• العربية
  • فارسی
  • English
Brand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

رینا امیري: د افغانانو او د بشري حقونو د ملاتړو د غوښتنو له امله مو له طالبانو سره ولیدل

۱۰ زمری ۱۴۰۲ - ۱ اګست ۲۰۲۳، ۱۳:۳۴ GMT+۱

د افغان مېرمنو په چارو کې د امریکا ځانګړې استازې رینا امیري وايي؛ د افغانانو او د بشري حقونو د ملاتړو د پراخو غوښتنو له امله یې له طالبانو سره د «مستقیم تعامل لپاره» د قطر پلازمېنه دوحه کې د دې ډلې له پلاوي سره ولیدل.

اما مېرمن امیري په خپل ټوېټ کې لیکلي: «د افغانانو او بشري حقونو د ملاتړو د پراخو غوښتنو له امله چې وايي په بشري چارو په ځانګړې توګه پر ښځو او نجونو د افراطي بندیزونو په اړه باید له طالبانو سره تعامل وشي، له خپلو همکارانو سره یوځای طالبانو سره خبرو ته کښېناستم».

مېرمن امیري زیاتوی، چې په دوحه کې د طالبانو له استازو سره په دوه ورځنۍ ناسته کې امریکايي پلاوي بیا - بیا په افغانستان کې د انساني حقونو د حالت د سمون پر بېړنۍ اړتیا ټینګار کړی دی.

نوموړې وايي، امریکايی پلاوي له طالبانو وغوښتل چې د زدکړو او کار په ګډون پر نجونو او ښځو لګېدلي محدودیتونه لرې او بندیان خوشي شي. همدارنګه جسمي سزا او د رسنیو او بیان ازادۍ ځپلو ته هم پای ټکی کېښودل شي.

د هغې په خبره؛ د امنیت، اقتصادي پرمختیا او ثبات ترلاسه کولو او د بشري پانګې د ساتلو او له نړۍوالې ټولنې سره د دریځ د ښه کولو لپاره بشري حقونو ته درناوی اساسي ارزښت لري.

خو طالبانو او امریکا تر دې دوه ورځنۍ ناستې او د رینا امیري له ټوېټ وروسته هم د خواله رسنیو ځینې افغان کارونکو پر دغه غونډه نیوکې کړې دي.

د نجونو د زکړو اکاډمۍ بنسټګره سودابه بیاني له رینا امیري څخه په خپل ټوېټ کې پوښتنه کړې ده: طالبان ان ښځو ته د انسان په سترګه نه ګوري نو څنګه موږ له دې ډلې سره تعامل وغواړو.

هغې زیاته کړې ده چې نږدې نیمايي ښځې او سړي بې کاره او له ژور خپګان سره مخ دي، نو څنګه به له داسې ډلې سره تعامل وغواړي چې له همدې مصیبت سره یې مخ کړي دي.

خو د دې غونډې تر پیل مخکې هم د ښځو ملاتړو ډلو له امریکايي چارواکو غوښتي وو چې له طالبانو سره خبرو ته جرګه نه شي.

د ښځو اعتراضي ډلو ایتلاف له طالب چارواکو سره د امریکايي پلاوي ناسته ناروا(نامشروع) او د طالبانو د «سپین ښودلو» هڅه بللې وه.

دغه ایتلاف چې د معترضو ښځو له شپږو ډلو جوړ دی په یوه اعلامیه کې ویلي؛ د ښځو، معترضانو او د قرباني کورنیو له ګډون پرته دا ډول ناستې «ناروا» دي.

