د سوډان او جنوبي سوډان تر منځ جنجالي سیمه ابي کې د سیالو قبیلو تر منځ په وسله واله نښته کې ۵۴ کسان وژل شوي او ۶۴ نور ټپیان شوي دي. ملګري ملتونه وايي؛ په وژل شویو کې د ملګرو ملتونو د سوله ساتي ماموریت دوه کارکوونکي هم شامل دي.
په وژل شویو کسانو کې یو پاکستانی او یو ګانایي هم شامل دي او د سوله ساتو ځواکونو څلور منسوبین هم ټپیان شوی دی.
د راپورونو له مخې؛ په ابي کې د مرستندویه فعالیتونو په ترڅ کې د سوله ساتو ماموریت پرسونل تر برید لاندې راغلی.
د جنوبي سوډان ابي په ۲۰۱۱ کال کې د جنوبي سوډان له خپلواکۍ راهیسې یوه جنجالي سرحدي سیمه ده.
په دغه سیمه کې یو شمېر سوله ساتي ځواکونه موجود دی، چې پاکستان هم د دغو سوله ساتو ځواکونو برخه ده.
د کړکېچ نړۍواله ډله په خپل وروستي راپور کې لیکلي، چې د طالبانو له خوا د افغان مېرمنو او نجونو له اساسي حقونو څخه انکار او د سختو ټولنیزو قوانینو پلي کولو، د ملګرو ملتونو او نورو نړۍوالو بنسټونو له خوا د دوی د حکومت په رسمیت پېژندلو امکان له منځه وړی دی.
د کړکېچ نړۍوالې ډلې نن سې شنبه ( د سلواغې ۱۰ مه ) د «د طالبانو ګاونډیتوب: له افغانستان سره سیمه ییزه ډېپلوماسي» تر عنوان لاندې خپل تازه راپور خپور کړی دی.
په دغه راپور کې راغلي دي؛ طالبان چې تر ډېره د لوېدیځو ځواکونو له خوا ګوښه شوي، په دې لټه کې دي چې له نېږدې ګاونډیو پلازمینو سره اړیکې ټینګې کړي.
په دغه راپور کې ګاونډیو هېوادونه اشاره شوې، چې دا هېوادونه له تعامل څخه مطلق انکار نه شي کولی: "دوی باید له طالبانو سره د امنیتي او اقتصادي مسالو په اړه تعامل وکړي. د بې باوریو او خنډونو له امله سیمه ییزه ښکیلتیا محدوده پاتې ده، کومه چې د لویديځو بنديزونو په نتیجه کې رامنځته شوې."
د کړکېچ نړۍوالې ډلې له خوا د خپاره شوي راپور په یو برخه کې راغلي دي، چې د افغانستان او د ګاونډيانو ترینګلې اړیکې د جنوبي او مرکزي اسیا د خلکو ژوند او روزګار اغیزمنوي.
کابل او سیمه ییز شریکان یې باید د سوداګرۍ د پراخولو، د اوبو او نورو ګډو منابعو پر سر د شخړو د مدیریت او د بین الحدودي اورپکو ډلو سره د مبارزې په موخه لارې چارې ولټوي او ناکامي کولی شي چې په سیمه کې پراخه بې ثباتي راولي.
د دې راپور په بله برخه کې راغلي، چې سیمه ییزو اندېښنو په ځواب کې طالبان تقریباً د ټولو اورپکو په اړه یوه ورته نسخه کاروي: "کابل د شکمنو اورپکو له وژلو یا نیولو څخه ډډه کوي او پر ځای یې د اوسېدو ځایونه ور بدلوي او د نوي ژوند په جوړولو کې ورسره مرسته کوي، په دې هیله چې د دوی د سياسي موخو مسیر وکرځوي او د قوماندې ورکولو جوړښت یې ورته له منځه یوسي."
په دې وروستیو کې د ملګرو ملتونو ویاند اعلان وکړ، چې د ملګرو ملتونو عمومي منشي انتونیو ګوتریش به د یکشنبې او دوشنبې په ورځ د سلواغې په ۲۹ او ۳۰ په دوحه کې د افغانستان په اړه د یوې غونډې کوربه وي.
طالب چارواکو ویلي، چې د دوحې غونډې ته د دې ډلې استازي بلل شوي دي.
د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو لومړنۍ غونډه په دوحه کې د انتونیو ګوتریش په کوربه توب د ثور میاشتې په ۱۱مه او ۱۲مه جوړه شوې وه او په دې غونډه کې د طالبانو او د دې ډلې د مخالفو سیاسي ډلو استازو ته بلنه نه وه ورکړل شوې.
