یو برېتانوي چارواکی وایي، په هوټلونو کې د ګڼو مېشتو افغانانو د استوګنې ستونزې هوارې شوې

د ګوزڼ ضد واکسین د کمپاین بهیر تېره اونۍ هم په ځینو ولایتونو کې وشو، چې په ترڅ کې یې څه باندې ۱۱ میلیونه ماشومانو واکسین شول.

دا په داسې حال کې ده، چې یوازې روان کال په افغانستان کې د ګوزڼ پنځه مثبتې پېښې ثبتې شوې دي.

د یونسېف په وینا، د ګوزڼ ضد واکسین په دغه بهیر کې چې په بلخ، جوزجان، سمنګان، سرپل، فاریاب او ارزګان ولایتونو کې ترسره کېږي، څه باندې یو نیم میلیونه ماشومان به واکسین شي.

د ماشومانو د ګوزڼ یا پولیو پرضد د واکسین دغه بهیر د طالبانو د عامې روغتیا وزرات له‌خوا د یونسېف او د روغتیا نړۍوال سازمان په مرسته پرمخ وړل کېږي.

سره له دې چې له کلونو راهیسې له بېلابېلو لارو په افغانستان کې د ماشومانو ګوزڼ یا پولیو پر ضد ښه عامه پوهاوی شوی؛ خو بیا هم د پولیو نوې مثبتې پېښې ثبتېږي.

د روغتیاپالو په خبره، پولیو درملنه نه‌لري خو پرې د اخته کېدو د مخنیوي یوازینۍ لاره یې د ګوزڼ پر ضد د واکسین د دوه څاڅکو څڅول دي.

اوس‌مهال افغانستان او پاکستان د نړۍ هغه دوه هېوادونه دي، چې د پولیو ویرس په کې لا هم شته.

د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو د ملاتړ صندوق "یونسېف" وايي، دغه ویروس د افغانستان په محدودو سیمو کې پاتې دی او که کورنۍ د خپلو ماشومانو د واکسین په برخه کې ناغیړي ونه‌کړي؛ نو دغه ناروغي به په افغانستان کې هم تر راتلونکې یوه کاله له منځه ولاړه شي.

سږ کال له ایران څخه څه باندې ۲۲۴ زره افغان کډوال اېستل شوي دي.

په وروستیو میاشتو کې له ایران څخه د افغان کډوالو په زور شړل زیات شوي دي.

په وروستۍ جوپه کې، ایران د جمعې په ورځ (وږي دریمه) څه باندې دوه زره افغان کډوال شړلي دي.

ایران وايي، د ډېری افغان کډوالو د بېرته ستنېدو لامل دغه هېواد ته په ناقانونه ډول راتګ، دغلته پاتې کېدل او یا هم د دوی په پاسپورتونو کې د وخت ختمېدل دي.

دا مهال په ایران کې شاوخوا پنځه میلیونه افغان کډوال ژوند کوي؛ خو ایران د دغو کډوالو د اېستلو بهیر چټک کړی دی.

د ایران د خراسان رضوي د سرحدي ساتوونکو قوماندان د زمري په میاشت کې ویلي و، چې د ۱۴۰۲ کال له پیله تر اوسه څه باندې ۲۲۴ زره افغان کډوال له ایران څخه اېستل شوي او طالبانو ته سپارل شوي دي.

د مجید شجاع په وینا، سږ کال له ایران څخه د افغان کډوالو د اېستلو شمېر د تېر کال د همدې مودې پرتله ۱۵ سلنه زیات شوی دی.

د تسنیم خبري آژانس د راپور له مخې، په ملګرو ملتونو کې د امریکا استازي د دغه سازمان په عمومي غونډه کې د وينا پر مهال وویل، د طالبانو د زور او جبر سیاست په افغانستان کې د خلکو ستونزې نورې هم زیاتې کړې دي.

د امریکا دغه دیپلوماټیک استازي زیاته کړه، تېر کال په نادولتي موسسو کې د ښځو پر کار بندیز ولګول شو چې له امله یې یو شمېر مرستندویه ادارو په افغانستان کې خپل فعالیتونه بند او یا را کم کړل.

دغو بندیزونو د هغو خلکو اقتصادي ستونزې لا ډېرې کړې، چې ژوند یې په نړۍوالو مرستو پورې تړلی و.

