دوه قطري الوتکې د زلزله ځپلو سره د مرستې رسولو لپاره هرات ته ورسېدې

د افغانستان لپاره د اروپايي اتحاديې شارژادفيره رفایلا ایودیس د کابل څخه پر خپله ايکس پاڼه په يوې ويډيوي پيغام کې ويلي، چې دا ۱۴۳ ميلونه یورو نوې بوديجه ده، چې د اروپايي اتحاديې د ۶۰ ميلونو يورو سربيره به له افغانستان سره کيږي.

اروپايي اتحاديې يوه میاشت مخکې د افغانستان لپاه ۶۰ میليونو یورو مرسته اعلان کړې وه.

ايوديس ويلي، چې نوې بوديجه د راستنېدونکو کډوالو سره د مرستي، خصوصي سکتور د پياوړتيا، روغتيا او په هرات کې د زلزله خپلو کورنيو د لاس نیوي په خاطر شوې ده.

د افغانستان لپاره د اروپايي اتحاديې شارژادفيره نن تورخم ته هم تللې وه او هلته یې د افغان کډوالو او بشري مرسته کوونکو ادارو د فعاليتنونو څخه ليدنه هم کړې ده.

هغې پر خپل ايکس پاڼه تصويرونه هم خپاره کړي، چې په تورخم کې د افغان کډوالو، يونيسيار او نورو مرسته کوونکو ادارو کارونه ارزيابي کوي.

د بهرنۍ پانګونې د ټولنې مشر حسین سلیمي د ایران د کار ادارې (ایلنا) خبري اژانس ته وویل، چې افغانان غواړي په کوچنیو پروژو کې پانګونه وکړي، په داسې حال کې چې د چین او ترکیې په څېر هېوادونه غواړي چې د څه باندې ۳۰ میلیونه ډالرو په ارزښت په پروژو کې پانګونه وکړي.

دغه ايراني چارواكي وايي، سږ كال په ايران كې د بهرنۍ پانګونې لپاره د صادر شويو جوازونو ارزښت څلور ملياردو ډالرو ته رسېږي او دغه جوازونه د افغانستان، تركيې، چين، عراق او د منځنۍ اسيا او اروپا هېوادونو پانګوالو ته صادر شوي دي.

حسین سلیمي همدا راز وویل، اسلامي خونې پرېکړه کړې، چې په هېواد کې د فعالو شرکتونو درجه بندي او له یو بل سره همکاري وکړي.

د ۱۴۰۰ لمریز کال د اسد په میاشت کې د طالبانو له واکمنۍ وروسته د افغان سوداګرو او پانګوالو په ګډون د ژوند له بېلابېلو څانګو څخه ګڼ شمېر افغانان ایران ته کډوال شو.

په دې وروستیو میاشتو کې په دغه هېواد کې د استوګنې له اسنادو پرته د مهاجرینو په خپله خوښه او جبري وتلو بهیر تېز شوی دی.
​

حمزه سلیماني ویلي، چې د ملي امنیت د عالي شورا له لارښوونې سره سم د روان کال له پیل راهیسې په کرمانشاه کې د «غیر قانوني اتباعو د پېژندلو، نیولو او شړلو» د پلان اته مرحلې عملي شوي دي.

نوموړي د هغو ۱۵ نورو ولایتونو نومونه وانه خیستل چې د افغان اتباعو شتون پکې منع دی؛ خو سیمه ییزو رسنیو د ختیځ اذربایجان، لویدیځ اذربایجان، اردبیل، زنجان، کردستان، کرمانشاه، ایلام، لورستان، چهارمحل او باختري، ګیلان، مازندران، سیستان و بلوچستان، هرمزګان او همدان نومونه یاد کړي دي.

په وروستیو اونیو کې په ایران کې د افغان کډوالو پر وړاندې د تاوتریخوالي راپورونه او ویډیوګانې خپرې شوې، په میبود کې د یوه ۱۷ کلن هلک له وژل کېدو وروسته څو کسانو په ښار کې د افغانانو پر کورونو برید وکړ او د هغوی کورونو ته یې اور واچاوه.

د کورنیو چارو وزیر احمد وحیدي په دې وروستیو کې ویلي وو، چې د طالبانو په مشرۍ له حکومت څخه یې غوښتي چې خپل هېواد ته د افغان کډوالو د ستنېدو لپاره اسانتیاوې برابرې کړي.

وحيدي په ايران کې د مېشتو افغانانو شمېر شاوخوا پنځه ميليونه اټکل کړى دى.

