د روغتیا نړیوال سازمان: افغانستان او پاکستان کې د پولیو له منځه وړلو ته نږدې شوي یو

لومړنۍ دوه سیالۍ به د مهالویش له مخې په همبنټوټا او او ورستۍ سیالي به په کولمبو کي وشي.

د دغو سیالیو په اړه د کرېکټ بورډ عمومي مشر میرویس اشرف له قوله لیکل شوي، افغان لوبډله د پاکستان پروړاندې دغو سیالو ته بشپړ چمتوالی لري.

نوموړي ویلي « له اسیا جام او نړیوال جام مخکې افغان ټیم هغه لوبډله ده چې په اسیایي کنډیشن کې یې تر ټولو زیاتې لوبې کړې دي. لومړی یې سریلانکا سره په سریلانکا کې او بیا له بنګله دیش سره په بنګله دیش کې او اوس له پاکستان سره په سریلانکا کې لوبیږي، هیله لرم چې دغه لوبې به را روانو لویو لوبلړیو کې زموږ د لوبډلې په چمتوالي کې مهم رول ولوبوي.»

دا لوبلړۍ پر داسي مهال تر سره کیږي چې د روانې اګسټ میاشتې په ورستیو کې د اسیا جام سیالۍ هم پیلیدونکې دي.

خو تر دې مهاله د افغانستان او پاکستان تر منځ دې سیالیو ته لوبډلې نه دي اعلان شوې.

له دې وړاندې د روان کال په مارچ مياشت کې افغان کرېکټ ملي لوبډلې پاکستان ته د دریو شل اوریزه سیالیو په لوبلړۍ کې ۲-۱ ماتې ورکړې وه.

د افغانستان او پاکستان کرېکټ ملي لوبډلو تر اوسه په خپلو کې د یو ورځنیو لوبو لړۍ نه ده کړې خو څلور ځله سره مخامخ شوي او څلور واړه لوبې پاکستان ګټلې دي.

د دوی وروستۍ یو ورځنۍ لوبه د ۲۰۱۹ کال په نړیوال جام کې وه.

خو د وري په میاشت کې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انټوني بلېنکن ویلي وو، چې شاوخوا ۱۷۵ امریکایي وګړي په افغانستان کې پاتې دي چې ځینې د ۲۰۲۱ کال په اګسټ میاشت کې د جمهوریت له پرځېدو وروسته افغانستان ته تللي وو.

په دوحه کې د تړلو دروازو ترشا تر دوه ورځنیو خبرو اترو وروسته د افغانستان لپاره د امریکا ځانګړي استازي توماس وېسټ په خپله ټوېټر پاڼه لیکلي چې، دوحه کې یې له طالب پلاوي سره د افغانستان پر اقتصادي وضعیت، بشري حقونو، بشري اړتیاوو، امنیتي ژمنو په ترسره کولو، د ټولګډونه حکومت په رامنځ ته کولو او د نشه یي توکو پر وړاندې د مبارزې په اړه خبرې اترې کړې دي.

ښاغلي وېسټ دغه خبرې دوه اړخیزې، مفصلې، څرګندې او د افغانانو د ملاتړ او د هغوی د ګټو د ساتنې لپاره اړینې ګڼلې دي.

په ورته وخت کې د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت هم ویلي، چې په دغو دوو ورځنیو خبرو کې د دواړو لورو تر منځ د نورو موضوعاتو ترڅنګ پر باور جوړونې، د افغانستان د بانکي زېرمو پر ازادولو، له نشه‌ يي توکو سره پر مبارزې او بشري حقونو یې خبرې کړې دي.

د افغان مېرمنو، نجونو او بشري حقونو لپاره د امریکا ځانګړې استازې رینا امیري هم پر خپله ټویټر پاڼه ليکلي چې د دغو دوه ورځنیو ناستو په اوږدو کې يې په وار، وار په افغانستان کې د بشري حقونو د حالت د سمون پر بيړنۍ اړتیا ټینګار کړی.

هغې په خپل ټویټ کې لیکلي، چې په دغو غونډو کې یې د ښځو او نجونو پر وړاندې د بندیزونو د لرې کولو، تعلیم او کار ته د لاسرسي، د بندیانو خوشي کول، د فزیکي مجازاتو پای ته رسولو، او پر رسنیو د فشار د له منځه وړلو غوښتنه کړې ده.

اغلې امیري دغه راز ناستې د امنیت د ټينګښت، اقتصادي پرمختیا او ټیکاو د ترلاسه کولو او له نړیوالې ټولنې سره د دریځ په ښه کولو کې، بشري حقونو ته د درناوي اساسي ارزښتونه ګڼلي دي.

د نوموړي جسد د پاکستان حکومت پیدا کړی او اسلام اباد کې یې د افغانستان سفارت کې طالبانو ته سپارلی دی.

علي اکبر لومړنی افغان و چې دغې څوکې ته د ختلو هڅه یې وکړه، خو د زړه د حملې له امله په "کي دوه" غره کې مړ شو.

دا غر د سمندر له سطحې د ۸۶۱۱ متره لوړوالي سره له ایورېسټ څوکې وروسته دویم جګ غر دی.

د علي اکبر سخي ورور رشاد د نوموړي له مرګ وروسته افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو: "هغه غوښتل د افغانستان بیرغ په کي دوه څوکه کې پورته کړي."

