړ پیسې له خلکو غوښتې.
راپور لیکلي، د پاکستان حکومت په ۲۰۲۳ کال کې له هېواده د بېاسناده افغانانو د ایستلو پرېکړه اعلان کړه، خو شاوخوا شپږ میاشتې وروسته دغه بهیر د افغان تابعیت کارت لرونکي هم رانغاړل. د ۲۰۲۵ کال تر جون پورې د کډوالو د ثبت کارت (پياوار) لرونکي هم د ایستلو په لړۍ کې شامل شول.
د پنجاب حکومت د شمېرو له مخې، د ۲۰۲۵ کال د اپرېل له لومړۍ نېټې راهیسې د همدې کال تر اکتوبر پورې شاوخوا ۴۲ زره او ۹۱۳ افغان وګړي بېرته افغانستان ته ستانه شوي وو.
راپور زیاتوي، چې د پنجاب پولیسو د ۲۰۲۶ کال په اپرېل کې ویلي وو، له لاهور او نورو ولسوالیو څخه یې د افغانانو په ګډون ۳۴ زره او ۵۷۶ بهرني وګړي، چې ناقانونه یې بللي، ایستلي او ۲۰۳ نور یې د ایستلو لپاره په لنډمهالو مرکزونو کې ساتلي وو.
راپور د پاکستان د اساسي قانون څلورمې مادې ته په اشارې لیکي، چې د دغه هېواد په خاوره کې هر انسان، پرته له دې چې تابعیت ولري که نه، د قانون له ملاتړ څخه د برخمنېدو حق لري. که څه هم پاکستان د ۱۹۵۱ کال د کډوالو کنوانسیون لاسلیککوونکی نه دی، خو د نړیوال عرفي قانون له مخې د «نهجبري ستنولو» اصل ته ژمن دی؛ دا اصل هغه کسان هغو سیمو ته له ستنولو منع کوي چې هلته یې ژوند یا ازادي له ګواښ سره مخ وي.
سمانې افغانستان انټرنشنل ته وویل: «اوس نه د اوسېدو ځای لرو او نه کار کولای شو. دا ورځې زما او د مور لپاره ډېرې سختې دي او نه پوهېږو چې راتلونکې ورځې به مو څنګه شي.»
د ایران د ویزې لوړ لګښت هم له پلار سره د هغوی قانوني یوځای کېدل ناشوني کړي دي.
سمانه وايي، چې د اخراج پر مهال او له هغه وروسته، هغه او مور یې د طالبانو د ځواکونو له خوا سپکې شوې او له لفظي تاوتریخوالي سره مخ شوې دي.
اوس دا مور او لور له پولې په غیرقانوني توګه د تېرېدو او بېرته ایران ته د تګ په اړه فکر کوي؛ یو خطرناک سفر چې ښايي دوی د کورنۍ تر ناروغ پلاره ورسوي.
د سمانې لپاره په افغانستان کې پاتې کېدل هم روښانه راتلونکې نه لري.
هغه نه د کار امکان لري، نه خپلواکه سرپناه او نه هم د ژوند د لګښتونو د برابرولو کومه لاره.
د هغې کیسه یوازې د هغو ښځو له روایاتو یو دی چې بې له کورنۍ له ایرانه شړل شوې دي.
د هغو کډوالو په منځ کې چې د اسلامقلعه له لارې هرات ته راځي، داسې ښځې هم شته چې بې له مېړه، اولاد یا د کورنۍ له نورو غړو پرته افغانستان ته شړل کېږي.
ځینې د لنډ وخت لپاره د خپلوانو او ملګرو په کورونو کې پناه اخلي؛ خو ځینې نورې بیا په خپل هېواد کې هېڅ اشنا او پناه ځای نه لري.
دا ښځه یوازې له جبري ستنېدو له ستونزو سره نه ده مخ؛ د ښځو لپاره د کاري فرصتونو نشتوالی او د طالبانو د محدودوونکو سیاستونو له امله د هغوی د کار له حقه محرومېدل هم د هغې د ژوند او معیشت د برابرولو پر وړاندې نورې جدي ننګونې دي.
هغه وايي: «د تومان د ارزښت له ټیټوالي سره سره، زما کورنۍ له ایرانه راته پیسې رالېږي او په هغو پیسو خپل لګښتونه پوره کوم او هوډ لرم بېرته ایران ته ولاړه شم.»
له خپلو اولادونو د مور بېلول
ساناز بله هغه ښځه ده چې د خپل ژوند ۲۸ کاله یې په ایران کې تېر کړي؛ خو درې اونۍ وړاندې په داسې حال کې چې له خپلو دریو اولادونو لیرې پاتې شوې وه، افغانستان ته ستنه کړای شوه.
د هغې ماشومان لا هم په ایران کې دي او پخپله اوس په هرات کې د یوه خپلوان په کور کې اوسي. هغه وايي: «زه درې ماشومان لرم چې له ۱۱ تر ۱۷ کلونو عمرونه لري او هغوی زما له مېړه سره په ایران کې دي. زه یې یوازې له پولې افغانستان ورته وشړلم. ۲۸ کاله په ایران کې وم او اوس د خپل یوه خپلوان په کور کې ژوند کوم.»
