مایکل مکال: کرکه پاروونکې ده چې د امریکا مرستې د طالب ترهګرو جیبونو ته ځي

زلمي خلیلزاد له افغانستان انټرنشنل سره په ځانګړې مرکه کې ویلي، چې طالبان او په افغانستان کې نور لوبغاړي باید پر یوه ټولشموله حکومت او اساسي قانون توافق وکړي.

خلیلزاد د طالبانو پر مخالفو مشرانو غږ وکړ، چې کابل ته لاړ شي او له طالبانو سره د اساسي قانون او د یوه ټول شموله حکومت د جوړولو په اړه خبرې وکړي.

له طالبانو سره تر څو میاشتو خبرو اترو وروسته؛ زلمي خلیلزاد د امریکا او طالبانو ترمنځ د دوحې تړون لاسلیک کړ. له دې هوکړې وروسته د امریکا په مشرۍ نړۍوال ځواکونه له افغانستانه ووتل او د افغانستان پخوانی جمهوري حکومت ړنګ شو.

خلیلزاد د افغانستان انټرنشنل له خبریال عارف یعقوبي سره په مرکه کې د امنیتي اندېښنو او په افغانستان کې د طالبانو د سیاسي فعالیتونو د بندېدو په اړه وویل، چې طالبانو د تېرو حکومتونو د لوړپوړو مشرانو لپاره عمومي بښنه اعلان کړې ده. هغه زیاته کړه، چې د حامد کرزي او عبدالله عبدالله په ګډون یو شمېر سیاستوال په کابل کې دي.

زلمي خلیلزاد وویل؛ عبدالله عبدالله او حامد کرزی نه دي وژل شوي، خو دا یې ومنله چې د هغوی لپاره به ګڼې ستونزې موجودې وي.

د طالبانو له واکمنۍ وروسته؛ جهادي مشران، لوړ پوړي دولتي چارواکي او د ګوندونو مشران له افغانستانه ووتل.

له افغانستانه تر وتلو وروسته دغو مشرانو خپلو سیاسي فعالیتونو ته دوام ورکړی، چې تمرکز یې د طالبانو پر ضد دی.

د افغانستان لپاره د امریکا پخواني استازي د افغانستان د ملي مقاومت د جبهې له مشر احمد مسعود څخه هم وغوښتل، چې په افغانستان کې دننه خپلو فعالیتونو ته دوام ورکړي.

هغه وویل، چې له طالبانو سره د ملګرو ملتونو په منځګړیتوب او د نورو بانفوذه افغانانو سره د مستقیمو او نامستقیمو خبرو اترو ګڼې لارې موجودې دي.

ښاغلي خلیلزاد د خپلو خبرو په یوه برخه کې وویل؛ که د طالبانو د مخالفینو مشران فکر کوي، چې امریکا به بیا پر طالبانو برید وکړي او د هغوی د ساتنې لپاره به خپل ځواکونه واستوي، دا ناسمه ده او دا موده پای ته رسېدلې ده.

د زلمي خلیلزاد بشپړه مرکه به د سه شنبې په ورځ د اسد په ۲۴ مه له افغانستان انټرنشنل څخه خپره شي.

د طالبانو د ریاست الوزرا د اقتصادي مرستیال دفتر، نن پنجشنبه (د زمري ۱۹مه) په خبرپاڼه کې ویلي، چې په یاده لیدنه کې پر سیمه ییز اتصال، دوه اړخیزو اقتصادي همکاریو او سوداګرۍ خبرې شوې دي.

اعلامیه زیاتوي چې، په یاده لیدنه کې د هوايي دهلیزونو پر پرانیستلو او د ګډې سوداګریزې خونې پر رامنځته کولو هم بحث شوی دی.
تر اوسه د ترکیې د بهرنیو چارو وزارت د دغې لیدنې په اړه رسمي څه نه دي ویلي.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا پر بندیزونو سربېره د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا برادر تېره سې شنبه (د زمري ۱۷مه) په لومړي ځل له یو شمېر افغان سوداګرو سره یو ځای ترکیې ته تللی.

