د طالبانو چارواکي وايي، ډېر ژر به په بهر کې مېشتو افغانانو ته د کونسلګرۍ له لارې د برېښنايي تذکرو د وېش لړۍ پیل شي. د دوی په خبره، په بهر کې د برېښنايي تدکرو وېش به د احصایې او معلوماتو ادارې په همکارۍ ترسره شي.
د طالبانو د بهرنيو چارو وزارت د هغو هېوادونو نومونه ياد نه کړل، چې د برېښنايي تذکرو وېش پکې پیلېږي.
پر افغانستان له شاوخوا دوه نيمو کلنو واک وروسته، د نړۍ هيڅ هېواد په کابل کې د طالبانو رژيم په رسميت نه دی پېژندلی.
که څه هم د سېمي هېوادونو دغې ډلې ته اجازه ورکړې، چې د افغانستان د سياسي ادارو او کونسلګريو مديريت پر غاړه واخلي، خو په لوېديځو هېوادونو کې زياتره سفارتونه د پخواني حکومت د ډيپلوماټانو له خوا کنټروليږي.
د طالبانو تر واک لاندی د افغانستان ملي راډيو ـ تلویزيون د شنبې په ورځ خبر ورکړ، چې د دې ډلې د بهرنيو چارو وزارت مالي او اداري مرستيال رحمت الحق فاضل په کابل کې د کونسلګرۍ خدمتونو د تالار د پرانېستي په مراسېمو کې وويل، چې ډېر ژر به په کونسلګريو کې د برېښنايي تذکرو د وېش لړۍ بيا پيل شي.
د ۲۰۲۱ په اګسټ کې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته د افغانستان په ډیرو سیاسي ادارو کې د الکترونیکي تذکرو او پاسپورټونو ویش بند شو.
د طالبان د مالیې وزارت وايي، د دې ډلې د ریاست الوزار د حکم له مخې د هغو قراردادي شرکتونو او اشخاصو پورونه ور کوي چې واک ته د طالبانو تر رسیدو مخکې، پر پخوانیو دولتي ادارو پاتې دي. طالبان وايي، د دې چارې لپاره یې یوه کارډله جوړه کړې چې تراوسه یې د ۲۶ ادارو پورونه تثبیت کړي دي.
د مالیې وزارت په اعلامیه کې راغلي:”له فتحې څخه مخکې پر دولتي ادارو د یو شمیر قراردادي شرکتونو، حکمي او حقیقی اشخاصو د پاتې طلباتو، تضمیناتو، او تامیناتو ورکړه تائید شوې ده، چې د ملي بودجې له اصولنامې سره سم به یاد پورونه ورکړل شي.“
د طالبانو مالیې وزارت ویلي چې د طالبانو له واک مخکې، د ډیر شمیر پروژو کارونه په مختلفو تدارکاتي پروسو کې نیمکړي باتې وو، د قراردادي شرکتونو حقوق نه وو ورکړل شوي او د ځینې کارکوونکو معاشونه هم نه وو اجرا شوي.
د طالبانو مالیې وزارت زیاتوي: «د دغو اشخاصو او قراردادي شرکتونو د غوښتنې پر بنسټ، پریکړه کړې چې د اجرا وړ طلباتو د ورکړې، او تضمیناتو او تامیناتو د ښه مدیریت په خاطر، یو سند ترتیب او په دې توګه د خصوصي سکتور ستونزو ته رسیدګي وکړي.»
د مالیې وزارت د اعلامیې له مخې، د طالبانو د کابیني له هدایت وروسته، د مالیې وزارت په ګډون، د بیلابیلو دولتي ادارو کارډله جوړه شوې ترڅو د دولتي ادارو پورونه تثبیت کړي. تر اوسه دغې کارډلې د ۲۶ دولتي ادارو پورونه تثبیت کړي دي.
د طالبانو مالیې وزارت ویلي چې دغو پورونو ورکړه به د ملي بودیجې له اصولنامې سره سم او د ریاست الوزرا د حکم پر اساس ترسره کیږي.
په اعلامیه کې راغلي چې د پاتې ادارو پورونه به هم په راتلونکې کې تثبیت او د ورته تګلارې له مخې ورکړل شي.
د افغانستان پرځیدلي جمهوریت پر مهال، د یو شمیر قراردادي شرکتونو او هغه کسانو پیسې چې خپلې ځمکې یې بهرنیو ځواکونو ته د پوځي اډو د جوړولو لپاره ورکړې وې، د بهرنیو ځواکونو له خوا نه وې ورکړل شوې.
