د پاکستان پوځ وايي، د پښتونخوا په ټانک ضلعه کې یې د استخباراتي عملیاتو پر مهال پنځه وسلوال ووژل. د پوځ د عامه اړیکو اداره د شنبې په ورځ خپل بیان کې زیاتوي چې دې وسلوالو د حکومت د مختلفو ادارو پرضد بریدونو کې لاس درلود.
پوځ دا هم وايي، چې په دغو عملیاتو کې یې وسله، مهمات او باروت هم کشف کړي دي.
د پاکستان پوځ دا نه دي ویلي چې دا عملیات کله شوي او دوی ته هم پکې مرګ ژوبله اوښتې او کنه.
په دې وروستیو څو میاشتو کې په ټانک کې د پوځ او د پاکستان طالبانو غورځنګ ترمنځ د نښتو او بریدونو پېښې ډېرې شوې دي.
څو اونۍ دمخه د پاکستان د میاوالې پر پوځي مرکز برید وشو چې څو ساعته یې ادامه ومونده او د ځینو راپورونو مطابق یو شمېر الوتکو ته صدمه ورسېده. دغه برید چې په یوه مهم پوځي مرکز باندې و، ډېره توجه جلب کړه. پاکستاني مطبوعاتو ادعا وکړه چې د بریدګرو مشري د عبدالعزیزخان په نوم افغان کوله.
پاکستان له تېرو څو میاشتو راهیسې شکایت کوي چې د دغه هېواد په ناامنیو کې یو شمېر افغان اتباعو هم برخه لرلې ده. دغه راز وایي چې د افغانستان طالبانو پاکستاني طالبانو ته پناه ورکړې او دا زمینه یې ورته برابره کړې ده چې پاکستان ته راواوړي او دلته حملې وکړي.
د پاکستاني طالبانو(ټي،ټي،پي)مشر نور ولي مسید د افغانستان د جمهوري نظام تر سقوط دمخه لا د افغانستان د طالبانو مشر ملا هیبت الله اخوند زاده ته بیعت کړی و.
دغه بیعت او له افغان طالبانو سره د ټي،ټي،پي د غړیو نژدې همکاري په پاکستان کې دا توقع پیدا کړې وه چې د افغان طالبانو په منځګړتوب به د پاکستان د حکومت او ټي،ټي،پي تر منځ روغه جوړه وشي.
خو اوس برعکس، احصاییې ښیي چې په افغانستان کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته په پاکستان کې د ټي،ټي،پي حملې زیاتې شوې او د ټي،ټي،پي هغه کسان هم پاکستان ته تللي چې پخوا په افغانستان کې د ناامني په خپرولو بوخت وو.
څو ورځې له مخه د پاکستان موقت صدراعظم انوارالحقکاکړ وویل چې د ۲۰۲۱ کال له اګسټ راهیسې چې کابل د طالبانو لاس ته ورغلی دی، په پاکستان کې انتحاري حملې پنځه سوه فیصده زیاتې شوې دي او د ترهګرۍ په پېښو کې شپېته فیصده زیاتوالی راغلی دی.
د ښاغلي کاکړ په وینا په دې موده کې په ترهګریزو پېښو کې تر دوه زره درې سوه زیات پاکستانیان وژل شوي دي. ده دا ادعا هم وکړه چې په انتحاریانو کې پنځلس کسه د افغانستان اتباع وو او په روان کال کې د پاکستان له امنیتي قواوو سره په جګړه کې څلورشپېته افغان ترهګر وژل شوي دي.
پاکستان ادعا کوي چې د ټي،ټي،پی غړي په خپلو حملو کې هغه وسلې استعمالوي چې امریکایانو افغان اردو ته ورکړې وې او اوس د افغانستان د طالبانو په سلاکوټونو کې دي.
په دغو وسلو کې پیاوړي دوربینونه او د دقیقې نښې ویشتونکي توپکونه شامل دي. له اټکلونو سره سم د افغانستان طالبانو ته د اووو میلیاردو ډالرو په ارزښت وسلې په لاس ورغلې دي.
پاکستان په تېرو دوو کلونو کې څو ځله کابل ته پلاوي استولي او دا غوښتنه یې کړې ده چې د افغانستان د طالبانو اداره دې یا ټي،ټي،پي قانع کړي چې له جګړې لاس واخلي او یا دې د ټي،ټي،پي قومندانان پاکستان ته وسپاري.