دا د طالبانو د ریاست الوزرا د اقتصادي مرستیال لومړنی سفر دی، چې واک ته له رسېدو وروسته یې د ترکیې هېواد ته کوي.

نوموړي د واک ته له رسېدو وړاندې پاکستان، چین، روسیې، ایران او قطر هېوادونو ته پټ او ښکاره سفرونه کړي وو.

څه مهال مخکې هم سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، د طالبانو مشر په یوه پټ فرمان کې په پاکستان کې جنګ ناروا بللی دی.

د پاکستان ایکسپرېس ټریبیون هم پرون راپور ور کړ چې د دغه هېواد یوه لوړپوړي پلاوي کابل ته په تګ سره د طالبانو له مشره دا هم غوښتي چې په پاکستان د بریدونو ضد ښکاره پیغام دې خپور کړي.

سرچینې وايي، د مفتي عبدالروف اوسنی ویډیويي پیغام هم د همدې فشار په نتیجه کې خپور شوی دی.

د طالبانو د سترې محکمې دا غړی هم وایي، د دې ډلې پر امیر او ولس په بهر کې جهاد فرض نه دی.

ملا عبدالروف زیاتوي چې طالبانو ته یې بیا بیا دا ویلي چې امیر «ملا هبت الله» امر کړی چې څوک دې جهاد ته بهر نه ځي.

د نوموړي په خبره، د هغو طالبانو نږدې سل شمېرې یې بلاک کړې دي چې له ده یې په بهر کې د جهاد په هکله پوښتنې کولې.

دی وايی، د یو هېواد وګړي هغه وخت بهر جهاد ته تللی شی، چې امیر یې امر وکړي او هم د مقابل لوري سره په واک او ځواک کې یو شان وي.

عبدالروف زیاتوي، دا چې افغانستان د واک او ځواک له لوري کمزوری دی او د طالبانو امیر بهر کې د جهاد امر نه دی کړی، نو په افغانانو بهر کې جهاد هیڅ فرض نه دی.

د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب هم تېره اوونۍ په خپلو خبرو کې دا څرګنده کړه، چې د طالبانو مشر اعلان کړی، چې له هېواد څخه بهر بریدونه کول جهاد نه بلکې جنګ دی.

نوموړي په ښکاره د کوم هېواد نوم نه دی اخیستی خو معلومیږي چې اشاره یې پاکستان ته وه.

پاکستان په ځینو بریدونو کې د افغان اتباعو د لاس لرلو په اړه اندېښنه څرګنده کړې.

د پاکستان د پوځ مشر جنرال عاصم منیر د دوشنبې په ورځ (د زمري ۱۶مه) په پېښور کې خبرداری ورکړ او ویې ویل چې په ترهګریزو بریدونو کې د افغانانو لاس لرل د سیمې ثبات ته زیان رسوي.

خو د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد بیا سې شنبې په ورځ (د زمري ۱۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې دوی د پاکستاني چارواکو تورونه په بشپړ ډول ردوي او په خپل ګاونډي هېواد کې ناامني نه غواړي.

دغه غورځنګ وايي؛ «د طالبانو ترهګره ډله» دې د هېڅ هېواد او بنسټ له خوا په رسمیت ونه پېژندل شي.

د دغه غورځنګ د اعلامیې په یوه برخه کې راغلي: «د دوو کلونو راهیسې نړۍ په خلاصو سترګو په افغانستان کې د طالبانو له خوا د ټولو جنګي او بشریت ضد جنایتونو، جنسیتي او قومي توپیرونو، بې ځایه کېدو او جبري مهاجرتونو، نسل وژنې، نژادي تبعیض او د افغانستان جغرافیه په ترهګرۍ بدلولو شاهده ده».

