پاکستاني رسنيو نن شنبه خبر ورکړی، چې پولیسو په دې هیواد کې د ویتنام د سفير مېرمن له ناردکه کېدو وروسته موندلې ده. پوليس وايي، چې هغه د ناين پارک په يوه ورزشي کلب کې وه او تر موندولو وروسته یې له خپل مېړه سره کور ته ولېږل شوه.
جيو نيوز وايي، د ویتنام د سفير د مېرمنې له نادرکه کېدو سره سم د پاکستان کورنيو چارو وزير محسن رضا نقوي امنيتي ادارو ته لارښوونه وکړه، چې د هغه په پيدا کېدو او خوندي کولو کې بيړنې اقدامات وکړي.
د معلوماتو له مخ د همدې مېرمنې د موندلو لپاره پوليسو ۷ بېلابېلې ډلې جوړې او بيړنې پلټنې يې پيل کړې.
پوليسو ويلي، چې د سفير مېرمن خوندي موندل شوې او اوس مهال په خپل کور کې ده.
پاکستاني پوليسو په دې اړه نور جزيات نه دي ورکړي، چې دا مېرمن د څومره وخت لپاره ورکه وه.
د پاکستان د پلان وزارت وايي، راتلونکي مالي کال کې هیله لري چې تر ۳.۶۰ سلنې وده وکړي او تر ۱۲ سلنې انلاسیون کم شي. دوو سرچینو رویټرز ته ویلي، دغه هېواد به د ۳ ورځو په ځنډ د جون پر ۱۰ کلنۍ بودیجه اعلان کړي. پاکستان کې مالي کال د جولای په اوله یانې نږدې یوه میاشت وروسته پیلېږي.
راتلونکي مالي کال ته د پاکستان د پلان وزارت دا هیله منتیا په داسې مهال ده چې له پیسو نړیوالو صندوق سره پر نور پور خبرې کوي.
دا وزارت وايي، دغه هیله منتیا یې له سیاسي ټیکاو، د پیسو ارزښت او د پسو نړیوال صندوق پروګرام له مخې د اقتصادي ټیکاو له پلانونو او د سونتوکو او نورو موادو د نرخ د کمېدو له اټکل سره تړلې ده.
د پاکستان مرکزي بانک هم د تېرې مۍ میاشتې لومړیو کې خپل نیم کلن راپور کې وویل، چې په ځینو اقتصادي برخو کې له پرمختګ سره د سیاسي ناڅرګندتیا له امله د دغه هېواد اقتصاد له خنډونو سره لاس ګرېوان دی.
له دې سره دغه بانک د ۲۰۲۴ مالي کال لپاره د پاکستان ناخالصه وده له دوو تر درې سلنې اټکل کړه.
تحریک طالبان پاکستان وايي، تېره میاشت یې په پاکستان کې د امنیتی ځواکونو پرضد ۹۸ وسلوال بریدونه کړي چې پکې ۹۰ تنه وژل شوي او ۱۲۴ نور ټپیان دي. دغه وسلواله ډله ادعا کوي چې د تېرې میاشتې په دې مړو او ژوبلو کې۱۰۳ پوځیان، ۶۵ پولیس ،۳۸ ملیشه ځواکونه او ۸ د څارګرو ادارو غړي شامل دي.
دا ډله وايي، زیات بریدونه یې پښتونخوا صوبې په دېره اسماعیل خان د پاکستان د حکومتي ځواکونو پرضد کړي دي.
ټي ټي پي وايي، په دې بریدونو کې یې ۳۶ واره په سناپیر او لیزز په واسطه د پاکستان ځواکونه په نښه کړي دي.
دوی زیاتوي یوازې یې ۱۱ وارې تعرضي، ۵ وارې د لاسي بمونو، ۷ هدفمند، ۱۱ ځوابیه او چریکي بریدونه هم کړي دي.
دوی همدراز لیکلي چې ۱۴ کمینونه یې نیولي او ۲ مزایلونه یې توغولي دي.
ټي ټي پي ادعا کوي چې تېره میاشت یې له پاکستاني نظامیانو ۴ کلاشنګوفونه، ۱ توپانچه او یو موبایل هم ولجه کړی دی.
