د طالبانو مشر ملا هبت الله خپل یو شاګرد د مالیې وزارت د عوایدو لوی ریس ټاکلی دی

ښاغلي خامنه يي د شاعرانو د شعر د منځپانګې په ستایلو سره هغوی ته په وینا کې وویل: «د پارسي ژبو ملتونو د یووالی موضوع چې ستاسو په نظر کې ده، د دې هېوادونو په نننیو مسلو کې تر ټولو مهمه مسله ده.»

د تسنیم خبري اژانس د سې شنبې ورځې راپور له مخې، نوموړي دا خبره د نوي لمریز کال په شپږمه له پارسي ژبو شاعرانو او فرهنګیانو سره د شیعیانو د دویم امام حسن بن علي د زوکړې په مناسبت غونډه کې وکړه.

د افغانستان له شاعرانو نجیب بارور، محمد کاظم کاظمي او سیید حکیم په دې غونډه کې ګډون کړی و.

نجیب بارور چې یو وخت له ایران د اېستلو سره مخ و، په دې غونډه کې یې ښاغلي خامنه يي «د پارسي ژبو ملتونو رهبر» وباله.

که څه هم طالبان په افغانستان کې د داعش د ځپلو ادعا کوي، خو داعش خراسان ډلې پر ملکي وګړو او طالب ځواکونو خپلو بریدونو ته دوام ورکړی دی.

په تازه پېښه کې داعش ډلې په کندهار ښار کې د نوي کابل بانک مخې ته چاودنه کړې چې له امله یې لږ تر لږه ۴۳ تنه وژل شوي او نږدې ۵۰ نور ټپیان دي.

د منځنۍ اسیا هېوادونو هم په پرله پسې ډول په افغانستان کې د داعش د فعالیتونو د زیاتېدو او د سیمې پر نورو هېوادونو د هغې د اغېز په اړه اندېښنه ښودلې ده.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا هم په سلواغه میاشت کې ارزونه کړې چې داعش ډله لا هم د افغانستان او سیمې لپاره یو ګواښ دی.

د دغه راپور له مخې، په افغانستان کې د داعش ډلې هدفونه تر ټولو لومړی شیعه‌ګان دي، ورپسې طالبان او بیا ولسي وګړي دي.

امنیت شورا لیکلي چې د طالبانو د مشرتابه تر منځ د داعش او د هغوی له همفکرو «سلفیانو» سره د چلند په اړه د نظر اختلاف موجود دی.

وروسته له هغې چې داعش خراسان ډلې په مسکو کې د کنسرت پر یوه تالار د وروستي برید مسوولیت ومانه، په سیمه کې د دغې ډلې د فعالیت د زیاتېدو په اړه اندېښنې راپورته شوې دي.

د دغه برید په غبرګون کې د طالبانو ځینو سیاسي مخالفینو ویلي چې د دغې ډلې تر واک لاندې افغانستان د سیمې لپاره ګواښ او د ترهګرو ډلو په ځاله بدل شوی.

شنوونکي وايي، واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د ښوونځیو او پوهنتونونو زده‌کوونکو او استادانو په ځلونو شکایت کړی چې د زده‌‌کړو بهیر او امکانات یې پڅ او یا په نشت حساب دي. خو طالب چارواکي ورځ تر بلې د مدرسو په ډیرولو او ښوونځي په مدرسو بدلولو بوخت دي.

د کابل پولې تخنیک پوهنتون مشر انجنیر عبدالرشید تېره ورځ دوشنبه د (وري شپږمه) د دغه پوهنتون په انګړ کې د نیالګیو کېنولو په پروګرام کې د خبرو پر مهال ويلي، چې د طالبانو حکومت دې د نمایشي کارونو پر ځای بنسټیزو چارو ته پاملرنه وکړي.

هغه وايي، یوازې په دغه پوهنتون کې لیلیه شویو زده‌کړیالانو ته چې شمېر یې د ۱۳۰۰ په شاوخوا کې دی د ژوند امکانات نه دي برابر شوي.

نوموړي د خبرو پر مهال وویل: «له بده مرغه چې زده‌کړیالانو ته د ژوند مناسب شرایط نه دي برابر، یوازې د سهار، غرمې او ماښام یو وخت څلوېښت دقیقې اوبه راځي چې په ۲۴ ساعتونو کې دوه ساعته کیږي، نو تاسو وواياست چې دوی به څنګه زده‌کړې کوي چې د ژوند لومړني امکانات ونه لري.»

د کابل پولې تخنیک پوهنتون دا مهال شپږ زره محصلان لري او د دغه پوهنتون په چاپیریال کې په جوړو شویو ودانیو کې د استادانو ۱۲۸ کورنۍ ژوند کوي چې د غړو شمېر په منځنۍ کچه د ۶۵۰ شاوخوا کسان کیږي، دغه ټول ۸۰۰۰ کسان د اوبو له جدي کمښت سره مخ دي.

واک د طالبانو له رسېدو وروسته په افغانستان کې په زرګونو مدرسې جوړې شوې دي، د طالبانو پوهنې وزارت د معلوماتو له مخې ، چې تېر ۱۴۰۲ لمريز کال کې يې په ټول ولایتونو کې ۱۲ زره او ۳۰۷ مدرسې جوړې کړې او د دې تر څنګ یې۳۰۰ خصوصي مدرسو ته د فعاليت اجازه ليکونه ورکړي دي.

‏د طالبانو پوهنې وزارت ویلي، چې د دوی د حکومت له لوري د ۱۴۰۲ لمريز کال په لړ کې پنځه زره او ۴۲۲ مدرسې په کلیو او بانډو جوړې شوې دي.