په اعلامیه کې راغلي؛ له طالبانو سره هر ډول جوړجاړی او د دغې ډلې په رسمیت پېژندنه له ترهګرۍ سره د تعامل او د ترهګرو په رسمیت پېژندلو او د افغانستان د څه باندې ۳۰ میلیونو وګړو له پامه غورځول دي.

دغو لاریون کوونکو ښځو په خپلې غونډه کې «د طالبانو په رسمیت پېژندل د نړۍوال تروریزم مشروعیت دی»، «طالبان په رسمیت مه پېژنئ»، «د ښځو حقونه بشري حقونه دي» او «له طالبانو سره تعامل له بشري حقونو څخه سرغړونه ده» شعارونه ورکول.

دغه غورځنګ په خپلې اعلامیه کې ویلي، چې د طالبانو پر وړاندې له افغان ولس سره «د پیوستون اونۍ» چې د اګست له ۱۲مې تر ۲۰مې نېټې پورې په ټوله نړۍ کې جوړېږي، ملاتړ کوي او د دغه نړۍوال پیوستون پرېکړه‌لیک د افغانانو هیلي ګڼي.

بهر مېشتو افغانانو هم په یوه اعلامیه کې له افغانانو سره د پیوستون او د ښځو پر وړاندې د طالبانو د تګلارو او د واک د انحصار په وړاندې غبرګون ښودلی دی.

د افغانستان د ښځو یو شمېر نورې احتجاج کوونکې ډلې هم د طالبانو د واکمنۍ د دویمې کلیزې په مناسبت په دوحه کې له طالب چارواکو سره د امریکا د خاصو استازو وروستۍ لیدنه او له دې ډلې سره د هېوادونو په جوړجاړي اعتراض کړی دی.

تېره اونۍ تر ۴۰ډېرو بنسټونو او مدني ټولنو د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلینکن ته په یوه لیک کې د هغه څه په اړه چې دوی یې له طالبانو سره «غېر مشروط جوړجاړی» بیانوي خپله ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده.

نوموړي تېره ورځ پر ایکس( ټویټر) لیکلي، چې د افغانستان ۱۵.۳ میلیونه وګړي اوس مهال په لوړه کچه د خوړو له نه خوندیتوب سره مخ دي.

اګلینډ وايي: "دا مهال د بودیجې کمښت له ۳۴ ولایتونو څخه په ۲۵ ولایتونو کې د هغو خلکو په شمېر کې کموالی راغلی، چې د خوراکي توکو د مرستې لپاره په نښه شوي وو”.

نوموړی په نړۍوالې ټولنې غږ کوي؛ که چېرې د بودیجې کمښت له منځه لاړ نه شي په واقعي بڼه دا خطر شته، چې د خوړو د مرستو پروګرام د روان کال تر پایه پای ته ورسېږي.

جان اګلینډ وايي، چې د بودیجې د کمښت او اقلیمي بدلون له امله یو داسې ټولنییز بدلون راغلی، چې خلک عاجلو مرستو ته اړتیا لري.

د یادونې ده، چې د خوړو نړۍوال سازمان هم اعلان کړی و، چې په افغانستان کې ۳.۲ میلیون ښځې او ماشومان په خوارځواکۍ اخته دي او اړتیا ده چې د خوارځواکۍ د مخنیوي لپاره کافي بودیجه وټاکل شي.

له دې مخکې دخوړو د نړۍوال سازمان"WFP" د افغانستان د برخې مسوول هسیایو وي لي په افغانستان کې د خلکو روان ژوند- ژواک د اندېښنې وړ بللی و او ویلي یې وو چې دغه سازمان ۱۰ میلیونه اړمنو افغانانو ته د مرستې توان نه لري.

د هغه په وینا د طالبانو له واکمنېدو وروسته؛ نېږدې ۲۳ میلیونه افغانان له لوږې او قحطۍ سره مخ دي.