ترویج لرونکی

د ډونالډ ټرمپ د ترهګرۍ ضد ستراتېژۍ کې افغانستان نشته
۱

د ډونالډ ټرمپ د ترهګرۍ ضد ستراتېژۍ کې افغانستان نشته

۲
ځانګړی راپور

له رخشانې تر فرزانې؛ غور کې د یوې ځوانې ښځې د وژنې زړه‌بوږنوونکې کیسه

۳

د ۲۰۲۶کال مټ ګالا؛ د ایشا امباني له ۱۸۰۰ الماسو جوړو شويو جامو د ټولو پام ځان ته واړاوه

۴

روسیې له هېوادونو غوښتي چې له کیف نه خپل ډیپلوماتان ژر تر ژره وباسي

۵

ازبکستان له چین څخه افغانستان ته نوې سوداګریزه لاره پرانېسته

•
•
•

نور کیسې

ضمیر کابلوف: په افغانستان کې ټولګډونه حکومت جوړول د مسکو د راتلونکې ناستې اصلي موضوع ده

۱۰ زمری ۱۴۰۲ - ۱ اګست ۲۰۲۳، ۱۲:۳۳ GMT+۱

د افغانستان لپاره د روسیې ځانکړی استازی ضمیر کابلوف وايي، د افغانستان په اړه د مسکو راتلونکې ناسته کې به د ټولګډونه حکومت موضوع د اجنډا په سر کې ځای ولري . ضمیر کابلوف له تاس خبري اژانس سره خبرو کې زیاتوي، تراوسه د طالبانو حکومت د ټولګډونه کېدو په برخه کې کوم پرمختګ نه دی شوی.

د هغه په خبره، دغه ناسته به د روسیې کازان ښار کې د سیپټمبر میاشتې په وروستیو کې جوړه شي .

د افغانستان په اړه د مسکو تېره غونډه د تېر کال د نوامبر په میاشت کې په پلازمېنه مسکو کې ترسره شوې وه .

په دغه غونډه کې د روسیې ، هند ، ایران ، قزاقستان ، قرغزستان ، چین ، پاکستان ، تاجکستان ، ترکمنستان او ازبکستان استازو کډون کړی وه .

روسیې تېر کال دغې غونډې ته طالبان نه وه وربللي.

خو د طالبانو بهرنیو چارو وزارت د شنبې په ورځ ( ۷ اسد ) ویل چې د افغانستان لپاره د روسیې سفیر دیمیتري ژیرنوف ددې ډلې له بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي سره د لیدنې پرمهال نوموړي ته د مسکو راتلونکې غونډه کې د کډون بلنه ور کړې ده .

افغانستان کې د کتابونو لیلامېدونکی او بې ارزښته کېدونکی بازار

۱۰ زمری ۱۴۰۲ - ۱ اګست ۲۰۲۳، ۰۹:۲۶ GMT+۱
•
مرضیه حفیظي

له نږدې دوو کلونو راهیسې له افغانستان د لوستي پاړکي تېښتې او د کتاب د چاپ او زدکړو په مخ کې د خنډونو له امله د کتاب بازار هم ورځ تر بلې بې ارزښته کېږي.

د کابل ښار د یوې خپروندویه ټولنې مسوولان وایي د تېر په څېر ځوانان د مطالعې او لیکوال د لیکلو انګیزه نه لري، چې له امله یې د مطالعې دود له منځه ځي او د دوی د تېرو شلو کلونو خواري په اوبو لاهوکېږي.

دغه مسوولان چې له نوم اخیستو ډډه کوي، زیاتوي چې د بازار د نشتون له امله یې خپل کتابونه د یو بل مناسبت په پلمه لیلام او د چاپ ماشینونه یې هم په خورا کمه بیه وپلورل.

لیکوال او ژباړن میراحمد یاد وایي جمهوریت کې یې په کال کې تر لسو کتابونه چاپېدل، خو اوس په یوه کال کې دوه یا درې کتابونه په ډیرو ستونزو سره چاپوي، ځکه خپرنځي یې چاپ ته زړه نه ښه کوي.

د یوې بلې خپرندویه ټولنې مسوول د کتاب بازار اوسنی حالت د نجونو پر زدکړو بندیز او همدارنګه د خلکو اقتصادي وضعیت سره تړلی بولي.

نوموړی وايي، پخوا چې د خصوصي زدکړو بازار ګرم و، دوی به یې مختلف موادچاپول چې د خپرنځي په لګښت او د کتابونو په چاپ کې به یې لاس ور کاوه.