دوی زیاتوي په تېره یوه میاشت کې ۲۰ امنیتي کامرې، ۵ نظامي موټران، ۳ ډرون کامرې او یو چیک پاینټ یې تخریب کړي دي.
دغه ډله وايي په تېره میاشت کې یې په جنوبي پنچاب او کوټه کې هم بریدونه کړي دي.
ټي ټي پي په تېره میاشت کې ځان ته د اوښتو زیانونو په اړه جزیات نه دي ورکړي.
پاکستاني طالبانو دا هم نه ده په ډاکه کړې چېتر تېرو میاشتو یې بریدونه زیات شوي او که کموالی پکې راغلی دی.
د تېر جمهوري نظام د ړنګېدو وروسته د افغان طالبانو بیا ځلي واک ته رسېدو سره د پاکستاني طالبانو بریدونه په پاکستان کې څو برابره زیات شوي دي.
پاکستان پوځ وايي ددغه هېواد مخالف وسلوال د افغانستان په خاوره کې مېشت دي او له هغه ځایه د پاکستان پرضد بریدونه پلانوي او عملي کوي.
د پاکستان دا ادعا تل طالبانو رد کړې ده او د پاکستان ناامني یې د دغه هېواد کورنۍ مسله بللې ده.
د پاکستان پوځ وايي بېګا یې د پېښور ښار په حسن خېل سیمه کې د استخباراتي معلوماتو له مخې عملیات کړي چې پکې دوه وسلوال وژل شوي او دوه نور ټپي شوي دي. له بلې خوا نن د پښتونخوا په بنو کې د چاودنې له امله څلور پاکستاني پوځیان ووژل او درې ټپیان شول.
د پوځ د خبرپاڼې له مخې پېښور ته څېرمه په وژل شویو کې یو هم د محمد په نوم د طالبانو ځايي قومندان دی.
پوځ وايي دې وسلوالو په سیمه کې پر امنیتي ځواکونو په بریدونو کې لاس درلود.
دوی زیاتوي چې په عملیاتو کې یې باروت، مهمات او وسلې هم نیولې دي.
په ورته مهال د پښتونخوا د بنو ولسوالۍ په جاني خېل کې د پوځ پر کاروان چاودنه شوې ده.
که څه هم پوځ لا څه نه دي ویلي، خو سرچینې وايي، په دغه برید کې څلور سرتېري وژل شوي او درې ټپیان دي.
د پاکستان بهرنیو چارو وزارت وايي، د دغه هېواد لومړی وزیر شهباز شریف راتلونکې اونۍ چین ته په پنځه ورځني سفر ځي. دغه وزارت نن په یوه اعلامیه کې وايي، د چین ولسمشر او د دغه هېواد بهرنیو چارو وزیر، ښاغلي شریف ته د سفر بلنه ور کړې ده.
د اعلامیې له مخې، شهباز شریف څلور ورځې وروسته، یانې د جولای پر څلورمه سفیر پیلوي چې تر اتمې به دوام وکړي.
د نوموړي دا سفر درې پړاوونو لري، چې لومړی د چین پلازمېنې بېجینګ ته تلل او بیا د دغه هېواد دوو نورو ښارونو شیان او شنژانګ ته تګ هم پکې شامل دی.
شهباز شریف به بېجینګ کې د ولسمشر شي جن پینګ او لومړي وزیر لي کانګ سره پر لیدنه سربېره د چین د واکمن ګوند د مرکزي کمېټې له مشر او نورو چارواکو سره هم وویني.
د لومړي وزیر شهباز شریف دا سفر په داسې مهال دی، چې تر بل هر وخت په پاکستان کې پر چینايي کمپنیو بریدونه ډېر شوي دي.
د تېر مارچ په وروستیو کې د پښتونخوا په شانګله کې د پنځو چینايي انجینرانو تر وژل کېدو وروسته بېجینګ په پاکستان کې د دوو برېښنابندونو پر پروژو کار ودراوه.
پاکستان کې د فرورۍ د میاشتې له لانجمنو ټول ټاکنو وروسته جوړیدونکی د دریو ګوندونو -مسلم لیګ، پیپلز پارټی او ایم کیو ایم- ایتلافي حکومت په دغه هیواد کې د سیاسي بحران په حل کولو کې پاتې راغلی دی.