د طالبانو ادارې یو ځل وکړای شول چې د ټي،ټي،پي مشران له پاکستاني لوري سره خبرو ته کښېنوي او یو بل ځل د ملا هیبت الله له قوله وویل شول چې په پاکستان کې جګړه جهاد نه حسابېږي خو دغو اقداماتو د پاکستان لوری نه دی قانع کړی او بلکې برعکس، پاکستان وار په وار بې حوصلې شوی دی.
تر اوسه د پاکستان غبرګونه د سیاسي، تبلیغاتي فشارونو، د مهاجرو د ایستلو او تجارتي ستونزو پیدا کولو په بڼه راڅرګند شوي دي چې په ظاهره یې مطلوبه نتیجه نه ده ورکړې.
اوس لوی سوال دا دی چې که په پاکستان کې د ناامنۍ پېښې زیاتې شي، د دغه هیواد غبرګون باید څه وي؟
په پاکستان کې د ټي،ټي،پي او نورو مسلح ډلو د فعالیت له طرزه داسې ښکاري چې د خپلو حملو د زیاتوالي فکرونه ورسره دي.
پخوا چترال د پښتونخوا ارامه ضلع وه خو په وروستیو کې هلته بریدونه وشول. ګلګت بلتستان چې د قراقروم د لارې په وجه او له کشمیر سره د ګاونډ له کبله ستراتیژیک اهمیت لري، د ناامنۍ له څپې سره مخ دی. په بلوچستان کې ویل کېږي چې بلوڅو بېلتون خوښو له ټی،ټی،پي سره رابطې ټینګې کړې دي.
د (دې فرایډې ټایمز) مجلې د دسمبر د لومړۍ نېټې په ګڼه کې د ټي،ټي،پي د زیاتېدونکو امنیتي ګواښونو په اړه مقاله کې راغلي دي چې ټي،ټي،پي د خیبر پښتونخوا په هغو ولسوالیو کې چې امنیتي خلا موجوده ده، خپل پټ اداري سستم جوړ کړی دی چې له دفاع وزارته رانیولې ترعدلیې وزارته پکې شامل دي او په دې وروستیو کې یې واپډا( د پاکستان د برښنا اداره) او مري پترولیم کمپني لمیټد ته د خپل اقتصاد وزارت له خوا خبر ورکړی دی چې له ټي،ټي،پي سره دې یو تفاهم ته ورسېږي. د مجلې په قول، د اقتصاد لپاره په اصطلاح د وزارت جوړول د ټي،ټي،پي ډېر تازه اقدام دی.
که د جمهوریت په کلونو کې د طالبانو د نفوذ کولو بهیر ته وګورو، داسې ښکاري چې دغسې ډلو ته ځينې سیمې ورپرېښودل، که ډېرې محدودې هم وي، په اینده کې په لوی خطر بدلېدلای شي. د جمهوریت په لومړیو کلونو کې د افغانستان طالبانو په ځینو محدودو سیمو کې پښې ټینګې کړې او ورو ورو یې خپل حرکت د ځينو وزګارو ځوانانو لپاره د عوایدو او ګټې وټې په وسیلې بدل کړ. خپل فعالیت ته د جهاد رنګ ورکولو او د بې رحمانه اقداماتو له لارې د خلکو د وېرولو له لارې وتوانېدل چې د خپل نفوذ ساحه پراخه کړي.
په افغانستان کې هغه وخت حکومت په دې فکر کې و چې پاکستان به قانع کړي او طالبان به ورسره خبرو ته کښېنوي. احتمالا همدا اشتباه اوس پاکستان هم تکراروي. د افغانستان طالبان که وغواړي له پاکستان سره د امنیت په راوستلو کې خامخا څه نا څه مرسته کولای شي خو که په پاکستان کې ځينې سیمې ټي،ټي،پي ته د یو مصلحت په اساس یا د بېوسۍ په وجه ورپرېښودل کېږي، بیا نو د افغانستان طالبانو ته ډېره تمه کول چندان منطقي نه ښکاري.
دغه راز له افراطیت او ترهګري سره په مقابله کې که یوازې په پوځي عملیاتو اتکا کېږي، هم سمه نه ده. هر شورش سیاسي او اقتصادي زمینې لري او چې زمینه مساعده وي، د پوځي عملیاتو په سبا باندې بیا هماغه اش وي،هماغه کاسه. پاکستاني طالبان به د افغانستان د طالبانو یو ډول ادامه وي خو بلوڅ بېلتون غوښتونکي د طالبانو تر ظهور ډېر پخوا فعال وو.
د پاکستاني طالبانو د نفوذ ساحه د منظور پښتین د پیروانو د نفوذ ساحه هم ده. پښتین او ملګري یې د هر ډول وسله وال مقاومت مخالف دي او په ولسواکي باور لري، خو موږ وینو چې د پاکستان پوځیان د پښتین د حرکت مخالفت هم کوي چې دغسې اقدامات طبعا سیاسي خلا رامنځ ته کوي او دا خلا د افراطي ډلو په ګټه ده.