پر بد اقتصادي وضعیت سربېره د طالبانو د کتاب ارزونې کمېسیون هم د دې بازار د سړېدو یو بل لامل بلل کېږي.

طالبان وايي، دې کمېسیون سره غواړي د داسې کتابونو د چاپ او پلور مخه ونیسي چې له اسلامي ارزښتونو او د افغان ټولنې د دود خلاف وي.

د تېر کال دوبي کې د دغه کمېسیون چارواکو وویل، د داسې ۱۷۰ کتابونو د چاپ مخه یې نیولې چې «الحادي افکار» پکې وو.

خو لیکوال او خبریال سعید شینواری وایي، طالبانو پر دغه کمېسیون سربېره ډیر د فکري بیدارۍ پر کتابونو هم پټ بندیز لګولی او ټول کړي یې دي.

د ښاغلي شینواري په خبره، هغه کتابونه چې طالبان یې پر خلکو لوستل غواړي، یا خلکو لوستلي دي یا له دې ډلې سره د فکري تضاد له امله همدا کتابونه نه اخلي.

ایراني کتابونو ته هم افغانستان د پلور یو لوی بازار و، خو له تېرو دوو کلونو راهیسې د دې کتابونو پر واردېدو هم مالیه خورا ډېره لوړه شوې ده.

ایران کې د کتاب اړوند خبري اژانس ایبنا ته ایراني خپرندویانو ویلي، چې د مالیې لوړېدو او د خلکو د اقتصاد غورځېدو سره یې افغانستان ته صادرات ۹۵ سلنه کم شوي دي.

د هلمند د نوزاد اوسېدونکي شل کلنې جګړې نه، خو وچکالۍ کډوال کړل

۱۰ زمری ۱۴۰۲ - ۱ اګست ۲۰۲۳، ۰۹:۰۸ GMT+۱
•
عبدالله همیم

په افغانستان کې د اوبو د ناسم مدریت او تر ځمکې لاندې اوبو کمښت که د کابل ځینې ښاریان د څښاک اوبو پسې لالهاند کړي د هلمند په څېر د منځنۍ اسیا د یو ستر سیند ګاونډیان یې هم کډه کولو ته اړ کړي دي.

د هلمند د نوزاد ولسوالۍ کروندګر رحمت الله وايي، پخوا یې کارېزونو ځمکه خړوبوله خو د وچکالۍ زیاتېدو او کارېزونو وچېدو سره یې ژورې څاوې وکیندلې، اما هغه هم وچې شوې: «تېرو دوو کلنو کې مې ځمکه شاړه شوه. درې باغونه مې لرل، خو اوس یو څو ونې راپاته دي. »

پر کرنه مشهوره دې ولسوالۍ کې اوس ځینې خلک د څښاک اوبه هم نه لري او له پروسږکال راهیسې ترې لسګونه کورنۍ نورو سیمو ته کډه شوې دي او په بازار کې یې اوس ګوته په شمار هټۍ خلاصې دي.

یو نوزادوال عبدالرزاق وایي:«هره ورځ لس، شل یا دیرش کورنۍ له نوزاد ګډه کیږي، خلک خپل کار روزګار پریږدي ځکه دلته نور اوبه نشته او ټول کاریزونه وچ شوه.»

د هلمند د نوزاد او ځینې نورو سیمو استوګن په داسې حال له تندې کړېږي چې د اسیا او افغانستان په کچه لوی سیند یې په نوم یادېږي. ان ایران له طالبانو غواړي چې د سیستان بلوچستان د خلکو تاندولو ته یې ډېرې اوبه ور پرېږدي.

خو د نوزاد اوسېدونکي پخوا هم د هلمند سیند پر ځای کاریزونو پورې تړلي وو چې اوس ټول وچ دي. دوی وايي، هغه وخت خپل ټاټوبي ته ستنېږي چې د فرهاد په نوم د اوبو بند جوړ شي.