سره له دې چې دغو شرکتونو او وګړو په وار وار شکایتونه او عریضې کړې وې، خو د خپلو پیسو په لاسته راوړلو نه و توانیدلي.
په همدې حال کې، یو شمیر قراردادی شرکتونو هم له پخواني جمهوریته سر ټکاوه چې سره له دې چې خپلې پروژې یې بشپړې کړې دي، خو حکومت یې پیسې نه ورکوي.
دغه ستونزه به ډیر کله په حکومت کې دشته اداري فساد له امله رامنځ ته کیده.
طالبانو د جمعې په ورځ د ډلې بنسټګر ملا محمد عمر مجاهد په ژوند او کارنامو د لیکلي کتاب د «ثالث عمر» مخکتنه وکړه. د کتاب د مخکتنې پرمهال د ملا عمر زوی او د طالبانو دفاع وزیر وویل چې په دغه کتاب کې دروغ نشته او د تاریخ لپاره ارزښتناک دی.
د ملا عمر د کتاب مخکتنې غونډه د طالبانو د تر کنټرول لاندې ملي راډیو ټلویزیون په تالار کې ترسره شوه.
د ملا عمر ورور ملا عبدالمنان عمري چې اوس مهال د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزیر دی په خپله وینا کې وویل، چې ملا عمر افغانستان له تجزیې څخه وژغوره.
عمري په خپله وینا کې زیاتوي چې دملا عمر هغه څوک نه خوښېدل چې د د صفت به یې کاوه.
د ملا عمر ورور له طالب مشرانو غوښتنه وکړه چې په دغه کتاب عمل وکړی.
د ملا عمر په اړه لیکل شوی کتاب د یو طالب لیکوال عبدالستار سعید لخوا په ۵۴۳ پاڼو کې لیکل شوی دی.
دغه کتاب په پښتو، فارسي او عربو ژبو چاپ شوی دی.
ویل کیږي چې دا د ملا عمر په اړه لومړنی کتاب او لومړني لاس او منابعو په اساس لیکل شوی.
په دغه کتاب کې د ملا عمر د ژوند ډیرې ناویلې څرګندونې لیکل شوې دي.
د معلوماتو له مخې په دغه کتاب کې د ملا عمر له کورنۍ، نږدې ملګرو، د طالبانو له مشرانو او غړو روایتونه اخیستل شوي چې له ملا عمر سره یې د ژوند په بیلابیلو پړاوونو کې مخامخ اړیکې درلودې.
د جمهوریت پرمهال د څو ولایتونو والي حلیم فدايي په اېکس پاڼه کې د طالبانو د ډلې بنسټګر ملا عمر د کتاب پر عنوان نیوکه کړې ده.
فدایي لیکلي (د خلفای راشدینو دوره پای ته رسېدلې ده، او ملاعمر کوم راشد خلیفه او یا حتا بشپړ عالم هم نه وو. د قرآن په تفسیر اصلا نه وو خبر. د کلي یو عادي او ساده ملا و. هغه له حضرت عمر فاروق سره تشبیهه کول، د ټولو صحابه وو توهین دی. ترڅنګ یې چې د طالب اوسني کړنې صحابه وو ته منسوبې کړو، نو په ټول اسلام مو خلک بد ګمان کړل)
د طالبانو د بهرنيو چارو وزارت د ملګرو ملتونو د امنيت شورا د پروني پرېکړه لیک د تصویب په اړه خواشني ښودلې او زیاته کړې یې ده، چې د افغانستان لپاره د استازي ګمارلو ته اړتيا نشته. دغه وزارت زیاتوي چې د افغانستان لپاره د یوناما په فعال شتون کې اضافی استازي ګمارل ناضروري چاره ده.
د طالبانو په دې اعلامیه کې ويل شوي، چې ځانګړي استازي د شخړو د حل پر ځای په سېمه کې د وضعت خرابولو هڅې کوي. « ځانګړو استازو د افغانستان او نړۍ په نژدې تاریخ کې نه یوازې دا چې کومه شخړه نه ده اواره کړې، بلکې د پرديو نسخو د عملي کولو له لارې يې وضعیت لا کړکېچن کړی دی»
د طالبانو د بهرنيو چارو وزارت په دې اعلاميه کې ويل شوې، چې دوی د ملګرو ملتونو له خوا د افغانستان د پياوړتيا او مثبتو هڅو هرکلی کوي او غوښتنه کوې، چې د افغانستان واقعتونو ته په کتو دې پرېکړې وشي.
