د پاکستان لومړی وزیر وايي، هېواد یې د انرژۍ، سوداګرس او پانګونې په ګډون مختلفو برخو کې له روسیې سره د دوه اړخیزو اړیکو زیاتېدل غواړي. شهباز شریف نن دا خبرې په اسلام اباد کې د پاکستان لپاره د ورسیې له سفیر سره په لیدنه کې کړې دي.
ښاغلي شریف د مسکو او اسلام اباد د خپلمنځي کمېسون د ناستې پر ژر جوړېدو هم ټینګار وکړ.
ټاکلې ده دا کمېسون د رون میلادي کال وروستیو کې په روسیه کې غونډه وکړي.
نوموړي له روسې وغوښتل چې له پاکستان سره د سوداګیزو اړیکو او پانګونې د پراختیا لپاره خپل پلاوی اسلام اباد ته واستوي.
هغه د روسیې ولسمشر ویلادیمیر پوتین ته هم د پاکستان بلنه ور کړه.
د پاکستان لپاره د جمهوریت د وخت سفیر وايي، غرب دا ځل د داعش ډله تنها د یو ملک پر ضد نه، بلکې د سیمې د څو هیوادونو لپاره تمویلوي. عاطف مشعل زیاتوي، د پاکستان پوځ کې داسې کسان شته چې د غرب په غوښتنه په دغه هېواد کې پر چینايي پروژو په بریدونو کې لاس لري او د سی پېک مخنیوی غواړي.
عاطف الله مشعل د طالبانو د استخباراتو اړوند المرصاد وېبپاڼه کې «د سیمې امنیتي وضعیت او د پاکستان دوه مخي سیاست» په نوم یوه تحلیلي مقاله خپره کړې ده.
مشعل په دې باور دی، چې د داعش د پروژې تطبیقول او داعش ته په سیمه کې یو مصون کاري دهلیز مهیا کول یواځې د افغانستان او (سی پیک) پر ضد عمل او اقدام نه دی، بلکې د منځنۍ اسیا، روسیې او ایران لپاره هم یو لوی ګواښ دی.
نوموړی په دې باور دی چې، غرب د پاکستان په همکارۍ د داعش پروژه پلي کول غواړي.
مشعل وايي د پاکستاني جنرالانو او سیاسیتوالو دغه اقدام تنها له افغانستان سره په ټکر کې نه ده، بلکې د افغانستان په ګاونډ کې د ټولې سیمې لکه روسیې، چین او ایران لپاره یو جدي تهدید او بالقوه ګواښ دی، ځکه غرب دا ځل د داعش ډله تنها د یو ملک پر ضد نه، بلکې د سیمې د څو هیوادونو لپاره تمویلوي او تقویه کوي.»
دغه پخوانی افغان ډیپلوماټ وايي داسې نښې نښانې شته چې د پاکستان په پوځ او سیاسي مقاماتو کې ځینې ډلې، چې په احتمالي توګه د لویدیځ د ګټو تر اغیز لاندې دي، د چینایي شرکتونو پر ضد، په وسله والو بریدونو کې ښکیل دي.
مشعل وايي دا کړنې ممکن د یوې پراخې اجنډا برخه وي چې پاکستان د نړۍ د لویو ځواکونو ترمنځ د رقابتونو او سیالیو په مرکز مبدل کړي.
خو معشل بیا وايي چې د پاکستاني پوځ او سیاستوالو دغه غرب-پلوه ډله د غرب په مخفي اشارو هڅه کوي، تر څو په ځانګړې توګه د چین پاکستان اقتصادي دهلیز (CPEC) په څېر د لویو سیمه ییزو اقتصادي پروژو د تطبیق لپاره مشکلات ایجاد کړي.
نوموړی په چترال کې د ناامنۍ زیاتېدو ته په اشاره لیکي، چې پاکستاني جنرالان په دې کار سره غواړي د واخان له لارې د افغانتسان او چین د وصلېدو مخه ونیسي.
پاکستان کې تېره دوشنبه پر چینايي انجینرانو له برید وروسته دغه هېواد په پاکستان کې پر دریو برېښنا بندونو کار بند کړ.
عاطف مشعل د لیکنې په پای لیکلي دي، چې پاکستان ته پکار ده، چې داسې سیاست او پالیسي غوره کړي، چې که له منطقې سره په یوه لاره نه ځي، حد اقل باید په ټکر او تضاد کې ور سره لاړ نه شي.