یادونه: پورته مقاله د لیکوال خپل نظر څرګندوي، افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د چا د نظر ملاتړ نه کوي.
د افغانستان لپاره د امریکا ځانګړي استازي ټام ویسټ ویلي، امریکا له ترهګرۍ سره د مبارزې په چارو کې له پاکستان سره ولاړه ده. هغه دغه خبره د پاکستان له سفر وروسته په خپله اېکس پاڼه لیکلې ده.
ښاغلی ویسټ چې پاکستان ته له دوه ورځني سفر وروسته نن له دغه هیواده ولاړ، په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې هغه د دغه هېواد د پوځ له لوی درستیز جنرال عاصم منیر، د بهرنیو چارو سرپرست وزیر عباس جیلاني او د افغانستان لپاره د پاکستان له ځانګړي استازي اصف دراني سره کتلي دي او له ترهګرۍ سره یې د مبارزې ترڅنګ پر بېلابېلو موضوعګانو بحث کړی دی.
نوموړي د دغه سفر په ترڅ کې له پاکستاني چارواکو سره په لیدنه کې د ټي ټي پي په اړه د شته اندېښنو او د افغان کډوالو لپاره د اسانتیاوو په برابریدو هم خبرې کړې دي.
دا په داسې حال کې ده چې، د افغانستان په چارو کې د امریکا ځانګړي استازي ټام ویسټ تر دې مخکې پاکستان، متحده عربي اماراتو، قطر او سعودي عربستان ته د خپل دوره یي سفرونو د بیا پیلولو خبر ورکړی و.
ښاغلي ویسټ ویلي و چې د دغو سفرونو موخه د امریکا له مهمو شریکانو سره لیدل او د افغانستان پر سیاسي، امنیتي، اقتصادي او بشري مسایلو خبرې کول دي.
اسراییلي رسنیو تېره اونۍ د پنجشنبې په ورځ د اسراييل له خوا د نيول شويو فلسطينيانو د يوې ډلې انځورونه خپاره کړل، چې د غزې په يوه کوڅه کې يې بربنډ کینولي دي. په انځورونو کې فلسطینیان لیدل کېږي چې له جامو پرته د سړک پر غاړه په ګونډو دي او د اسراییلي پوځیانو له خوا یې څارنه کیږي.
د اسراییل د پوځ ویاند ایلون لوي د دغو کسانو په اړه ویلي، چې دوی د غزې ښار په جبالیه او شجاعیه سیمو کې د حماس ډلې په پناه ځایونو کې نیول شوي دي.
نوموړي زیاته کړه، په دغه سيمه کې یې ولسي خلکو ته ویلي و چې له دې ځایه ووځي.
اخوا رویټرز خبري اژانس لیکلي دي چې دغه کسان د غزې په شمال کې د بیت لاحیا په سیمه کې نیول شوي دي، هغه ځای چې اسراییلي پوځ ولسي وګړو ته د وتلو خبرداری ورکړی و.
فلسطینیان بیا وايي، په دغو انځورونو کې د دوی ځینې خپلوان لیدل کېږي، چې له حماس سره هېڅ تړاو نه لري.
فلسطیني هاني المادحون چې په امريکا کې اوسېږي، رويټرز اژانس ته ويلي، چې په انځورونو کې يې د خپل دولس کلن وراره په ګډون دولس تنه خپلوان ليدلي دي.
هغه زياته کړې، چې دغه کسان د اسرایيلي پوځ له خوا له دولس ساعته بند او پوښتنو ګروېږنو وروسته خوشې شوي دي.
دغه فلسطیني وګړي وویل چې خپلوان یې له حماس ډلې سره هیڅ تړاو نه لري.
په لندن کې میشت نوي العربي خبري شبکې هم ویلي چې د دوی یو خبریال دیا الکهولت هم په نیول شویو کسانو کې شامل دی.
دغې شبکې له نړیوالې ټولنې او د بشري حقونو له بنسټونو وغوښتل چې د خبریالانو نیول کیدل وغندي.
د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې د دغه خبریال د خلاصون غوښتنه کړې ده.
د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې د یاد خبریال د خوشې کیدو غوښتنه کړې ده.
د اردن بهرنیو چارو وزیر ایمن الصفدي هم ویلي چې په نیول شویو کسانو کې یو شمیر خبریالان او ډاکټران هم شته چې سپکاوی یې شوی دی.