د امریکا د متحدو ایالتونو ولسمشر جوبایډن ویلی؛ پرېکړه یې کړې، چې په اردن کې د امریکایي اډي پر ضد د ایران له ملاتړه برخمنو ملېشو بې پېلوټه الوتکې برید ته متحده ایالات ځواب ووایي.
بایډن په دې اړه نور جزییات ورنه کړل؛ خو ویې ویل: «په منځني ختیځ کې امریکا پراخې جګړې ته اړتیا نه لري.»
د یکشنبې سهار وختي د سوریې، عراق او اردن په سرحد کې د امریکا اډه د بې پیلوټه الوتکې په برید کې په نښه شوه او په همدې ورځ امریکا اعلان وکړ، چې په برید کې ۳ امریکایي سرتېري وژل شوي او په لسګونه ټنه ټپیان شوي دي.
پنټاګون د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې په اردن کې پر امریکايي اډې په برید کې د ایران له ملاتړه برخمنې ډلې د عراق د حزب الله ډلې نښې لیدل کېږي.
د پنټاګون ویاندې سبرینا سېنګ په یوه خبري غونډه کې زیاته کړه: «موږ پوهیږو چې ایران د هغو ډلو ملاتړ کوي، چې پر امریکايي ځواکونو بریدونه کوي.»
د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت شورا ویاند جان کربي هم ټینګار کړی: «موږ د تاوتریخوالي پلویان نه یوو؛ خو د ځان او خپلو ځواکونو د ساتنې لپاره هر هغه څه ته چې اړتیا وي ترسره به یې کړو.»
د اېکس ټولنیزې پاڼې مالک ایلن ماسک وايي، چې د هغه یو بل شرکت «نورالینک» توانیدلی چې بېسیم ځیرکه اله د یوه انسان په مغزو کې ولګوي.
نوموړي په اېکس پاڼه کې د یوه پیغام په لیکلو سره ویلي، چې د لومړنیو پایلو له مخې د دغې الې له لګولو سره د عصب فعالیت د هیله مندۍ وړ دی.
ماسک زیاته کړه، چې له دغه عملیات وروسته د ناروغ وضعیت د ښه کېدو په حال کې دی.
د دغې الې په لګولو کې د نورالینک موخه د پیچلو عصبي ستونزو د درملنې لپاره د انسان له مغز سره له کمپیوټر سره نښلول دي.
د بي بي سي د راپور له مخې؛ تر دې وړاندې د نورالینک یو شمېر سیالو شرکتونو هم د انسان په مغز کې د ځیرکې الې د لګولو اقدام کړی و.
د لندن له کینګز کالج څخهی پروفیسور ان فانهوستنبرګ ویلي: «د روغتیایي دستګاو هر یوه تولید کوونکي ته پر انسان لومړنۍ ازماېښت د بدلون نقطه بلل کیږي.»
نوموړي ټینګار وکړ، چې په بریالیتوب سره د دغو الو د کار کولو ارزول یوازې په اوږدمهال کې شونې ده.
د فانهوستنبرګ په خبره، ماسک خپل شرکت ته د پام د اړولو په برخه کې ماهرانه عمل کوي.
د ۲۰۲۳ کال د مې په میاشت کې اعلان وشو چې اکول پلېتکنیک فډرال لوزان یوه معلول کس ته په مغز او د ملا شمزي کې ځیرکه اله ولګوله چې یوازې یې په فکر کولو سره تګ کولی شو.
د بي بي سي د راپور له مخې، نورالینک تراوسه د خپل ازمایښت د څرنګوالي په اړه جزیات نه دي خپاره کړي او په بریالیتوب سره د مغزي الو د لګولو ادعا هم د خپلواکو ادارو له خوا تایید شوې نه ده.
نورالینک تیرکال ددې ازمایښت لپاره د امریکا د خوړو او درملو د شرکت جواز ترلاسه کړ.
یاد شرکت د ۲۰۲۳ کال په سپټمبر میاشت کې اعلان کړی و، چې د انسان په مغز کې د ځیرکې الې د لګولو عملیات به د یوه روبات له خوا چې ددې شرکت له خوا جوړ شوی، تر سره شي.
رویټرز خبري اژانس په روانه میلادي میاشت کې راپور ورکړ، چې د امریکا د لیږد رالیږد وزارت ددغه وزارت له قوانینو د سرغړونې له امله د خطرناکو موادو د ځای پر ځای کولو په تړاو نورالینک جریمه کړی و.