مشعل زیاتوي د پاکستان په پوځ کې چې بعضې جنرالانو او ځینې سیاستمدارانو کومه د غرب په ګټه او لمسون پالیسي غوره کړې، دا په ښکاره له منطقې سره په تضاد او ټکر کې پر مخ تلل دي.
فرانسې ویلي، د نړۍ لسګونو هېوادونو ته یې ویلي چې د ۲۰۲۴ کال د المپیک دوبنیو سیالیو ته چې په پاریس کې ترسره کېدونکې دي امنیتي ځواکونه ورواستوي. د پاریس د المپیک سمبالوونکي د دغو لوبو لپاره د امنیت د ټینګښت په برخه کې د تګلارو په جوړولو لګیا دي.
دغه لوبې د فرانسې لپاره ځکه مهمې دي، چې پاریس به له یوې پېړۍ وروسته یو ځلې بیا د دغو لوبو کوربه وي.
د وروستیو کلونو بریدونو پړه چې په فرانسه کې تر سره شوي تر ډېره داعش ډلې پر غاړه اخیستې، چې په ترڅ کې یې لسګونه خلک وژل شوي هم دي، له همدې امله پاریس د دغو لوبو په ترسره کولو کې اندېښمن دی.
په وروستیو ورځو کې د مسکو په څنډو کې پر یوه کنسرټ د ترسره شوي برید وروسته چې پړه یې د اسلامي دولت نومې ډلې (داعش) منلې، د فرانسې لومړي وزیر گابرېل اتل ویلي، چې په دغه هېواد کې به د امنیت په ټینګښت خپل چمتوالی ډېروی.
د دغه چمتوالي مانا دا ده، چې د فرانسې پر وړاندې ستر امنیتي ګواښ شته چې پاریس یې سر له اوسه په تابیا کې دی.
دغه امنیتي چمتوالی به د دې اجازه ورکړي، چې امنیتي ځواکونه به د ګزمو په کولو سره په عمومي ځایونو، د ترانسپورټي وسایطو په کتارونو، هوايي ډګرونو او مذهبي ځایونو کې خپل امنیتي ګامونه سخت کړي.
د فرانسې د کورنیو چارو وزارت د جمعې په ورځ د وري په لسمه اعلان وکړ، چې له ۴۶ هېوادونو یې غوښتي چې د دوه زره او ۱۸۵ مرستندویه پولیسو سره دې د پاریس د المپیک لپاره د امنیت په ټینګښت کې برخه واخلي.
د فرانسې د کورنیو چارو وزارت زیاته کړې، د بهرنۍ امنیتي مرستې غوښتنه چې د جنورۍ په میاشت کې ترسره شوې وه او هغه پولیس ځواکونه چې فرانسې ته لېږل کېږي د لوبو د امنیت ټینګولو، د تجربو د شریکولو او نړۍوالو همکاریو په پیاوړتیا کې به ورځینې ګټه واخیستل شي.
دغه وزارت وايي: «دا هغه پخوانۍ تګلاره ده، چې د کوربه هېوادونو لهخوا د مهمو نړۍوالو پېښو په ترسره کولو کې ورځینې کار اخیستل کېږي.»
تر دې وړاندې په ۲۰۲۲ کال کې فرانسې خپل ۲۰۰ پولیس د فوټبال د نړۍوال جام سیالیو د امنیت ټینګولو لپاره قطر ته لېږلي وو.
اروپایي هېوادونو هم ۱۶۰ امنیتي ځواکونه تېر کال د رګبي د نړۍوال جام سیالیو لپاره چې فرانسه یې کوربه وه، استولي وو.
د فرانسې د پوځ د لوی درستیز ویاند ډګروال پی یر ګوډیلیر وویل، چې له نورو هېوادونو یې په بېلابېل ډول غوښتي چې په «کم شمېر» کې خپل پوځي ځواکونه فرانسې ته واستوي.
د دغې غوښتنې موخه د «ډېرو ځانګړو» ماموریتونو په برخه کې مرسته ده، چې په لوبو کې د سپیانو له ډلې هم باید کار واخیستل شي.
د لهستان د دفاع وزیر ولادیسلاو کوسینیاک-کامیز وویل، چې هېواد یې د پاریس د المپیک لوبو ته خپل سرتېري استوي.