پر نقشه رسم شوي بند پورې تړلې داهیله په داسې حال ده، چې د کندهار د دهلې بند د اوبو کمېدو سره د ارغنداب او دامان ولسوالیو انارو او غنمو د تمې خلاف ډیر کم حاصل کړی دی.

د روزګان، زابل، نیمروز او فراه کرنګر هم د اوبو له کمښت شکایت کوي، ان په ځینو ولسوالیو کې یي د څښاک اوبه هم په سختۍ موندل کیږي.

د اوبو تنظیم اداره کې سرچینې وايي، په اوسط ډول په هیواد کې تر ځمکې لاندې د اوبو کچه ۱۱ متره کښته شوې او له بیلا بیلو ولایتونو ۲ لکه ۲۸ زره کرنګر د وچکالۍ له امله له خپلو مېنو بیځایه او زیانمن شوي دي.

وچکالي مالچرونه هم وچ کړي او مالدار په کمه بیه څاروي پلوري.

د غور اوسیدونکی حیات الله وايي، درې سوه پسونه او وزې یې درلودې، خو اوس یې ډير پلورلي دي.

د افغانستان تر ټولو ستر ښار کابل هم د وچکالۍ او ځمکینو اوبو د کمښت له ستونزې کړېږي.

د پلازمېنې په کوڅو کې ښځې، ماشومان او لویان بکشې(ډبې) په لاس د پاکو اوبو په پیدا کولو پسې لالهاند دي، په دغه ښار کې د څښاک اوبو موندل تر پخوا کم او تقاضا يې زیاته شوې ده.

د معلوماتو له مخې په کابل ښار کې له ۷۶ ژورو څاوو چې نورو سیمو ته یې اوبه رسولې ۴۰ يي وچې شوې دي.

د طالبانو پیښوته د رسیدو چارو وزارت وايي، د سږنۍ وچکالۍ له امله شل ولایتونه سخت ځپل شوي دي.

د ملګرو ملتونو د انساني مرستو همغږۍ دفتر وايي، افغانستان د اقلیمي بدلون او طبیعي پېښو له پلوه د نړۍ خورا لسو اغېزمنو هېوادونو کې دی.

د دغه دفتر د مالوماتو له مخې، افغانستان کې تودوخه له نړیوال اوسط کچې هم ډېره ګرمېږي، چې ور سره چاپېریال خرابېږي، کرنه ګواښل کېږي او د خلکو ژوند له خطر سره مخ کېږي.

100%

د روغتیا نړیوال سازمان: افغانستان او پاکستان کې د پولیو له منځه وړلو ته نږدې شوي یو

۱۰ زمری ۱۴۰۲ - ۱ اګست ۲۰۲۳، ۰۸:۴۳ GMT+۱

د روغتیا نړیوال سازمان په افغانستان او پاکستان کې د پولیو پېښو د کمېدو خبر ورکړی او ویلي یې دي چې دوی د دغه ویروس له منځه وړلو ته نږدې شوي دي. خو د رپوټونو له مخې همدغه سږ کال یوازې په ننګرهار کې په پولیو د اخته ماشومانو ۵ نوې پېښې ثبت شوې.

خو د روغتیا د نړیوال سازمان چارواکي وایي "پاکستان او افغانستان، چې د پوليو د ويروس وروستي مرکزونه دي، بايد په نخښه شي، دغلته بايد د پوليو د ويروس مخه ونيول شي او تر هغې چې مونږ دغه هدف ته ونه رسيږو، د نړۍ په بېلابيلو برخو کې به دا وايرس راڅرګند شي".

پوښتنه دا ده جې ولې د پښتنو سيمې د پولیو د ویروس مرکزونه جوړ شوي؟

په پاکستان کې په کال ۲۰۲۲ کې د پولیو ۲۰ پېښې ثبت شوې چې پکې ۱۷ په شمالي وزیرستان, دوه په جنوبي وزیرستان او يوه په لکی مروت کې مخې ته راغلې.

افغانستان کې په کال ۲۰۲۲ کې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د پولیو دوه پېښې ثبتې شوې وې.

