د طالبانو بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي وايي، له هغو شاوخوا ۵۰ هېوادونو سره له ۲۰ کلنې جګړې وروسته دا تمه نهلري، چې اوس پر دوی «ګلان» وشیندي. هغه زیاته کړه، په سیمه کې له یوه هېواد پرته په نورو ټولو کې سفارتونه لري او په وینا یې: «که څوک ورسره اړیکې نهغواړي هغه د هغوی کار دی».
امیرخان متقي د کابل په یوې دیني مدرسه کې زدهکوونکو ته په خپله وینا کې د زدهکوونکو پر ویښتیا له ټينګار سربېره هغو ته په خطاب کې وویل: «تاسې باید همېشه داسې ویښ او بیداره واوسئ چې د دنیا له حالاتو باخبره واوسئ، څو ایندې ته امادهګي ولرئ، څو بیا ورسره سمه مقابله وکړای شئ».
متقي وویل، سره له دې چې له هغو شاوخوا پنځوسو هېوادونو چې ورسره ۲۰ کاله جنګېدلي تمه نهلري، خو بیا یې هم خپل بهرنی سیاست بریالی وباله او زیاته یې کړه: «له دنیا سره، سره له دې چې ۲۰ کاله له شاوخوا ۵۰ هېوادونو سره جنګېدلي یو، نن باید توقع ونهکړو چې هغه هېوادونه دې پر موږ ګلان وشیندي، خو با وجود له دې هم په سیمه کې یوازې یو هېواد پاتې دی چې هلته موږ سفارت نهلرو».
هغه د دغه هېواد نوم وانخیست، خو د افغانستان په شمال او په منځنۍ اسیا کې تاجکستان یوازنی هېواد دی، چې پهکې د افغانستان سفارت د تېر جمهوري نظام د سفیر له لوري اداره کېږي او تاجکستان هم سره له دې چې له طالبانو سره د اړیکو رغولو ته چندانې لېوالتیا نهلري، په سرحدي سیمو کې له خپل امنیت څخه هم ډاډمن نهدی.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر څرګنده کړه: «د سیمې په نورو هېوادونو کې چې له پخوا راهیسې افغانستان سفارتونه او کونسلګرۍ درلودې هغه اوس هم فعالې دي. حتا په غربي هېوادونو کې هم سفارتونه او کونسلګرۍ بعضې بعضې فعالې دي».
په ځینو اروپايي هېوادونو کې سره له دې چې ځینې طالب استازي یوازې د اېستل کېدونکو افغان کډوالو د هویت د تثبیت او اداري پروسس لپاره منلي، خو دغې چارې هم ګڼ غبرګونونه راپارولي او له یادو هېوادونو یې د طالب استازو د اېستنې غوښتنه کړې ده.
د اروپا په پارلمان کې له افغانستان سره د اړیکو د پلاوي مشرې راکل ګارسیا هرمیدا وندروال له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې بروکسل ته د طالب استازو د احتمالي بلنې په اړه سختې نیوکې کړي او د ښځو پر وړاندې یې د دې ډلې تګلاره «جنسیتي اپارتاید» او د بشریت ضد جنایت بللی دی.
هغې ټینګار وکړ، چې د طالبانو غړي باید د اروپايي ټولنې له هرکلي سره مخ نهشي، بلکې ونیول شي او د جرمونو نړیوالې محکمې ته وسپارل شي.
د افغانستان په تر ټولو لوړې ډيپلوماټیکې څوکۍ ناست دغه طالب چارواکي همداراز خپل سیاست «متوازن سیاست» او «خپلواک» وباله او زیاته یې کړه: «د افغانستان سیاست اوس مستقل دی. اوس متوازن سیاست له ټولو سره د اسلامي اصولو په رڼا کې اړیکې غواړو چې څوک یې نهراسره غواړي هغه د هغوی کار دی».
اقتصاد او ټرانزیت
متقي خپل اقتصادي سیاست بریالی وباله او زیاته یې کړه: «د سیمې او نړۍ له هېوادونو سره اقتصادي اړیکې ورځ په ورځ ښه په مخ روان دي، چې یوه لاره بنده شي، دوه لارې نورې پیدا کوو».
هغه د دغو لارو په تړاو وضاحت ورنهکړ، خو شاوخوا ۸ میاشتې مخکې پاکستان له طالبانو سره له تا ویلې ما ویلې وروسته له افغانستان سره خپلې ټولې لارې بندې کړې او د طالبانو د رييس الوزرا اقتصادي مرستیال بیا له پاکستان سره په بشپړ ډول سوداګریزه راکړه ورکړه بنده کړه او له افغان سوداګرو یې وغوښتل چې بدیلې لارې وموي.