هغه په ایکس خواله رسنۍ ولیکل، چې د لهستان د وسلهوالو ځواکونو پلاوی چې د ساتونکو سپیانو ډله هم په کې شامله ده او موخه یې د چاودېدونکو توکو موندل او د ترهګریزو پېښو پر وړاندې مبارزه ده پاریس ته استوي.
په داسې شرایطو کې چې شاوخوا ۱۵ مېلیونه خلک به د جولای له ۲۶ څخه د اګست تر ۱۱ مې د المپیک لوبو د کتو او له هغه وروسته د پارا المپیک سیالیو د لیدو لپاره پاریس ته ځي، د امنیټ ټینګښت یې تر نورو ټولو هغو فرانسې ته زیات ارزښت لري.
پاریس د فرانسې هغه ښار دی، چې ډېر ځله د ترهګرو تر بریدونو لاندې راغلی.
امنیتي اندېښنې په تېره د پرانیستې ورځې د غونډې په اړه یې خورا زیاتې دي، چې د سن د سیند په اوږدو کې به د خلکو ستر ټولی سره غونډېږي او دغه مراسم به لمانځي.
د تاجکستان یوې امنیتي سرچینې رویټرز خبري اژانس ته ویلي، چې د دغه هېواد د ملي امنیت کمېټې په مسکو کې د کروکوس کنسرت پر تالار د برید په تړاو نهه کسان نیولي دي.
د دغې سرچينې په وينا، دغه نیول شوي کسان له هغو بریدګرو سره اړیکه لرلې، چې د مسکو د کنسرت پر تالار يې برید کړي وو او ویل کیږي چې د داعش - خراسان سره یې هم اړیکي نیولي دي.
سرچينې زياته کړې، چې ټول نهه کسان د دوشنبې په ورځ په وخدات ښار کې نيول شوي او د تاجکستان پلازمېنې دوشنبې ښار ته لېږدول شوي دي.
د وروستیو شمېرو له مخې، د جمعې په ورځ د مارچ په ۲۲مه د مسکو په څنډه کې د کروکوس کنسرت په تالار کې په برید کې لږ تر لږه ۱۴۰ کسان وژل شوي او ۱۸۲ نور ټپیان شوي وو.
روسیې اعلان کړی، چې هغه څلور کسان یې نیولي چې په دغه تالار کې یې په خلکو ډزې کړې وې.
۳۲کلن دلرجان میرزایف، ۲۶ کلن فریدون شمس الدین، د تاجکستان تبعه، ۱۹ کلن محمد صابر فیضاف او ۳۰ کلن مراد علي رجب علیزاده په دې قضیه کې تورن بلل شوي دي.
روسي رسنیو د دغه برید ټول شکمن کسان د تاجکستان اتباع بللي دي. د دې برید په غبرګون کې د تاجکستان ولسمشر امام علي رحمان ویلي، چې "ترهګر" په هېڅ قوم پورې اړه نه لري.
د ایراني رسنیو په وینا، په اذربایجان کې د ایران سفیر عباس موسوي له یوې ښځینه خبریالې سره له مرکې وروسته، چې اسلامي حجاب یې نه و اغوستی، له دندې ګوښه شوی دی.
د ایران دولتي خبري اژانس ایرنا د رپوت له مخې، په اذربایجان کې د ایران ایران نوی سفیر به ډېر ژر باکو ته واستول شي.
د ایران دولتي رسنیو د باکو ټلویزیون د ښځینه خبریالې حجاب د اسلامي جمهوریت ارزښتونو ته سپکاوی بللی او د موسوي د استعفا غوښتنه یې کړې ده.
ایرنا د جمعې په ورځ (وري په لسمه) د ایران د بهرنیو چارو وزارت د سرچینو په حواله خبر ورکړی، چې په «باکو کې د ایران د سفیر په توګه د موسوي ماموریت پای ته رسیدلی دی. زموږ د هېواد نوی سفیر به ډېر ژر باکو ته واستول شي.»
د ایران دغه رسمی خبری رسنۍ وايي، چې په تهران کې د اذربایجان سفارت به ډیر ژر خپل فعالیتونه بیا پیل کړی. په تهران کې د اذربایجان سفارت له یو وسله وال برید وروسته تړل شوی دی.
له دې مرکې څخه د خپرو شویو انځورونو له مخې عباس موسوي په اذربایجان کې د ایران په سفارت کې د روح الله خمیني، علي خامنه يي او ابراهیم رییسي د عکسونو لاندې ولاړ دی او د هغه تر څنګ ښځینه خبریاله له ټیکري پرته ولاړه ده او لنډه لمن یې پر تن ده.