د حماس یوه چارواکي عزت الرشیق د دې انځورونو په غبرګون کې اسراییل د «بې ګناه ملکي وګړو په وړاندې د یو ظالمانه جرم» په ترسره کولو تورن کړ.
هغه وويل، دغه کسان په يوه ښوونځي کې چې ملکي وګړو د اسراييل بمباريو له امله پناه اخیسنې وه، نیول شوي دي.
د فلسطینیانو نیول او بربنډولو د بشري حقونو د ځینو ډلو له نیوکو سره هم مخ شوي دي.
د سره صلیب نړیوالې کمیټې ویلي چې د انځورونو په اړه ژوره اندیښنه لري: «له ټولو نیول شویو کسانو سره باید د نړیوال بشردوستانه قانون سره سم د انساني کرامت له مخې چلند وشي.»
د حماس رسنيز دفتر ويلي، چې اسراييل له دغو کسانو څخه يو شمېر یې خوشې کړي، خو دا لا روښانه نه ده چې څومره نور لا هم په بند کې دي.
د کډوالو له حقونو د دفاع یوه بنسټ ویلي چې د پاکستان سند ایالت ستره محکمه د بې اسناده افغان کډوالو د اېستلو د دوسیې په اړه رسېدنه کوي. د کډوالو لپاره د ګډ اقدام کمیټې د جمعې په ورځ په اېکس پاڼه لیکلي چې په دې اړه به محکمه د لیندۍ په ۲۱مه ترسره شي.
د بې اسناده پناه غوښتونکو د اېستلو لپاره د پاکستان حکومت له اعلان وروسته، دغه کمېټه چې په کراچۍ ښار کې د پاکستاني وکیلانو او بشري حقونو فعالانو په ګډون جوړه شوې ده، په ځلونو یې د دغه بهیر د لغوه کولو لپاره غونډې او اعتراضي لاریونونه کړي دي.
تر دې مخکې هم د پاکستان په ستره محکمه کې د بې اسناده افغان کډوالو د اېستلو لړۍ ننګول شوې وه.
د پاکستان سترې محکمې د لیندۍ پر ۱۰مه د افغان کډوالو د جبري اېستلو د مخنیوي لپاره د سیاسي او بشري حقونو فعالانو د غوښتنې اورېدو بهیر پیل کړ.
یو شمېر سیاستوالو، د پاکستان د پارلمان پخوانیو استازو او د بشري حقونو مدافعانو په یوه غوښتنه کې د کډوالو اېستل د دغه هېواد د موقت حکومت له واکه بهر وبلل او د پاکستان له سترې محکمې یې وغوښتل چې دغه بهیر لغوه کړي.
تر هغه وروسته چې پاکستان له دغه هیواده د افغانانو د اېستلو پرېکړه عملي کړه یو شمېر اروپایي او لوېدیځو هیوادونو ته هغه افغانان ولیږدول شول چې له تېرو دوو کلونو راهیسې په پاکستان کې اوسېدل.
د جرمني رسنیو د راپور له مخې، په پاکستان کې ۱۸۸ افغان کډوال د پنجشنبې په ورځ د (لیندۍ ۱۶مه) په یوه چارټر شوې الوتکه کې جرمني ته ولیږدول شول.
د راپورونو له مخې، دا په دې وروستۍ موده کې د افغان کډوالو لومړۍ ډله ده چې جرمني ته لېږدول کېږي.
د جرمني بهرنیو چارو وزارت ویلي، په دې ډله کې هغه کسان شامل دي چې، له ګواښونو سره مخ و او جرمني یې د لیږدولو ژمنه کړې وه.
په راپور کې راغلي، جرمني ژمنه کړې چې تر ۴۰ زره ډېر افغان کډوال او د هغوی د کورنیو نږدې غړي به ومني.
اخوا بیا هغو پناه غوښتونکو چې د منلو ژمنې ترلاسه کړې دي، د لیږد بهیر پر پڅوالي نیوکه کوي.
دا په داسې حال کې ده چې د چهارشنبې په ورځ د کاناډا د کډوالو چارو ادارې اعلان وکړ چې له پاکستانه یې ۳۳۳ افغان کډوال کاناډا ته لیږدولي دي.
ټاکل شوې ده چې، دا کډوال به د اډمونټون، اوټاوا او د ټورنټو په ګډون د کاناډا په ۳۳ ښارونو کې ځای په ځای شي.
د یادولو ده چې د کاناډا د کډوالو چارو د ادارې په خبره، پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته یې تراوسه پورې لږ تر لږه ۴۰ زره افغان کډوال کاناډا ته لېږدولي دي.