د ننګرهار د مرکز جلال اباد ښار يوه اوسېدونکي له رسنيو سره په خبرو کې ویلي:« بېکاري زياته شوې له هغې ورځې چې بهرنۍ مرستې کمې شوې ژوند مو له ستونزو سره مخ شوی.»

د امريکا د سولې انسټيټيوټ د روانې مياشتې په ١١مه نېټه په يوه خپاره کړي راپور کې ويلي، چې د نړۍوالو مرستو کمېدو او د طالبانو وروستيو کړنو په افغانستان کې د بې وزلۍ کچه لوړه کړې ده.

د دغه راپور پر بنسټ، د افغانستان د اقتصادي حالت د نویو ارزونو له مخې داسې ښکاري، چې راتلونکې کې به لا له نورو ډېرو ستونزو سره مخ شي.

تر دې وړاندې د خوړو نړۍوال پروګرام هم په خپل یوه راپور کې ویلي وو، چې په افغانستان کې له لسو کورنیو څخه ۹ هغه یې کافي خواړه نه لري او نږدې۲۰ میلیونه وګړي د شپې وږي ويده کېږي.

د دغه راپور له مخې، دغه پیسې د دولتي ادارو، خصوصي شرکتونو، اصنافو او نورو مالیاتي عوایدو له لارې ترلاسه شوې دي.

ویل شوي، چې دغه ۶۳ میلیونه افغانۍ د احصایې او مالوماتو، د پوهنې، لوړو زده‌کړو موسسو، ښار جوړونې، مستوفیت او د پاسپورټ له ریاستونو راټولې شوې دي.

په پنجشير ولایت کې د طالبانو د ادارې د عوايدو د راټولولو مسوول لطف الله باور باختر خبري ژانس ته ويلي، چې د دغې ډلې عوايد په راڼه ډول راټوليږي.

طالبانو تر اوسه د ۱۴۰۲ کال په وروستیو څو میاشتو کې له پنجشیر څخه د خپلو عوایدو په اړه راپور نه دی خپور کړی؛ خو طالبانو په زمري میاشت کې اعلان وکړ چې د پنجشیر ولایت په حصه اول ولسوالۍ کې یې د زمردو کان کیندنه پیل کړې ده.

د ایران په ولسي جرګه کې د ملي امنیت د کمیسیون دغه غړي وړاندیز وکړ، چې ایران دې له هغو اوبو او برېښنا څخه پر طالبانو د فشار په توګه کار واخلي، چې ایران یې د افغانستان سرحدي سیمو ته ورکوي.

هرات یو له هغو ولایتونو څخه دی، چې له ایران سره پر پوله پروت دی او د دغه هېواد له وارداتي برېښنا څخه ګټه اخلي.

هغه وویل: “طالبانو حتا د ایران تخنیکي کارپوهانو ته د لیدنې اجازه نه ده ورکړې، په یقین سره اوس د ایران اسلامي جمهوریت د انتقامي اقداماتو اختیارونه د اجنډا په سر کې لری. غچ اخیستنه له طالبانو سره د جګړې په معنا نه ده. خو دا چې طالبانو دا کړنې ترسره کړې، نو موږ باید له هغوی سره پر خپلو اړیکو له سره غور وکړو”.

هغه په ​​افغانستان کې د ګاونډیو ولایتونو لپاره د ایران د اوبو او برېښنا قطع کول له طالبانو سره د مقابلې یوه لاره وبلله.

مالکي وویل: "موږ له طالبانو سره د معاملې لپاره مختلفې حل لارې لرو، ځکه چې موږ په افغانستان کې خپلو ګاونډیو ولایتونو ته اوبه او برېښنا دواړه برابروو. په ایران کې د افغانستان سفارت په داسې حال کې پرانیستل شو، چې په دغه هېواد کې د مخالفتونو څپه رامنځ ته شوې ده. موږ بله چاره نه لرو او موږ باید د طالبانو پر وړاندې ځینې انتخابونه عملي کړو”.

هغه وویل، چې د اسلامي جمهوریت د ملي امنیت عالي شورا باید طالبانو ته پر سیاسي او سوداګریزو امتیازاتو له سره غور وکړي.

د یادونې وړ ده، چې په دې وروستیو کې د ایراني چارواکو او طالبانو تر منځ پر اوبو لفظي شخړې رامنځته شوي، چې یادې مسالې وخت ناوخت سرحدي وسلوالو شخړو ته هم زمینه برابره کړې ده.