اوس داسې ښکاري چې پاکستان له یوې خوا د یوه ژور سیاسي انقطاب سره مخ دی چې پکې د واکمنو ګوندونو او د اپوزیشن د سیاسي ګوندونو، په خاصه توګه د عمران خان ګوند تر منځ تاوتریخوالی مخ په زیاتیدو دی.
له بلې خوا په ظاهره د پارلمان د واکمنو ګوندونو او د قضا د عالي محکمو قاضیانو هم یو بل په علني توګه د اساسي قانون د محتویاتو نه په سرغړونه تورن کړي.
دا خبره د پاکستان په دولتي نظام کې مخ په زیاتیدونکې شخړو ښکاري، خو لکه چې ټول خبر دي، د پاکستان په دولتي چارو کې د تصمیم نیولو تر ټولو زیات او اخري صلاحیت د اساسي قانون نه ماورا د جنرالانو سره دی، نو په تیره څه موده کې د قضا او د پوځ تر منځ ترینګلتیا ورو ورو د یوه څرګند ټکر شکل غوره کړی دی.
پخوا هم څو څو واره د عالي قضا په قاضیانو باندې د پوځ د استخباراتو د موسسې ای ایس ای له خوا د خپلې خوښې د احکاماتو د جاري کولو لپاره د فشار اچولو خبرونه په مطبوعاتو کې خپاره شوي.
خو د روان کال د مارچ میاشتې په ۲۶د اسلام اباد د عالي محکمې یا های کورټ د شپږو قاضیانو د سترې محکمې د عالي شورا په نوم لیکل شوي خپل ګډ لیک کې، چې سملاسي په خواله رسنیو کې خپور هم شو، په ای ایس ای باندې تور پورې کړو چې ډیر ځله یې د هغوی په کار کې په غیرقانوني توګه د دې لپاره مداخله کړې ده او د دغې عالي محکمې قاضیان یې د خپلې خوښې فیصلې کولو باندې مجبور کړي.
په دغه لیک کې د اسلام اباد شپږو قاضیانو د فشار د ځینې خطرناکو مثالونو ذکر هم کړی دی.
د مثال په توګه قاضیانو په دغه لیک کې تور پورې کړی چې استخباراتو د یوه قاضي د کور په خوبکوټه کې پټې کامرې لګولې وې چې د ناوړه استفادې لپاره د هغه د شخصي ژوند ویډیو ګانې ثبت کړي.
د قاضیانو ګډ لیک دا هم وايي چې ای ایس ای د یوه قاضي اوښی په دې غرض تښتولی و چې د خلاصون په بدل کې قاضي د استخبارارتی موسسې له امر سره سمې فیصلې صادرې کړي.
په اکثرو مواردو کې ای ایس ای د محاکمو د فیصلو له لارې خپلې د سیاسي مهندسۍ پروژې پر مخ بیايي، یعنې د محاکمو له لارې خپل مخالفین په زندان کې اچوي او د خپلو متحدینو د خلاصون لپاره زمینه همواروي.
په خوا یې د مسلم لیګ رهبر نواز شریف، د هغه لور مریم نواز او د هغه د ګوند نور غړي بندي کول، نن سبا یې عمران خان او د هغه نور ملګري د زندان د تورو تنبو تر شا ساتلي دي.
د اسلام اباد د عالي محکمې د شپږو قاضیانو په ګډ لیک کې د اعتراضونو دوسیه تر اوسه د سترې محکمې په وړاندې پرته ده.
تر اوسه سترې محکمې په دې باره کې کوم نهايي تصمیم نه دی نیولی، خو ستره او عالي محکمه د عمران خان او د هغه د ګوندي ملګرو په دوسیو کې د مستقلو تصمیمونو د نیولو له لارې د جنرالانو د دکتاتورۍ په ضد د خپل خفګان څرګندونه کوي.
که څه هم پوځ په ځینې محاکمو باندېد فشار اچولو له لارې عمران خان یا د هغه ملګري په بندي ساتلو محکوم کړي، خو د استیناف په مراحلو کې سترې او عالي محکمې د ټیټو محاکمو دغه تصمیمونه رد کړي او د عمران خان په ګټه یې اوامر صادر کړي دي.