هغه وویل چې "قانوني کډوالو ته به د پېژندنې په موخه یو ځانګړی کوډ ورکړل شي؛ خو د پېژندپاڼې حیثیت نه لري".

خو نور محمد اسلام جار په عربي ژبه په یوه کتاب کې شیعه ګان د «تکفیري فرقې» او «د تاریخ په اوږدو کې د کفارو ملګري» بللي دي.

که څه هم پر شیعه ګانو په تېره بیا پر هزاره ګانو بریدونه د داعش په څېر افراطي ډلو ته منسوبېږي؛ خو د طالب چارواکو دا ډول څرګندونې هم څه نه وې نه دي.

د لیندۍ په ۱۱ مه، د طالبانو والي د شیعه او هزاره مشرانو سره ژمنه وکړه چې دا ډله به "د ټولو افغانانو ساتنه کوي".

هغه دا تاوتریخوالی د "دښمنانو د وېشلو" پایله وبلله.

د شیعه ګانو د رد په اړه د کتاب لیکوال

نور احمد اسلام جار په ۱۴۰۰ کال د ثور په میاشت کې په عربي ژبه یو کتاب لیکلی، چې عنوان یې «معتمد ماترید من معتقد ماترید» دی. د یو فصل یوه برخه شیعه ګانو ته وقف شوې ده.

د دې کتاب د لیکوال نظر د شیعه ګانو پر وړاندې دښمني د هغوی له دین څخه منکرېدل ښودلې ده.

د هرات د والي ویاند نثار احمد الیاس د دوشنبې په ورځ «لیندۍ ۱۳ مه» د افغانستان انټرنشنل ته تایید کړه، چې «معتمد ماترید من معتقد ماترید» په هرات کې د طالبانو د والي نور احمد اسلام جار له خوا لیکل شوی دی.

د دې کتاب په ۱۷۴ مخ کې ښاغلي اسلام جار «شیعه مذهب» د «قبري فرقې او تکفیریه» په توګه معرفي کړی، چې د ده په وینا؛ «د عبدالله ابن سبا یهودي» له خوا تاسیس شوی دی.

د لیکوال له نظره "په امامت باور" چې د شیعه مذهب له پنځو اصولو څخه دی، د ختم نبوت، توحید، او حتا د قران په تحریف باور لري.

اټکل کېږي، چې په نړۍ کې د دغه اسلام د پیروانو شمېر له ۱۵۴ میلیونو څخه تر ۲۰۰ میلیونو پورې دی.

دوی په عراق، ایران، بحرین، اذربایجان او یمن کې اکثریت لري.

په افغانستان کې د شیعه ګانو د پام وړ نفوس هم ژوند کوي.

په افغانستان کې د داعش د بریدونو له زیاتېدو وروسته، دغه مذهبي توکمیزه ډله په پرله پسې ډول له خونړیو بریدونو سره مخ ده.

په هرات کې د طالبانو والي چې ځان د "حدیث شیخ" او "د حدیثو ښوونکی" بولي، په خپل کتاب کې شیعه ګان "صحابه کرامو ته په سپکاوي" تورن کړي دي.

هغه په ​​دې باور دی، چې شیعه د تاریخ په اوږدو کې "د مسلمانانو په منځ کې د کفارو د لاسونو وسیلې دي".

دا لا څرګنده نه ده، چې دغه کتاب تر کومه حده د شیعه ګانو په اړه د طالبانو د نورو چارواکو نظر څرګندوي؛ خو یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې "دا کتاب د طالبانو په ځینو ښوونځیو کې تدریسيږي".

په هرات ولایت کې چې له ایران سره ګډه پوله لري، د شیعه ګانو او هزاره ګانو لوی نفوس ژوند کوي.

له طالبانو سره له مذهبي او سیاسي اختلافاتو سره - سره د ایران اسلامي جمهوریت له دغې سني اسلامي ډلې سره ښې اړیکې لري.

د شیعه ګانو په اړه تکفیری نظر

په هرات کې د طالبانو والي په خپل کتاب کې شیعه ګان "کافر" بللي او د اسلام د پیغمبر اصحابو ته په سپکاوي تورنوي.

په همدې حال کې هغه لیکلي: "د ټولو شیعه ګانو په تکفیر کې باید احتیاط وشي، ځکه چې ممکن د دوی په منځ کې داسې خلک وي چې د ناپوهۍ له امله په دې مذهب ایمان او باور پیدا کړی وي".