د ملګرو ملتونو امنيت شورا پرون د روسيې او چين له خوا په دوو ممتنعو او ۱۳ موافقو رايو سره نوی پرېکړه لیک تصويب کړ.
په پریکړه لیک کې د ملګرو ملتونو له عمومي منشي څخه غوښتل شوي، چې د افغانستان لپاره ځانګړی استازی وټاکي.
ځانګړى استازى به له افغانستان سره د نړيوالې ټولنې د تعامل او دغه راز په دغه هېواد کې د ښکېلو سياسي لوبغاړو د همغږي کولو مسوليت ولري.
د افغانستان په هکله ملګرو ملتونو د امنيت شورا پرېکړه لیک ته افغان سياسيتوالو بېلا ـ بېل غبرګون ښودل دی.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان سرپرست استازي نصير احمد فايق پر اېکس پاڼه ليکلي؛ « موږ د سولې د ټينګښت، په نړیواله ټولنه کې د افغانستان د بيا يو ځای کولو او د افغان ښځو د ځواکمنتيا په برخه کې ستاسو د ژمنو ستاينه کوو»
د تېر حکومت د بهرنيو چارو وزير حنيف اتمر د امنيت شورا دا پرېکړه لیک کمزوری وبلی او ویې ويل، چې دا پرېکړه لیک په افغانستان کې د بحران قوي حل لاره نه لري.
د افغانستان د ملي امنيت پخواني رييس رحمت الله نبيل د امنيت شورا د پرېکړه ليک د قوي او کمزورو ټکو د روښانولو پر مهال وويل، چې « د بشري حقونو او ښځينه کارپوهانو په شتون کې» د ځانګړې استازي د ټاکلو غوښتنه سېمې ته د ژمنتيا ښودلو په مانا دي.
په بلجيم کې د پخواني حکومت سفير نظيف الله سالارزي ددغه پرېکړه لیک هرکلی کړی او وايي، چې له دوو کلنو وروسته نړیواله ټولنه هڅه کوې، چې د افغانستان په موضوع کې همږغي ولري؛ خو د هغه په وينا په پرېکړه ليک کې ټاکلو موخو ته د رسېدو لپاره لا هم اوږده لاره پاتې ده.
د افغانستان په هکله ملګرو ملتونو د امنيت شورا پرېکړه لیک ته افغان سياسيتوالو بېلا ـ بېل غبرګون ښودل دی. په ملګرو ملتونو کې د افغانستان استازی وايي، دا په افغانستان کې د سولې لپاره د دې شورا ژمنتیا څرګندوي؛ خو د بهرنیو چارو پخوانی وزیر یې کمزوری او له حل لارې خالي بولي.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان سرپرست استازي نصير احمد فايق پر اېکس پاڼه ليکلي؛ « موږ د سولې د ټينګښت، په نړیواله ټولنه کې د افغانستان د بيا يو ځای کولو او د افغان ښځو د ځواکمنتيا په برخه کې ستاسو د ژمنو ستاينه کوو»
د تېر حکومت د بهرنيو چارو وزير حنيف اتمر د امنيت شورا دا پرېکړه لیک کمزوری وبلی او ویې ويل، چې دا پرېکړه لیک په افغانستان کې د بحران قوي حل لاره نه لري.
هغه وويل، چې افغانان بايد د د افغانستان د راتلونکې لپاره ورسره جوړجاړی وکړي.
د افغانستان د ملي مقاومت د جبهې د بهرنیو اړیکو مسوول علي میثم نظري وايي، له طالبانو سره خبرو تر اوسه کومه مثبته پایله نه ده لرلې.
هغه په ایک کې لیکلي: « په وروستيو کلونو کې له ترهګرې ډلې طالبانو سره د تعامل يوه کچه هم نه ده توانېدلې، چې مثبتې نتيجې ته ورسېږي»
هغه وپوښتل، چې که طالبان د افغانستان واقعیتونه او د خلګو غوښتنې بابېزه ګڼې، نو ايا یوه ارزونه او پرېکړه ليک به څنګه تاثير ولري؟
ښاغلي نظري وويل، پر طالبانو له داخلي او بهرني فشار او د دې ډلې له بشپړي انزوا پرته د يوه سوله ييز او ديموکراتیک افغانستان پر لور تګ به يو خوب او خيال پاته کېږي.
د پخواني افغان حکومت د سولې وزارت پخواني مرستیال عبدالله جنجانی دغه پرېکړه لیک د افغانستان د خلګو لپاره يوه ضربه بللې ده.