دغه مسله اوس ځکه ډیره حاده شوې ده چې عمران خان له محبس او د هغه په پاکستان او په خارج کې میشتو پلویانو د صدراعظم شهباز شریف یا د ولسمشر اصف علي زرداري په ځای د پاکستان د پوځ لوی درستیز جنرال عاصم منیر، د ای ایس ای لوی مشر جنرال ندیم انجم او د هغه معین جنرال فیصل نصیر د خپلو تبلیغاتي حملو هدف ګرځولي دي.
په داسې شرایطو کې چې کله ستره او عالي محکمه د زندان څخه د عمران خان د راوتلو لپاره حقوقي لارې پرانیځي نو د هغوی دغه کار د جنرالانو قهر او غضب را پاروي.
د پاکستان د محاکمو او پوځ تر منځ د ټکر یوه بله جبهه د پاکستان د زرګونو تړي تم شوو اتباعو دوسیې دي، چې د د پاکستان د استخباراتو له خوا تښتول شوي.
د قانون له مخې پوځیا له پوځ سره تړلې استخباراتي موسسې د وګړو د توقیفولو صلاحیت نه لري، خو دوی هره ورځ خلک له کورونو او د کار له ځایونو وړي.
دغه کسان شکنجه کوي او حتا په ځینې مواردو کې یې وژني، خو بیا هغوی د دغو غیرقانوني کارونو نه انکار کوي، په محاکمو کې چې پرې تور ولګیږي، نو هغوی دا تور په سپین سترګۍ ردوي.
د زرګونو تړي تمو خلکو ستره برخه بلوڅان او پښتانه تشکیلوي. پوځ وايي، بلوڅ بیلتون خوښي د پاکستان په ضد جګړه کې بوخت دي.
د پښتونخوا کې د ترهګرۍ په تور خلک تښتوي او یا هم په غونډو کې یا په خوله رسنیو کې د پوځ په پالیسیو تنقید کوونکي سیاسي فعالان او ژورنالستان هم تړی تم کیږي.
داسې خلک شته چې د لسو یا د پنځلسو کلونو نه لادرکه دي. د ځینې تښتول شویو خلکو مړي پیدا کیږي چې استخباراتي موسسې یې د مسولیت اخستلو نه انکار کوي.
د لادرکه خلکو د کورنیو غړي او حامیان له کلنو راهیسې د دغه ظلم پر ضد تظاهرات او مارشونه کوي.
د استخباراتو دا کار په ډاګه د پاکستان د قانون او له بین المللي موازینو نه سرغړونه ده، خو پوځ په دې قضایاوو کې د محاکموامر نه مني.
دوه اونۍ وړاندې په اسلام اباد کې استوګن د احمد فرهاد په نوم یو کشمیری ژورنالست د استخباراتو له خوا اختېاف شو. چې کله د احمد فرهاد مدافع وکیلانو داسې شواهد تر لاسه کړل چې هغه د ای ایس ای له خوا اختطاف شوی دی، نو د وکیلانو په خواست د اسلام اباد عالي محکمې د ای ایس ای د اسلام اباد د څانګې د رییس د احضار امر صادر کړ، خو هغه دا کار ونه کړو.
البته بندي احمد فرهاد یې کشمیر کې پولیسو ته په لاس ور کړ او د مۍ میاشتېپه نهه ویشتمه نیټه هغه په ضمانت راخلاص شو، خو په زرګونو بلوڅ او پښتانه تړي تم خلک داسې بخت نه لري.
د پاکستان عدالتونه یا محکمې له پوځ سره د نیغ په نیغه د ډغرې وهلو توان نه لري، خو په نزدې وختونو کې د هغوی له خوا مقاومت زیات شوی دی.
د پوځ او د قضا تر منځ د یوه ټکر د امکان په صورت کې ځینې سیاسي شنونکو په پاکستان کې د اضطراري حالت او یا عین د اساسي قانون د ملغا او د نظامي قانون د تپل کیدو ویره هم څرګنده کړې ده.
یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.