د افغانستان او پاکستان په څېر هېوادونو کې سني افراطي ډلو په وار - وار شیعه ګان "مشرک او ملحد" بللي او د هغوی پر عبادت ځایونو یې بریدونه کړي دي.

که څه هم په هرات کې د طالبانو والي په دې کتاب کې د شیعه ګانو پر وړاندې تاوتریخوالی نه دی ښودلی؛ خو هغه له هغو افراطي ډلو سره موافق دی، چې په پاکستان او افغانستان کې شیعه ګان د کافر په نوم وژني.

په تېرو دوو ورځو کې هرات ښار د دوو دیني عالمانو او څلورو شیعه هزاره ښځو د وژنې له امله د هزاره ګانو د مظاهرو شاهد و.

له دې پېښې وروسته د جمعې په ورځ د لیندۍ د میاشتې په لسمه نېټه د هرات اوسېدونکو د جبریل په سیمه کې د وژل شویو کسانو د جسدونو په لېږدولو سره د هزاره ګانو او شیعه ګانو د وژلو پر ضد لاریون وکړ.

په تېرو میاشتو کې هرات د شیعه دیني عالمانو د یو لړ وژنو شاهد و، چې تر ډېره "ناپېژاندو وسله والو" ته منسوب وو.

په هرات کې د شیعه دیني عالمانو د وژنو له لړۍ وروسته ګڼو کسانو د داعش تر څنګ پر طالبانو هم تور پورې کړی دی.

منتقدین وايي، چې د هزاره او شیعه ګانو په وړاندې د تبعیض په برخه کې د طالبانو ۲۳ کلن ریکارډ ته په پام سره، دا ډله په هرات کې د شیعه دیني عالمانو د وژنو د لړۍ مسووله کېدی شي.

طالبان تورن دي، چې د ۱۳۷۷ کال د اسد په میاشت کې مزارشریف ښار ته له ننوتلو وروسته په مزارشریف کې د هزاره ګانو او شیعه ګانو په پراخه کچه قتل عام کړی.

دغه ډله په ۱۳۷۹ کال کې په یکاولنګ کې د هزاره ګانو او شیعه ګانو په ډله ییزه وژنه هم تورنه ده.

د پاکستان دولتي راډیو د دغه هېواد د چارواکو په حواله ویلي، چې دغو کډوالو ته په بېلابېلو ولسواليو کې موقتي کمپونه جوړ شوي، چې پکې ورته ټولې لازمې اسانتياوې برابرې شوې دي.

خو افغان کډوال بیا وایي؛ دوه او درې شپې پرې په هغو کمپونو او انتظار ځایونو کې تېرېږي، چې پاکستاني چارواکو په پېښور او لنډي کوتل کې د دوی له پاره جوړ کړي دي.

د دوی په وینا دې کمپونو کې د پاکو اوبو، ډوډۍ او د سفر د چمتو والي په موخه لومړني وسایل نه شته او ورته ورتلونکي کډوال له ګڼو ستونزو سره مخ دي.

د پاکستان راډیو د راپور له مخې؛ پرون ۲۷۷۱ کډوال افغانستان ته د تورخم او چمن له لارې بېرته ستانه شوي دي.
پاکستاني چارواکو وار د مخه ویلي وو، چې دوی به په لومړی پړاو کې د یو مېلیون کډوالو څخه زیات بېرته افغانستان ته ستنوي.

په ورته وخت کې د پاکستان د لنډمهالي حکومت د کورنیو چارو وزیر سرفراز بکټي او د بلوچستان ایالت د اطلاعاتو لنډ مهالی وزیر جان اڅکزي ویلي: «د اندېښنې وړ ده چې طالبان مو غوښتنې نه مني.»

د پاکستان لنډمهالي حکومت دغو دوو وزیرانو د یوې ټلویزیوني مرکې پر مهال ویلي، «طالبان دې افغانان خپل هېواد ته ستانه کړي؛ خو موږ ته دې هغه پاکستانیان را وسپاري چې په افغانستان کې اوسیږي.»

د پاکستان د لنډمهالي حکومت د کورنیو چارو سرپرست وزیر سرفراز بکټي د پاکستان دولتي تلویزیون سره په یوه مرکه کې افغان کډوالو ته په اشاره ویلي: «هغه کسان چې بې اسنادو پاکستان ته راځي په زور به له دغه هېواده اېستل کیږي.»

بګټي وړاندې وويل: «طالبان دې په افغانستان کې میشت پاکستاني وګړي پاکستان ته وسپاري.»