په سویس کې د افغانستان د کنګل شویو پیسو د خوندي تابه د صندوق څارونکی غړی انورالحق احدي سره له دې چې د امریکا څارونکې ادارې سیګار د راپور د ځینو برخو سره همغږی دی؛ خو وايي چې د ورکړل شوي راپور پایله او نتیجه یې بې بنسټه او خیالي ده.
سیګار په تازه راپور کې ویلي و، داسې وېره شته چې له دغو پېسو نا سمه ګټه پورته شي او یا هم دغه خوندي شوې پیسې د هغو کسانو لاس ته ورشي، چې په ترهګریزو کړنو کې ترېنه کار واخلي.
خو د افغانستان د سوداګرۍ پخوانی وزیر او په سویس کې د اماني صندوق د څارونکې ډلې غړی انور الحق احدي د افغانستان انټرنشنل پښتو سره په یوه ځانګړي بحث کې خلکو ته ډاډ ورکړ، نه یوازې دا چې دغه پیسې خوندي دي؛ بلکې تر دا مهاله یې شاوخوا ۱۹۰ مېلیونه ډالره ګټه هم کړې.
هغه وايي:« د افغانستان د ۳.۵ مېلیارډه ډالرو له پاره څلور څارونکي ګومارل شوي، دوه تنه یې افغانان، یو یې د امریکا د مالیې مرستیال وزیر او بل تن یې هم د سویس د حکومت یو لوړ پوړی چارواکی دی. موږ دغه پیسې په ځانګړو بېړنیو حالاتو او یا هم په افغانستان کې د نویو افغانیو او پاسپورټونو د چاپ له پاره هغه مهال لګولی شو، چې څلور واړه غړي پرې هوکړه وکړي. دغه پېسې هیڅکله هم د پرمختیايي پروژو او یا په نورو برخو کې نه لګول کېږي او د هیچا لاس ته هم نه شي ورتللای.»
دا چې سیګار ولې د افغانستان د دغې شتمنۍ په برخه کې د درغلیو اندېښنه څرګنده کړې او دغه راپورو په کومو اسنادو او لاسوندونو چمتو شوی، د سوداګرۍ پخوانی مرستیال وزیر مزمل شینواری وايي، دغسې راپورونه نن سبا تر ډېره خیالي او په هوايي خبرو راڅرخي، چې رښتینولی په کې کمه وي.
هغه افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل:« د سیګار راپورونه د پخوا په شان ډېر باوري نه دي، یو لامل یې دا دی چې سیګار نن سبا په افغانستان کې فعالیت نه لري؛ پخوا به دوی د حکومتي استازو سره په اړیکه کې ول، ځینو افغانانو ورسره د افغانستان په د ننه کې کار کاوه چې وزارتونو او نورو ادارو ته یې لاسرسی لاره، د کره معلوماتو له راټولو وروسته به یې بشپړ راپور چمتو کاوه چې اوس دا چاره ناشونې ده.»
په کابل کې د یوه خصوصي بانک سلاکار محب الله شریف بیا وايي، چې نن سبا سیګار د داسې سرچینو پر مټ راپورونه چمتو کوي چې هغوی د افغانستان له کورني شرایطو او حالاتو خبر نه دي.
ښاغلی شریف وايي، چې د دغه شان راپورونو جوړول د دغې نړۍوالې ادارې باور سخت زیانمنولای شي:« راپور له واقیعتونو لرې دی کوم معلومات چې بهر مېشتو افغانانو ورکړي د اوسني واقیعتونو، د افغانستان د پولي سیاست او جوړښت سره توپیر لري. باید سیګار په راپورونو کې عیني واقیعتونه له پامه و نه غورځوي، چې په راتلونکې کې د دغې ادارې ارزښت له لاسه وځي.»
امریکا د ۱۴۰۱ کال د وږی په میاشت کې اعلان وکړ، چې د افغانستان له کنګل شویو پېسو درې نیم ملیارډه ډالر به په سویس کې ساتل کېږي او په ځینو ځانګړو حالاتو کې به ترېنه کار اخیستل کېږي، په بېړنیو حالاتو کې د افغانانو لاسنیوی د نویو افغانیو او پاسپورټونو د چاپ په برخه کې به له دغو پېسو ګټه پورته کېږي.
د معلوماتو له مخې، نن سبا د دغه صندوق د کلنۍ ګټې برخه ۴.۵ سلنه ده او هره میاشت لس مېلیونه ډالر ګټه کوي.
په تېرو پنځو کلونو کې سینګاپور او جاپان د نړۍ تر ټولو پیاوړي پاسپورټونه درلودل، چې خپلو وګړو ته یې د نورو هېوادونو په پرتله د وېزې پرته ډېرو هېوادونو ته د لاسرسي اجازه ورکوله؛ خو سږ کال ډېر څه بدل شوي دي.
په ۲۰۲۴ کال کې د څلورو اروپایي هېوادونو د پاسپورټ اعتبار لا پسې لوړ شوې او د لیست په سر کې سینګارپور او جاپان سره یو ځای شوي، چې لومړی مقام یې خپل کړی.
د فرانسې، جرمني، ایټالیا او هسپانیې وکړي اوس له ۲۲۷ هېوادونو څخه ۱۹۴ هغو ته له وېزې پرته سفر کولی شي، د دغو هېوادونو شمېر تېر کال ۱۹۱ و.
سویلي کوریا، سوېډن او فنلینډ بیا دوم مقام خپل کړی او وګړي یې کولی شي، چې ۱۹۳ هېوادونو له وېزې پرته سفر ولري.
اتریش، ډنمارک، ایرلینډ او هالنډ بیا درېیم مقام خپل کړی او وګړي یې ۱۹۲ هېوادونو ته پرته له وېزې د سفر اجازه لري.
انګلستان د سږکال په لېست کې څلورم ځای لري، چې وګړي یې ۱۹۱ هېوادونو ته بې له ویزې سفر کولای شي او امریکا بیا اووم مقام تر لاسه کړي او وګړي یې ۱۸۸ هېوادونو ته بې وېزې سفر کولای شي.
یوه لسیزه وړاندې، امریکا او انګلستان په دغه لیست کې لومړی مقام درلوده.
عربي متحده اماراتو بیا د دغه لېست پړاونونه په چټکۍ سره تېر کړي او یوولسم پړاو ته یې ځان رسولی، چې وګړي یې ۱۸۳ هېوادونو ته بې له وېزې سفر کولی شي.
چین بیا په ۶۲ مقام کې ځای لري او وګړي یې ۸۵ هېوادونو ته بې وېزې سفر کولی شي، د دغو هېوادونو شمېر د تېرې لسیزې په پرتله دوه چنده شوی دی.
افغانستان چې د دغه لېست کې وروستۍ مقام خپل کړی، وګړي یې یوازې ۲۸ هېوادونو ته بې ویزې سفر کولی شي. تر افغانستان مخکې سوریه، اعراق او یمن هېوادونو ځای اخیستې او وګړي یې د ۲۹ او ۳۵ هېوادونو ترمنځ بې ویېزې سفر کولای شي.