ساناز زیاتوي، چې تر شړل کېدو وروسته یې له طالبانو هېڅ مرسته نه ده ترلاسه کړې او په هرات ښار کې څو ځله د طالبانو د ځواکونو له خوا ځورول شوې ده.
د خپلواکې سرپناه نه شتون، د عاید نشتوالی او د طالبانو د ځواکونو له چلنده وېره، د هغوی ورځنی ژوند له ناامنۍ او نامعلوم برخلیک سره مخ کړی دی.
موقتي پناه او ناڅرګند برخلیک
افغانستان ته تر ننوتلو وروسته د یوازې ښځو ستونزې د اوسېدو د یوې سرپناه تر موندلو پورې نه محدودېږي. ځايي سرچینې او د بشردوستانه بنسټونو کارکوونکي د تاوتریخوالي او په ځینو مواردو کې د هغو نجونو او ښځو د جنسي تېري او جبري ودونو له خطر څخه خبرداری ورکوي چې د کورنۍ له ملاتړ پرته له ایرانه شړل کېږي.
ناصر د یوه ځايي کارکوونکي مستعار نوم دی چې وايي، چې هغه یوازې او زیانمنې ښځې چې د اسلامقلعه له پولې هرات ته راځي، د لومړنیو نغدي او غیر نغدي مرستو له ترلاسه کولو سره سره لا هم له جدي ستونزو سره مخ دي.
هغه وايي: «ځینې مجردې ښځې چې له ایرانه اخراجېږي، د طالبانو له جنګیالیو سره د جبري ودونو او په ځینو مواردو کې له جنسي تاوتریخوالي سره مخ دي. همدارنګه، له پولې تر رااړولو وروسته د ځینو دغو ښځو برخلیک نامعلوم پاتې کېږي.»
د ناصر په وینا، یو شمېر ښځې د لومړنیو مرستو تر ترلاسه کولو وروسته د وضعیت د څارنې او ټولنیز ادغام لپاره اړوندو ادارو لکه د کار او ټولنیزو چارو ریاست ته معرفي کېږي؛ خو د دوامداره ملاتړ نشتوالی او اقتصادي ستونزې هغوی بیا له خطر سره مخ کوي.
دا سیمه ییز کارکوونکی زیاتوي چې اړوندو ادارو ته تر ورپېژندلو وروسته د ځینو ښځو برخلیک روښانه نه دی.
د سمانې، زهرا او ساناز کیسې د افغان کډوالو د هغې لویې څپې په منځ کې رامنځته شوې دي چې په وروستیو کلونو کې له ایران او پاکستانه افغانستان ته رالېږل شوي دي.
د کډوالۍ د نړیوال سازمان د شمېرو له مخې، د ۲۰۲۳ له سپټمبره د ۲۰۲۶ د اګسټ تر پایه پورې، شاوخوا ۶.۵ میلیونه کسان له ایران او پاکستان څخه افغانستان ته بېرته ستانه کړای شوي دي.
دا شمېره د ټولو ثبت شویو ستنېدنو او راتګونو ټولګه ده او دا ټول کسان خامخا په جبري ډول نه دي ایستل شوي.
په دې ډله کې داسې ښځې هم شته چې په ایران کې تر کلونو ژوند وروسته بې له مېړه اولاد او کورنۍ افغانستان ته شړل کېږي؛ هغه ښځې چې ځینې یې نه د ژوند کولو لپاره کور لري او نه هم د ملاتړ کومه شبکه چې په سختو ورځو کې پرې تکیه وکړي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو راپور ورکوونکی ټینګار کوي چې شړل شوې مېرمنې باید خوندي سرپناه، مالي مرستو، روغتیايي خدمتونو او ملاتړ ته لاسرسی ولري او د هرې ښځې وضعیت باید په جلا توګه وڅېړل شي.
ریچارډ بېنټ دا خبرداری هم ورکوي چې د ښځو لېږل خپلو کورنیو او خپلوانو ته هم تل خوندي لاره نه ده؛ ځکه ښايي ځینې په کورني چاپیریال کې له تاوتریخوالي، ناخوښه واده ته له مجبوره کېدو یا شړل کېدو سره مخ شي.
هغه وايي: «دا مېرمنې په پوله کې له څو ورځو بېړنیو مرستو ډېر څه ته اړتیا لري. د ژوند لپاره له خوندي ځای او د ځان ساتنې له امکاناتو پرته، ښايي تر اخراج ډېر وخت وروسته هم د ناوړه ګټې اخیستنې له خطر سره مخ پاتې شي.»
د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکوونکی د بشردوستانه بنسټونو د ښځینه کارکوونکو پر فعالیت د طالبانو بندیزونه هم د زیانمنو ښځو د پېژندنې او ملاتړ په لاره کې یو جدي خنډ بولي.