د افغانستان د ملي امنيت پخواني رييس رحمت الله نبيل د امنيت شورا د پرېکړه ليک د قوي او کمزورو ټکو د روښانولو پر مهال وويل، چې « د بشري حقونو او ښځينه کارپوهانو په شتون کې» د ځانګړې استازي د ټاکلو غوښتنه سېمې ته د ژمنتيا ښودلو په مانا دي.
په ورته وخت کې هغه وویل، چې د یوناما او ځانګړي استازي د اړیکو اړوند د پریکړه لیک کلمه کیدای شي د دندو او د منابعو د ضایع کېدو او د نړیوالو مرستو د اغیزمنولو لامل شي.
په بلجيم کې د پخواني حکومت سفير نظيف الله سالارزي ددغه پرېکړه لیک هرکلی کړی او وايي، چې له دوو کلنو وروسته نړیواله ټولنه هڅه کوې، چې د افغانستان په موضوع کې همږغي ولري؛ خو د هغه په وينا په پرېکړه ليک کې ټاکلو موخو ته د رسېدو لپاره لا هم اوږده لاره پاتې ده.
د افغانستان په اړه د امنيت شورا نوی پرېکړه ليک، چې د روسيې او چين په ممتنع رايو تصويب شو، په ټولنيزو رسنيو کې پراخ غبرګونونه پارولي دي.
د جمعې په ماښام د ملګرو ملتونو امنیت شورا یو پریکړه لیک تصویب کړ، چې په کې د افغانستان لپاره د ځانګړي استازي د ټاکلو غوښتنه شوې.
ځانګړى استازى به له افغانستان سره د نړيوالې ټولنې د تعامل او دغه راز په دغه هېواد کې د ښکېلو سياسي لوبغاړو د همغږي کولو مسوليت ولري.
د طالبانو وياند وايي، چې د خبريالانو له حقونو د سرغړونې د ۱۶۸ قضيو په اړه د افغانستان د خبريالانو د مرکز راپور نه تاييدوي. ذبيح الله مجاهد وايي: "هغه رسنۍ چې جدي سرغړونې يې کړې، له کوم لوري يې امرونه ترلاسه کړي او زموږ د ملي ګټو پر ضد يې فعاليتونه وکړي، طبيعي ده چې مجازات شي."
ذبیح الله مجاهد د شنبې په ورځ د افغانستان له ملي راډیو سره په مرکه کې د طالبانو تر واک لاندې ځینې رسنۍ له «بهرنیو کړیو» سره په همکارۍ تورنې کړې.
د افغان خبریالانو مرکز د جمعې په ورځ د جدي ۸مه اعلان وکړ چې په ۲۰۲۳ کال کې یې په افغانستان کې د خبریالانو له حقونو د سرغړونې لږ تر لږه ۱۶۸ قضیې ثبت کړې دي.
دغه سازمان د خبریالانو د نیولو، تهدیدولو، او ځپلو اصلي عاملین د طالبانو استخبارات او د امربلمعروف وزارت ګڼلي دي.
ذبيح الله مجاهد د افغانستان د خبريالانو د مرکز راپور رد کړ او ويې ويل: "نيول او زندان د لنډ وخت لپاره و او د دولت له خوا خبريالانو ته هېڅ زيان نه دى رسېدلى."
ښاغلي مجاهد وویل: ځینې وختونه خبریالان د "قانوني او حتا جنایي" مسایلو له امله زنداني کیږي.
هغه زياته کړه، چې د افغانستان يوې راډيو غوښتل د "بهرنیو کړیو" په غوښتنه په مستقيم ډول خپرونې وکړي، خو طالبانو يې د فعاليت مخه ونيوله او اوس يې مخه نيول شوې ده.
د افغانستان د خبريالانو مرکز د شمېرو له مخې، په روان کال کې په افغانستان کې لږ تر لږه يو خبريال وژل شوى او ١٩ نور خبريالان ټپيان شوي دي.
د افغان خبریالانو مرکز وايي، د طالبانو له خوا افغان رسنیو ته لږ تر لږه ۱۴ لارښوونې شوې، چې ځینې یې په ۲۰۲۳ کال کې چمتو او تالیف شوې دي.
د افغانستان د خبريالانو د مرکز موندنې ښيي چې هغه خبريالان چې د طالبانو په امر يې سترګې پټې کړې، ګواښل شوي او يا هم بنديان شوي دي.