پرون دوشنبه ماښام د (مرغومي څلورمه) د سوېلي وزیرستان اعظم ورسک سیمه کې د ملک عالم جان په نوم یو قومي مشر په موټر پسې د سړک غاړې بمي چاودنه شوې چې له امله یې د هغه ورور اکبر جان پکې وژل شوی او د ملک عالم جان په ګډون دوه تنه پکې ټپیان دي.
په سیمه کې خپلواک خبریال لال وزیر افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وويل چې چادونه د ملک عالم جان د سورلۍ په موټر شوې چې ټپیان یې په سیمه کې نږدې روغتون ته د درملنې لپاره لیږدول شوي.
هغه وايي، ملک عالم جان په ۲۰۰۷ میلادي کال کې په وزیرستان کې د مېشتو ازبک وسله والو په وړاندې د جګړې مشري هم کړې وه. او اوس د زلېخيل په نوم قبېلې د نهه کسیزې شورا غړی و.
دغه چاودنه د سوېلي وزیرستان له مرکز واڼه څخه لوېديځ لور ته په ۱۶ کیلو مترۍ کې د ملک عالم جان د کور خواته شوې.
تر اوسه پورې د دغه برید مسوولیت کومې وسله والې ډلې نه دی منلی.
د سرچینې په خبره څو ورځې وړاندې هم د ملک اسلم نور په نوم یو قومي مشر له خپلو دوو زامنو سره په یوه بمي چاودنه کې وژل شوی و.
خبریال لال وزیر وايي، ملک اسلم نور او ملک عالم جان دواړو قومي مشرانو په سیمه کې له ځايي حکومت او پوځ سره نږدې اړیکې لرلې.
ویل کیږي په دې وروستیو کې په وزیرستان کې یو ځل بیا د قومي مشرانو د په نښه کولو او وژلو پیښې زیاتې شوې او ځايي حکومت یې په امنیت ساتلو کې پاتې راغلی.
دا ناشونې ده، چې د څو میلیارده ډالرو فضایي بیړۍ بلې سیارې ته ولېږدول شي پرته له دې، چې یو څه کثافات هلته پاتې شي. د مریخ له سطحې اخیستل شوي عکسونه په دغه سیاره کې د ویجاړې شوې فضايي بېړۍ پاتې شوني ښیي.
سره له دې چې د فضاء ننداره یوه زړه راښکونکې چاره ده؛ خو د مریخ پر سطح پرتې دغه ټوټې د هغه فضايي بېړۍ پاتې شونې دي، چې د ناسا هلیکوپټر یې مریخ ته رسولی چې د مریخ له بېلابېلو سیمو ځمکې ته عکسونه راولیږي.
د ناسا (NASA) د مریخ د ویجاړیدو مطالعه د Ingenuity د لینډینګ تجهیزاتو له خوا پرېښودل کېدی شي ساینس پوهانو سره مرسته وکړي، چې په نورو سیارو کې د فضايي بېړیو د ځمکې لپاره غوره لارې ومومي.
په هرصورت؛ دا د انسان سپړنې خورا ډېر لګښت هم په ګوته کوي او مهمه نه ده چې موږ څه وکړو ، هر کله چې موږ بلې سیارې ته ځو ، زموږ په شا کې به تل د کثافاتو ډنډ پاتې وي.
په مریخ کې د ویجاړې شوې بېړۍ دغه عکسونه کولی شي چې ساینسپوهانو سره مرسته وکړي، چې په فضايي ماموریتونو کې د داسې کثافاتو د نه پاتې کېدو لپاره نوې لارې چارې وګوري.
دغه عکسونه په همدې حال کې د بشر له خوا د کایناتو د سپړنې پر مهال د لویې بیې پرې کولو ته هم اشاره کوي او دا چې که مونږ هر څومره هڅه هم وکړو؛ خو بیا هم کله چې نورو سیارو ته ځو، نو هلته به د کثافاتو یو لویه ډېرۍ پرېږدو.
د فضاء د سفر لګښت لا د مخه خورا ډېر وو، د دې فضایی بېړیو جوړولو لپاره د اړتیا وړ توکو لګښت څخه د تیلو لګښت پورې چې دغه بېړۍ فضا ته رسوي.
مګر کله چې تاسو دا هم په پام کې ونیسئ، چې زموږ فضایي ماموریتونه په نورو سیارو کې څومره کثافات پرېږدي، نو دا به سخته وي چې څوک دغو کثافاتو وضعیت ته د حل لارې د پېدا کولو په اړه فکر ونه کړي او د لارو چارو د پېدا کولو په اړه غږ پورته نه کړي.
په دې اړه لا د مخه د پام وړ پرمختګ شوی دی. سره له دې چې په مریخ کې د ناسا ویجاړه شوې بېړۍ ښیي چې موږ هلته څومره کثافات پرېږدو؛ مګر د بیا کارېدونکو فضايي راکټونو رامنځته کېدل د ضایعاتو د اندازې کمولو کې مرسته کوي.
د بشر هر فضايي ماموریت په فضاء او نورو سیارو کې خورا ډېر کثافات پریږدي. هغه څه چې اوس یې مونږ باید وکړو دا دي، چې داسې یو لاره پېدا کړو چې مریخ ته لېږدونکې فضايي بېړۍ به له دې پرته چې هلته خورا ډېر کثافات پرېږدي، خپل ماموریت ترسره کړي.