نړیوالې ادارې او د پاکستان روغتیایي چارواکي دا خبره مني چې په پاکستان کې د پولیو په پېښو کې وروستی زیاتوالی د افغانستان پولې ته څېرمه د پاکستان په پخوانیو قبایلي سیمو کې په لږه جغرافیه کې محدودپاتې دي .

کارپوهان خبرداری ورکوي چې د پښتنو په سیمو کې د تندلارو ‌‌‌‌‌‌ډلو د منفي تبلیغاتو ، روانې جګړې، ناامنۍ، لرې پرتو ځایونو ته د روغتیایي ‌‌‌‌‌‌ډلو نه رسیدنه د ګوزڼ ناروغۍ پر وړاندې د روغتیایي کارکوونکو هڅې محدودې کړې دي.

په پيښور کې خبريال او څيړونکی مشتاق یوسفزی وايي "تر ټولو لویه مسله د امنیت ده، د پوليو کارکوونکي شته، واکسین هم شته، خلک چمتو دي، د نړیوالې ټولنې مرستې دوام لري، خو رياست اوس هم په هغو سیمو کې اغېز نه لري چې وروستۍ پېښې مخې ته راغلې دي".

د خېبر پښتونخوا د صحت چارواکي وايي امنیت یوه مسله ده خو د پولیو په کمپاین کې به بری حتمن د دوی په برخه وي.

د افغانستان او پاکستان د کرېکټ لوبډلو تر منځ په سریلانکا کې درې یو ورځنۍ سیالۍ کېږي

۱۰ زمری ۱۴۰۲ - ۱ اګست ۲۰۲۳، ۰۸:۱۰ GMT+۱

د افغانستان کرېکټ بورډپرون وویل، چی د روانې اګسټ میاشتې په ورستیو کې له پاکستان سره درې یو ورځنۍ سیالۍ کوي. دغه بورډ پر خپله ویبپاڼه لیکلي چې دغه سیالۍ به د سریلانکا په دوو بیلا بیلو لوبغالو کې د اګسټ په ۲۲مه، ۲۴ مه، او ۲۶ مه نیټه ترسره شي.

لومړنۍ دوه سیالۍ به د مهالویش له مخې په همبنټوټا او او ورستۍ سیالي به په کولمبو کي وشي.

د دغو سیالیو په اړه د کرېکټ بورډ عمومي مشر میرویس اشرف له قوله لیکل شوي، افغان لوبډله د پاکستان پروړاندې دغو سیالو ته بشپړ چمتوالی لري.

نوموړي ویلي « له اسیا جام او نړیوال جام مخکې افغان ټیم هغه لوبډله ده چې په اسیایي کنډیشن کې یې تر ټولو زیاتې لوبې کړې دي. لومړی یې سریلانکا سره په سریلانکا کې او بیا له بنګله دیش سره په بنګله دیش کې او اوس له پاکستان سره په سریلانکا کې لوبیږي، هیله لرم چې دغه لوبې به را روانو لویو لوبلړیو کې زموږ د لوبډلې په چمتوالي کې مهم رول ولوبوي.»

دا لوبلړۍ پر داسي مهال تر سره کیږي چې د روانې اګسټ میاشتې په ورستیو کې د اسیا جام سیالۍ هم پیلیدونکې دي.

خو تر دې مهاله د افغانستان او پاکستان تر منځ دې سیالیو ته لوبډلې نه دي اعلان شوې.

له دې وړاندې د روان کال په مارچ مياشت کې افغان کرېکټ ملي لوبډلې پاکستان ته د دریو شل اوریزه سیالیو په لوبلړۍ کې ۲-۱ ماتې ورکړې وه.

د افغانستان او پاکستان کرېکټ ملي لوبډلو تر اوسه په خپلو کې د یو ورځنیو لوبو لړۍ نه ده کړې خو څلور ځله سره مخامخ شوي او څلور واړه لوبې پاکستان ګټلې دي.

د دوی وروستۍ یو ورځنۍ لوبه د ۲۰۱۹ کال په نړیوال جام کې وه.