په ۲۰۲۳ کال کې په ټګزاس او کالیفورنیا کې د شرکت تاسیساتو د تفتیش په جریان کې وموندل شوه چې خطرناک کثافات لکه د سوځیدونکي مایع په دې ځایونو کې په سمه توګه بسته بندي شوي نه و.
نورالینک تر دې مخکې د ۲۰۲۲ کال په ډسمبر میاشت کې د شرکت په ازمایښتونو کې د پسونو، بیزوګانو او خنزیرونو په ګډون د شاوخوا ۱۵۰۰ څارویو د وژلو له امله تر نیوکې لاندې راغلی و.
نورالینک تر دې مخکې د ۲۰۲۲ کال په ډسمبر میاشت کې د شرکت په ازماېښتونو کې د پسونو، بیزوګانو او خنزیرانو په ګډون د شاوخوا ۱۵۰۰ څارویو د وژلو له امله تر نیوکې لاندې راغلی و.
د اسراییل لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو له حماس سره د یوې نوې موافقې ته د رسېدو د احتمال په اړه د ځینو ګومانونو په ځواب کې ټینګار وکړ، چې د غزې په تړانګه کې به پوځي عملیات د اسراییل د ټولو اهدافو تر پوره کېدو پورې دوام وکړي.
هغه د اسراییل د جګړې اهداف د حماس له منځه وړل، د یرغمل شویو بندیانو خوشې کول او په غزه کې د ټولو امنیتي خطرونو له منځه وړل په ګوته کړل.
نتنیاهو زیاته کړه: «موږ به د غزې له تړانګې څخه د اسراییل پوځ ونه باسو. موږ به زرګونه ترهګر خوشې نه کړو. له دې څخه هیڅ یو به نه وي. موږ به د بشپړې بریا کم هېڅ ترسره نه کړو."
په ورته وخت کې ملګرو ملتونو او د عربي اتحاد غړو هېوادونو پر اسراییل غږ کړی، چې په غزه کې دې اوربند ته زمینه برابره کړي.
ټاکل شوې، چې د مصر، قطر، امريکا او اسرایيل استازو په سيمه کې د اوربند د ټينګښت او د حماس له خوا د يرغمل شويو کسانو د خلاصون په اړه د خبرو اترو لپاره د فرانسې پلازمېنې پاريس ته سفر وکړي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویلی، چې د چین ولسمشر شي جین پینګ د طالبانو د سفیر او استازي په توګه د اسدالله بلال کریمي باورلیک منلی دی. بلال کریمي تر دې مخکې د ولسمشر پر ځای د چین د بهرنیو چارو وزارت د تشریفاتو رییس ته خپل باورلیک وړاندې کړی و.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي د سې شنبې په ورځ (د سلواغې ۱۰مه) په یوه خبرپاڼه کې لیکلي، چې د بلال کریمي باورلیک د ۴۱ نورو هېوادونو د سفیرانو په ګډون د یو لړ ځانګړو مراسمو په ترڅ کې شي جین پینګ ته وړاندې شو.
د اکټوبر په میاشت کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت اعلان وکړ، چې چین په بیجینګ کې د دې ډلې د سفیر بلال کریمي باورلیک منلی دی.
بلال کریمي مخکې له دې، چې په ۱۴۰۰ لمریز کال کې کابل ته طالبان ننوتل د دې ډلې د فرهنګي کمېسیون غړی و او وروسته د دغې ډلې د ویاند مرستیال وټاکل شو.
د خبرپاڼې د معلوماتو له مخې؛ بلال کریمي تېره میاشت په چین کې د افغانستان په سفارت کې دنده پیل کړه.
په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ له دوو کلونو څخه زیات وخت تېر شوی؛ خو تر اوسه هېڅ هېواد د دغې ډلې حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی.
چین لومړنی هېواد دی، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته یې نوی سفیر لېږلی دی.
د سنبلې په میاشت کې د طالبانو د لومړي وزیر مرستیال ملا حسن اخوند د چین د نوي سفیر باورلیک د ځانګړو مراسمو په ترڅ کې ومانه.
په داسې حال کې چې هېڅ هېواد طالبان په رسمیت نه پېژني؛ خو یو شمېر هېوادونو لکه؛ ایران، ترکیه، پاکستان، روسیې او چین د طالبانو غړي د ډېپلوماټانو او د افغانستان د سیاسي او قونسلي خدماتو د مشرانو په توګه منلي دي.
په کابل کې د دغو هېوادونو سفیران او استازي هم حضور لري.