اوس افغانستان د پاکستان د سوداګریزې او ترانزیتي لارې په بدل کې له ایران، منځنۍ اسیا هېوادونو، چین، روسیې او ترکیې سره خپلې سوداګریزې اړیکې پراخې کړې دي.
د پاکستاني چارواکو په وینا، له افغانستان سره پر ډیورند کرښه د لارو د تړل کېدو او د سیمې د سوداګریزو مسیرونو د ګډوډۍ له امله د دغه هېواد بهرنۍ سوداګرۍ ته تر ۱،۴ میلیارد ډالرو زیات زیان اوښتی دی.
د «ګلوبل مېټس» د راپور له مخې، دغه معلومات د پاکستان د پارلمان یوې کمېټې ته وړاندې شوي او په کې ویل شوي چې د افغانستان له لارې د تګراتګ بندېدل او د فارس خلیج په سوداګریزو لارو کې بېثباتي د پاکستان پر صادراتو او ټرانزیټي فعالیتونو منفي اغېز کړی دی.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر همداراز د نړۍ وضعیت «څپڅپانده» وباله او زیاته یې کړه: «په دنیا کې ډېر لوی جنګونه شروع دي یا بالقوه امادهګي ورته نیول کېږي... په ټوله دنیا کې دتېل او ګازو نرخونه پورته شوي چې د هر څه پر نرخ منفي اثر کوي، خو په افغانستان کې هر څه نورمال دي».
کډوال او ستنېدل
امیرخان متقي افغانستان ته له نورو هېوادونو او په ځانګړې توګه له ایران او پاکستان څخه د افغان کډوالو د ستنولو ته په اشارې وویل: «۵ میلیونه مهاجرین چې په ټوله دنیا ورخوشې کړئ هغه یې طاقت نهلري؛ نارې یې هره ورځ تاسې اورئ؛ دا افغانستان ته راغلل په ډېر ابرومندانه شکل ځای پر ځای شول».
د کډوالو د ځای پر ځای کولو په تړاو دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې دمګړۍ ډېری ستانه کړای شوي افغانان د سرپناه برابرولو او د ورځني ژوند چلولو ته هک حیران دي او طالبانو له دغو میلیونونو ستانه شویو له منځه یوازې نږدې ۴۰ زره کورنیو ته د استوګنې خالي نمرې ورکړې دي.
تعلیم او تربیه
امیرخان متقي له دیني علومو سربېره پر عصري علومو له ټينګار سربېره وویل: «که موږ په دیني او عصري علومو کې ښه علم ولرو، ښه تعلیم یافته ولس ولرو، بیا د دنیا هېڅ قوت پر تاسې نهشي غالبېدای... که پر دیني او عصري علومو سمبال واوسئ بیا به قوت لرئ بیا به موږ هغه وخت هم په سیاسي او هم په نظامي ډګر کې کامیابه یو».
دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې طالبانو له نږدې پنځو کلونو راهیسې پر نجونو له شپږم ټولګي پورته د زدهکړو دروازې بندې کړي او د هلکانو لپاره هم د زدهکړو کیفیت خورا ټيټ شوی دی او د نړۍوال بنسټونو په وینا، یو مکتبي هلک د یوه ساده متن په لوستلو کې ستونزې لري.
امیرخان متقي ته په دغو ناستو کسانو کې ډېری یې له ۱۴ کلو کم عمر لري او د ځينو څارونکو په وینا، دا د طالبانو لپاره راتلونکي «سرتېري» دي.
پر اطاعت ټينګار
امیرخان متقي پر اتفاق، اعتماد او اطاعت له ټینګار سربېره څرګنده کړه: «په ټول افغانستان کې یو فرد او یو مسوول داسې نهشته چې د مخالفت غږ یې پورته کړی وي. اتفاق، اتحاد او اطاعت دومره قوي دی، چې تاسو به تر اوسه پورې په ټول نظام کې د چا اواز نهوي اورېدلی چې ولې له ماسره داسې وشول».
خو څه موده مخکې د طالبانو د کورنیو چارو وزارت پر دې چې ټول نظام یوازې «طالب» وي او همداراز د تعلیم او تربیې په تړاو خپل مخالفت څرګند کړ او په همدې تړاو د بهرنیو چارو وزارت سیاسي مرستیال شېر محمد عباس ستانکزی د ورته څرګندونو له امله په یوه ډول «تبعید» شوی دی.