خو له دې غره د نوموړي د جسد کوزولو هڅې بې ګټې وې.

علي اکبر سخي د "هایک او وینچر "په نوم د هغه نهه کسیز غرختونکي ټیم مشر و، چې د افغانستان شمال ختیځ کې نوشاخ څوکې ته وختل.

دغه نهضت د یکشنبې په ورځ د امریکا په ورجینیا ایالت کې د (افغانستان؛ د جمهوري ارزښتونو په رڼا کې) تر سرلیک لاندې په یوه علمي کنفرانس کې پر ټولو سیاسي اړخونو غږ وکړ چې د یوه مشترک دریځ په رامنځته کولو سره ټول را یو ځای شي او افغانستان له راتلونکي بحران څخه وژغوري.

د دغه خوځښت د سیاسي اړیکو مسوول شاه محمود میاخېل وویل چې طالبانو په تېرو دوو کلونو کې دا وښوده چې هېڅ ډول تغیر یې نه دی کړی او له بهرنیو ترهګرو ډلو سره یې خپلې اړیکې نه دي پرې کړي.

نوموړی زیاتوي چې طالبانو د افغانستان ولس یرغمل نیولی او له هغوی یې د زده کړو، بیان ازادۍ او په خپلې خوښې د ژوند حق اخیستی دی چې دا په معاصره نړۍ کې د استبداد تر ټولو بد شکل دی.

د میاخېل په خبره د افغانستان مساله ورځ تر بلې پېچلې کېدونکې او د یوه نوي بحران زېږوونکې ده او په وینا که چېرې معنادار او ملي ډیالوګ ته زمینه برابره نه شي افغانستان به یو ځل بیا د نړۍوالو ترهګرو مرکز وګرځي.

په ایران کې د افغانستان پخواني سفیر عبدالغفور لېوال په غونډه کې جمهوري چوکاټ د افغانستان د ستونزې حل وباله او ویې ویل چې اړتیا ده واک ولس ته انتقال او د ولس د رایو په اساس د دولت مشران وټاکل شي.

لېوال زیاتوي چې د افغانستان تېر سل کلن تاریخ ته په کتو جګړې او د زور او نفې سیاست نتیجه نه ده ورکړې او د هرې ډلې بنسټ چې د دیکتاتورۍ او زور پر اساس اېښودل شوی عمر یې کم دی.

نوموړی طالبانو ته په اشارې وايي چې دغې ډلې د افغانستان ټول قدرت انحصار کړی او د همدغه انحصار له امله هره ورځ له افغانستانه زرګونه ځوانان د وتلو تابیا کوي.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو په راتګ سره په افغانستان کې پر ټولو سیاسي ګوندونو او فعالیتونو بندیز لګېدلی او څه موده وړاندې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد له رسنیو سره په خبرو کې له هېواده بهر سیاسي ګوندونه د وخت ضایع بللې وه.

د ایران د بهرنیو چارو د وزارت ویاند د دوشنبې په ورځ وویل چې په هلمند سیند کې د ایران د حقابې موضوع د ایران د بهرنیو چارو وزارت او انرژۍ وزارت له کاري لومړیتوبونو څخه ده.

تېره ورځ د ایران د ولسمشر مرستیال اعلان وکړ چې د هلمند سیند د اوبو د حقابې په اړه له طالبانو سره خبرې اترې مثبتې وې.

ناصر کنعاني د دوشنبې په ورځ په یوه خبري غونډه کې وویل چې له طالبانو سره په خبرو کې د ایران د اوبو موضوع یوه جدي او مهمه برخه ده.

نوموړي طالبانو ته په اشارې ویلي؛ سره له دې چې طالبان د ۱۳۵۱ز کال تړون مني خو د عملي کېدا لپاره یې تر اوسه کوم عملي ګام نه دی پورته کړي.

دغه ایرانی چارواکی زیاتوي چې د طالبانو له خوا د تړون پر ځای کول به د دواړو هېوادونو تر منځ د اعتماد جوړولو او ګډې همکارۍ لپاره زمینه برابره کړی.

ایراني چارواکو په بار- بار ویلي چې د ۱۳۵۱ل کال د تړون له مخې افغانستان باید د هلمند له رودخانې څخه په کال کې ۸۲۰ میلیونه متره مکعبه اوبه ورکړي خو په دې وروستیو کلونو کې د دوی حق نه دی ورکړل شوی.

د افغانستان او ایران ترمنځ د اوبو پر سر کړکېچ په داسې حال کې زیات شوی چې په سیستان بلوچستان کې اوبه کمې شوې دي.

د ایران د ولسمشر په ګډون ګڼو ایراني چارواکو طالبانو ته د حقابې د تامین په اړه خبرداری ورکړی.

د ایران ولسمشر ابراهیم رييسي د اپریل په وروستیو کې د ایران د حقابې په اړه طالبانو ته جدي خبرداری ورکړی و او ویلي یې وو چې طالبان باید دا خبرداری جدي وګڼي "بیا وروسته شکایت ونه کړئ چې موږ ته نه وو ویل شوي."

طالبانو ایران ته د هلمند د اوبو د نه رسېدو لامل وچکالي یاد کړی او د دغه هېواد له چارواکو یې غوښتي چې د حقابې په اړه د طالبانو پر حکومت له رسمي انتقادونو ډډه وکړي.