ډبلیو ایف پي: افغانستان کې د میلیونونو خلکو لپاره ژمی سخت شوی، له درې تنو یو وږی ویده کیږي

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت د یکشنبې ورځې د غونډې په اړه په خپل راپور کې د ایراني لوري د غوښتنو یادونه نه ده کړې. بلخوا د دغه وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دواړو چارواکو د دواړو هېوادونو ترمنځ د ډیپلوماتیکو اړیکو پر پراختیا خبرې وکړې.

ایران تر اوسه پورې د طالبانو حکومت په رسمیت نه پیژني او د دغه هیواد د بهرنیو چارو وزارت په هغه ځای کې چې عبداللهیان د طالبانو له پلاوي سره لیدلي وو، د طالبانو د بیرغ له لګولو ډډه وکړه.

د طالبانو بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د سې شنبې په ورځ په تهران کې د فلسطین په اړه په نړیواله غونډه کې ګډون وکړ. نوموړي په دغه سفر کې تر اوسه پورې یوازې د ایران بهرنیو چارو له وزیر او ځانګړي استازي سره کتلي دي. د طالبانو بهرنیو چارو وزارت د نورو ګډون کوونکو هېوادونو له چارواکو سره د متقي د ناستې په اړه کوم خبر نه دی خپور کړی.

ایران په وار وار د طالبانو پر حکومت چې تولګډونه یې نه بولي، نيوکې کړې، خو طالبانو د ایران دغه نيوکې بابېزه بللې دي.

ایراني چارواکو په وار وار پر طالبانو د هلمند له سیند څخه د ایران د حقابې نه ورکړې له امله نیوکې کړي، خو طالبانو یې لامل په افغانستان کې د اورښت کموالی بللی دی.

په کابل کې د جاپان سفارت د دغې ناستې او له دغه لوړ پوړي طالب چارواکي سره په کتنه کې د دغه سازمان د سرمنشي د پخواني استازي د څرګندونو په اړه څه نه دي ويلي.

تدامیچي یاماموتو د پخواني ولسمشر اشرف غني د ولسمشرۍ په دویمه دوره کې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړی استازی و. هغه د جاپان د بهرنیو چارو وزارت له پخوانیو او متقاعدو ډیپلوماټانو څخه دی.

ارګ د یکشنبې په ورځ په یوه بیان کې ویلي، چې په دې کتنه کې د یوناما د پخواني مشر او په کابل کې د جاپان پر سفیر سربېره د جاپان د ساساکاوا سولې بنسټ استازي هم موجود و.

په دې کتنه کې حنفي په افغانستان کې د جاپاني فعال ډاکتر تیتڅو ناکامورا د کارونو او خدمتونو قدرداني هم وکړه. ناکامورا، یو جاپانی انسان دوستی و چې په افغانانو کې د خپلو بشردوستانه فعالیتونو له امله پیژندل کیږي، په ۲۰۱۸ کال کې په جلال اباد کې ووژل شو.

ښاغلي ناکامورا چې په افغانانو کې د «کاکا مراد» په نوم هم پیژندل کیږي، د افغانستان په ختیځ کې د کانال جوړولو او د اوبو رسولو پروژې د «اوبه، نه وسله» په شعار سره پلان کړې وې.

په دې کتنه کې د جاپان سفیر له افغانستان سره د جاپان د ۵۸ میلیونو ډالرو مرستې یادونه هم وکړه او ویې ویل، چې دغه مرستې د خوراکي توکو او راستنیدونکو کډوالو ته ورکړل شوې دي.

صدر چې د ایران د انقلابي ګارډ قول اردو ته له نېږدې کسانو څخه شمېرل کیږي، وویل چې د طالبانو د نظام د بقا لپاره، دوی باید د مولوي هبت الله په اطاعت کې "ثابت" وي.

ابراهیم صدر د طالبانو یو له مهمو امنیتي شخصیتونو څخه دی، چې په رسنیو کې ډېر کم راڅرګندیږي.

طالبانو د هغه عکس نه دی خپور کړی.

د افغانستان د ملي امنیت پخواني ريیس رحمت الله نبیل ابراهیم صدر او قیوم ذاکر د ایران د سپاه پاسداران له نېږدې کسانو څخه بللي دي.

د یکشنبې په ورځ صدر په ولایتونو کې د طالبانو له امنیه قومندانانو سره ویډیويي ناسته وکړه او هغه دا یوه "لویه لاسته راوړنه" وبلله چې د کورنیو چارو وزارت وکولی شول دغه ویډیويي ناسته ترسره کړي.