‏دا مهال په ټول افغانستان کې تر شپږم ټولګي پورته د نجونو پر ښوونځیو او پوهنتونو باندې د طالبانو د مشر له لوري بندیزونه لګېدلي چې له امله یې په میلیونونو نجونې او ښځې له زده‌کړو بې برخې پاتې دي.

د روغتیا نړۍوال سازمان د ملګرو ملتونو نشه‌يي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې ادارې او اروپايي ټولنې په ګډه ناسته کې چې د «ژور کړکېچ؛ د افغانستان د خلکو رواني روغتیا له منځه وړي او د نشه‌يي توکو کارونه زیاتوي» تر سرلیک لاندې د اتریش په پلازمېنه ویانا کې جوړه شوې وه ۱۴۰ تنو په کې برخه لرله.

د روغتیا نړۍوال سازمان په وینا په دغې ناسته کې وویل شول، چې اته مېلیونه افغانان له رواني روغتیا څخه بې برخې دي او دغه رواني ناروغان د خپلې درملنې لپاره له نشه‌یي توکو څخه کار اخلي.

په روغتیا نړۍوال سازمان کې د ختیځې مدیترانې مشرې مېرمن بلخي وویل: «د افغانستان۵۰ سلنه خلک چې دا یو هېښوونکی شمېر دی، په رواني خپګانونو اخته دي. دغې ستونزې د هغوی د ژوندانه په بېلابېلو برخو منفي اغېزې پرې اېستې دي.»

د ملګرو ملتونو دغې چارواکې دا رنګه وویل:« دغه وضعیت خلک اړ باسي، چې نشه‌یي توکو ته مخه کړي. په داسې حال کې چې د دغه هېواد په روغتیایي نظام کې د خلکو لپاره ټولنیزه پاملرنه او د روغتیایي خدمتونه کچه ډېره کمه ده.»

د طالبانو په تېرې دوه نیم کلنې واکمنۍ کې د نجونو او مېرمنو په منځ کې د طالبانو له ربړونو او بندیزونو سره جوخت د رواني ناروغیو کچه لوړه شوې ده.

ملګرو ملتونو د تېرې تلې میاشت په یوه راپور کې ویلي و، چې د وېرې، ګوښه‌توب او ژور خپګان ناروغي په ښځو کې پام وړ زیاته شوې ده.

په دغې ناسته کې د نشه‌یي توکو او جرمونو پر ضد د ملګرو ملتونو ادارې د افغان کرونده‌ګرو سره د کوکنارو د بدیل کښت په اړه ټینګار وکړ او زیاته یې کړه، چې کېدای شي دغه تګلاره د بزګرانو له پاره اړینه او ضروري وي.
د نشه‌یي توکو پر وړاندې د مبارزې د دفتر شمېرې ښيي، چې د هرو درېیو افغانو کورنیو څخه یوه یې د نشه‌یي توکو له امله زیانمنه شوې ده.

په افغانستان کې د اروپایي ټولنې شارژدافیرې مېرمن رافیلا لودیس هم وویل، چې د رواني روغتیا په برخه کې پانګونه او په نړۍواله کچه د نشه‌یي توکو د زیانونو مهارول په تېره بیا په افغانستان کې باید تر نورو ټولو هغو لومړیتوب ولري.

ډان ورځپاڼې د خپلو سرچېنو له قوله لیکلي، پاکستاني پولیسو ته سپارښتنه شوې چې د کارت لرونکو افغان کډوالو د اوسېدو ځایونه دې په نښه کړي.

د نړۍوالو بنسټونو د راپورونو له مخې، شاوخوا ۲.۱۸ مېلیونه افغان کډوال د کډوالۍ کارټونه لري چې له هغې ډلې ۱.۳ مېلیونه خلک (پي او ار) یا د کډوالو د راجسټرېشن کارټونه او ۸۸۰ زره نور کسان په پاکستان کې د لنډمهاله اوسېدنې (اې سي سي) کارټونه لري.

یو پاکستاني چارواکي چې نوم یې په راپور کې نه دی یاد شوی ډان ورځپاڼې ته ویلي، چې له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو بهیر ښايي د اوړي په پیل یا نیمايی کې پیل شي.

دغه چارواکي دا هم ویلي، دوی به د کډوالو د اېستلو په دویم پړاو کې هم کډوالو ته یوه میاشت وخت ورکوي چې په خپله خوښه افغانستان ته ستانه شي.

پاکستان د تېر کال په نومبر میاشت کې د بې اسناده کډوالو د اېستلو پرېکړه وکړه او د بې اسناده کډوالو تر څنګ یې ډېر هغه کډوال هم له خپلې خاورې واېستل، چې د کډوالۍ کارټونه یې لرل.
تر اوسه د ځینو راپورونو له مخې تر پنځو لکو زیات افغان کډوال له دغه هېواده اېستل شوي او د ننه په افغانستان کې د وزګارتیا او بې‌کورۍ له امله ستړې ستونزې ګالي، چې دا لړۍ لا هم روانه ده.

څو ورځې وړاندې په اسلام اباد کې د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ ویاند قیصر اپریدي افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې دوی له پاکستاني چارواکو سره په خبرو لګیا دي چې د دغې لړۍ د پیلېدا مخه ونیسي؛ خو داسې ښکاري چې پاکستان د تېر په څېر د نړۍوالې ټولنې پر دغو غوښتنو به هم غوږ و نه ګروي.