د الجزیري د یو راپور له مخې، د مارچ میاشتې له ۱۶مې تر ۲۶مې نیټې پورې په پاکستان کې پنځه بریدونه شوي، چې درې یې په خیبر پښتونخوا او دوه یې په بلوچستان ایالتونو کې رامنځ ته شوي دي. د دغو بریدونو په پایله کې لږ تر لږه ۱۸ کسان وژل شوي دي.
ټول دغه پنځه بریدونه ځانمرګي بریدونه وو، چې لږ تر لږه ۱۲ پوځي کسان، پنځه چینایي وکړي او یو پاکستانی وګړی پکې وژل شوي دي.
شنونکي وايي، چې په داسې حال کې چې په دغه هېواد کې د تېر کال په اوږدو کې په تاوتریخوالي کې پراخ زیاتوالی راغلی، خو د بریدونو وروستۍ لړۍ، د بریدونو هدفونه او په کومه زړورتیا چې ترسره کیږي، دا ښيي چې د وسله والو ډلو په وړاندې د پاکستان په مبارزه کې به یو نوی فصل پرانیستل شي.
وروستي درې بریدونه، په پرله پسې توګه او په چټکۍ سره شوي او په پاکستان کې یې د چین ګټې په نښه کړي. لومړي برید کې، وسله والو د پاکستان د بلوچستان په ګوادر بندر حمله وکړه، چې د چین په مرسته جوړ شوی و. تر هغې وروسته، یوې وسله والې ډلې په بلوچستان کې د پاکستان پر یوې سترې سمندري اډې برید وکړ، او د دغه کار موخه یې په سیمه کې د چین پانګونه په ګوته کړه. او په وروستي برید کې، جنګیالیو هغه چینایي انجینران په نښه کړل چې د دغه هیواد په شمال کې، د بشام ښار ته نږدې د چین په مالي ملاتړ جوړیدونکې د بریښنا بند په پروژه کې یې کار کاوه.
د پاکستان د امنیټي چارو یو شنوونکي افتخار فردوس الجزیرې ته وویل، د دغو چاودنو بڼې د پاکستان په امنیتي ادارو کې اندیښنې راپارولي. دغه ادارې په دې باور دي چې په پاکستان کې پر چینایانو بریدونه د یوه "لوی پلان" برخه ده چې د دغه هیواد اقتصادي ګټو ته به زیان ورسوي، او د دغو هیوادونو ترمنځ اړیکې به خرابې کړي.
چین د پاکستان یو له نږدې متحدینو دی او د چین-پاکستان اقتصادي دهلیزکې یې ۶۲ ملیارد ډالر پانګونه کړې. دغه دهلیز یوه زیربنایی پروژه ده چې د پاکستان لویې لارې غځوي او د چین سویل لویدیز د عربي سمندر له ګوادر بندر سره نښلوي.
پر چینايي کارګرانو برید، د بیجینګ له توند غبرګون سره مخامخ شوي.
د چین د بهرنیو چارو وزارت د مارچ په ۲۷ مه یوې اعلامیه کې ویلي: "چین له پاکستانه غوښتي چې ژر تر ژره دې د دغه پيښې په اړه بشپړې څېړنې وکړي، عاملین دې یې ونیسي او عدالت ته دې وسپاري. په ورته وخت کې، موږ له پاکستان څخه غوښتنه کوو چې په پاکستان کې د چینايي اتباعو، بنسټونو او پروژو د خوندیتوب لپاره اغیزمن ګامونه پورته کړي. "
د دغې اعلامیې په ځواب کې، د پاکستان حکومت ویلي، چې دوی به "ترهګر، او د هغوی مرسته کوونکي او هڅوونکي عدالت ته وسپاري"، او د بریدونو د لا زیاتو څیړلو لپاره یې د یو څیړنیز ټیم د جوړولو اعلان کړي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په یوه اعلامیه کې ویلی: "پاکستان او چین نږدې ملګري او وروڼه هیوادونه دي. موږ په دې کې شک نه لرو چې د بشام ترهګریز برید د پاکستان او چین د دوستۍ د دښمنانو لخوا شوی و. موږ به په ګډه د ټولو داسې ځواکونو پر وړاندې په کلکه اقدام وکړو او هغوی ته به ماتې ورکړو. "