د سراج الدین حقاني لومړي مرستیال د نورو طالب چارواکو په څېر د طالبانو د مشر هبت الله اخوندزاده په بې مشروطه اطاعت ټینګار وکړ او دا یې یو "برکت" وباله.

هغه وویل، چې د طالبانو د رژیم د بقا لپاره د هبت الله د حکمونو پلي کول اړین دي.

ابراهیم صدر وویل: "موږ باید په هغه څه کې ثابت پاتې شو، چې د دې سیسټم او نظام لپاره مهم دي. د دې نظام د بقا لپاره یو له اړتیاوو څخه د امیر اطاعت دی، که د امیر اطاعت وشي، زموږ په ټولو کارونو کې به خیر او برکت وي."

تر دې وړاندې هم د طالبانو د مهمو څېرو لکه حقاني او ملا یعقوب او له هبت الله سره د نجونو د تعلیم د بندولو په اړه د پرېکړو په اړه د اختلافاتو راپورونه خپاره شوي وو.

خو د حقاني په ګډون طالب چارواکو په پرله پسې ډول د دې ډلې د مشر پر اطاعت ټینګار کړی دی.

د طالبانو د بهرنیو چارو سرپرست وزیر امیرخان متقي ایران ته د خپل سفر پر مهال یو شمېر رسنیو ته ویلي،‌ چې د ۴۵ کلونو لپاره افغانستان له جګړو سره مخامخ و او له همدې امله ځینې افغانانو بهرنیو هېوادونو ته پناه وړې وه.

نوموړي وايي: "موږ په کلکه هڅه کوو< چې د ژوند شرایط ښه کړو، خپل اتباع وهڅوو چې په خپلواکه توګه بېرته افغانستان ته راستانه شي."

هغه د افغان کډوالو له کوربه هېوادونو له کډوالو د ملاتړ له امله ستاینه وکړه او ویې ویل، چې دوی هڅه کوي چې افغان کډوال په باغزته توګه هېواد ته راستانه کړي.‌

متقي زیاته کړه: "موږ د هغو هېوادونو له سخاوت څخه ستاینه کوو، چې زموږ اتباعو ته پناه ورکوي. زموږ هدف دا دی چې خپل وطن ته د افغان کډوالو د تدریجي او باعزته راستنېدو لپاره لاره هواره کړو."

د رسمي شمېرو له مخې؛ اوسمهال شاوخوا پنځه میلیونه افغانان کډوال په ایران کې ژوند کوي.

په ورته وخت کې د پاکستان موقت حکومت پرېکړه کړې، چې له دغه هېواده به افغان بې اسنادو کډوال وباسي، چې تر اوسه نېږدې نیم میلیون افغانان بېرته افغانستان ته جبري راستانه شوي دي.

بل خوا ترکیه هم په دغه هېواد کې د غیر قانوني افغان کډوالو پر وړاندې کلک دریځ لري او ګڼ کډوال یې بېرته افغانستان ته ستانه کړي دي.

د انګار مومند د کورنۍ یوه غړي افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې الیاس مومند په ننګرهار کې د تښتوونکو له خوا تښتول شوی و، چې وروسته له درېیو ورځو ورکېدو یې جسد موندل شوی دی.

نوموړي ویلي، چې غلو د الیاس مومند له کورنۍ پېسې غوښتې وې؛ خو د هغه له پلار انګار مومند سره په هغه اندازه پېسې نه وې او مخکې له دې چې د پېسو په اړه بیا خبرې وکړي، ماشوم تښتوونکو وژلی دی.

هغه وویل: " د ماشوم له پلار سره په دې وخت کې دومره پېسې نه وې او نه شته، ځکه د هغه یو پخوانی دولتي مامور و او ډېر عادي ژوند لري".

د نوموړي په خبره، چې تر دا مهاله د تښتوونکو په اړه هېڅ معلومات نه شته.

د ننګرهار لپاره د طالبانو امنیه قوماندانۍ دا پېښه تایید کړې؛ خو د پېښې د نوعیت په اړه یې څه ونه ویل.

د یادونې وړ ده، چې په دې وروستیو کې په ننګرهار کې د تښتونې پېښې زیاتې شوي دي، له دې وړاندې هم دوه سوداګر د تښتوونکو له خوا تښتول شوي وو، همدا راز د ننګرهار د سوداګرۍ خونې مرستیال هم په جلال باد ښار کې وژل شوی و.