نیکاراګوا په یوه بې ساري ګام کې د افغانستان لپاره په بهر کې سفیر وټاکه

د لوبې په لومړۍ پاڼۍ کې افغان پیلیز توپ وهونکو رحمن الله ګربز او ابراهیم ځدراڼ د ښې ملګرتیا په مټ اسټرالیا لوبډلې ته ۱۴۹ منډو هدف ورکړ.

د اسټرالیا لوبډلې له لورې د افغانستان د ورکړل شوي هدف د پوره کېدو لپاره میکسویل ۵۹ منډې جوړې کړې او پاتې نور لوبغاړي یې د ډیرو کمو منډو جوړولو وروسته وسوځیدل.

په دغې لوبه کې ګلبدین نایب د څلورو اورو په لوبولو سره د اسټرالیا څلور، نوین الحق درې، راشد خان او محمد نبي یو یو لوبغاړي وسوځول، او د اسټرالیا لوبډله یې پرینښودله چې د افغانستان له لوري ورکړل شوی هدف پوره کړي.

د افغانستان د کرېکټ په تاریخ کې د لومړۍ ځل دی چې افغان لوبډله د اسټرالیا لوبډلې ته په ماتې ورکولو توانیږي.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته اسټرالیا څو ځله په افغانستان کې د نجونو د ښوونځیو د بندیدو او د ښځو د حقونو د نه مراعتولو په پلمه له افغان لوبډلې سره لوبې کول لغوه کړي و.

د اسټرالیا د دغه کار په اعتراض کې هم افغان لوبغاړو د اسټرالیا هېواد په کورنۍ لیګونو کې له لوبیدو څخه ډډه وکړه.

ښاغلي ظریف د شنبې ورځې په ماښام د (چنګاښ دویمه) د ایران د ولسمشریزو ټاکنو په اړه په اېکس پاڼه بحث کې، په سیمه کې د امریکا د ناسمو کړنو په اړه خبرې وکړې.

ښاغلي ظریف وویل؛ چې د اوکراین په اړه د امریکا محاسبه سمه وه ځکه چې د ده په وینا واشنګټن وکولای شول چې روسیه په اوکراین کې بوخته کړي.

په دې وروستیو کې د افغانستان د ملي امنیت پخواني مشر احمدضیا سراج له ان هیډ ویبپاڼې سره په مرکه کې ویلي؛ چې ایران له افغانستان څخه د امریکا د وتلو بهیر د ګړندي کولو لپاره له طالبانو څخه د یوې وسیلې په توګه کار واخیست.

د ان هیډ ویبپاڼې د راپور له مخې، د ۲۰۲۰ کال په جنورۍ کې د امریکا له خوا د قاسم سلیماني له وژل کېدو وروسته، ایران په مشهد کې د طالبانو دفتر پرانیست.

د افغانستان د ملي امنیت پخواني مشر په دې مرکه کې ویلي چې تهران غوښتل په دې کار سره له امریکا غچ واخلي.

په ۲۰۰۱ کال کې پر افغانستان د امریکا له برید وروسته ایران د بن په غونډه کې مهم رول ولوباوه.

د افغانستان لپاره د امریکا د بهرنیو چارو وزارت استازي زلمي خلیلزاد په خپل کتاب کې لیکلي؛ چې جواد ظریف په هغه وخت کې په افغانستان کې د حکومت او نوي سیاسي نظم په جوړولو کې له امریکا سره همکاري وکړه.

ښاغلي ظریف په دې وروستیو کې وویل چې ایران د بن په غونډه کې خپلې ټولې غوښتنې پوره کړې.

شاه محمود میاخیل په ویانا کې دوه جلا غونډو کې د ګډون په اړه په اېکس کې لیکلي: «د جمهوري غوښتونکو خوځښت او ورسره نورو همفکره سیاسي بهیرونو د ملګرو دریځ څرګند دی، چې مونږ د جګړې مخالف او د بین الافغاني ډیالوګ پلوي یوو.»

په ټولنیزو شبکو کې ځینو کسانو ویانا غونډو کې د شاه محمود میاخیل په ګډون نیوکې کړې دي.

ښاغلی میاخیل زیاتوي: «کله چې وایو مونږ د جنګ مخالف، ډیالوګ او سولې ته لیواله یو، نو سوله او ډیالوګ څوک د همفکره کسانو سره نه کوي بلکې د مخالفو فکرونو، بهیرونو او ډلو سره ډیالوګ ترسره کیږي چې په یوې منځګړې لارې باندې د هیواد او د عامو خلکو د ګټو په نظر کې نیولو سره هوکړه وشي.دغو موخو ته د رسېدو لپاره د ټولو خواو سره خبرو ته تیار یو او خبرې ورسره کوو. په غونډو او کنفرانسونو کې برخه اخلو او د بېلابېلو خواو سره اړېکې نیسو.»

میاخیل وایي: «په حقوقي لحاظ، مونږ نه شو کولی چې د یوې دورې ټول کسان مجرم وګڼو بلکې جرم انفرادي مساله ده او که چا جرم کړې وي، د چا مال یې خوړلی وي او یا یې دولتي مال غصب کړې وي، او داسې نورو جرمي مسایلو ته د رسېدو لپاره، مونږ په افغانستان کې یو قانونمند او مشروع نظام ته اړتیا لرو چې قانون بې له توپیره، تعصبه، تبعیضه او په شفافه توګه په ټولو افغانانو باندې یو شانته د با اعتباره عدلي او قضایي ارګانونو له لارې پلی کړي.»

هغه وایي، که په تېرو غږیږو او درس ترې وانه خلو او د راتلونکې لپاره تګلاره جوړه نه کړو، داسې حرکتونه، حاکمیت، غونډې، سیمنارونه، د ایکس سپیسونه، د رسنیزو او د ټولنیزو شبکو بحثونه څه ګټه نه لري او لاسته راوړنه هم نه لري.

میاخیل زیاتوي، چې زاړه روایتونه، بحثونه او تګلارې چې د نظامونو د پرځېدو او د کورنیو جګړو، سیمه ییزو او نړېوالو د سیالیو او نیابتي جګړو لامل ګرځیدلي دي، ترې ډډه وشي او باید د راتلونکي لپاره په نويو روایتونو او تګلارو کار وکړو.

شاه محمود میاخیل طالبانو ته په اشارې وویل، چې طالبان او د دوی مخالفان باید له تاریخ څخه عبرت واخلي او د هېواد او خلکو د خیر ښېګڼې لپاره په خپلو کړنو کې مثبت بدلون راولي.

د افغانستان د يو شمېر ښځينه لاريون کوونکو، مدني او سياسي فعالانو له خوا په يوه خبرپاڼه کې ويل شوي، چې روزا اوتنبايوا د «امريکا په امر» طالبان يوې نړيوالې غونډې ته ور وبلل او د افغانانو په ځانګړې توګه د ښځو وضعيت يې له پامه وغورځاوه.

په دې خبرپاڼه کې راغلي: «اغلې اوتونبایوا په بې شرمۍ او د ټولو شته نړیوالو او قانوني اصولو خلاف وویل، چې د افغانستان کلتور دا دی، چې ښځې دویم ځای لري او په درېیمه ناسته کې به ګډون نه کوي، او طالبان یې سپین وښودل.»

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي استازې د جمعې په ورځ د (چنګاښ لومړۍ) نېټه د امنیت شورا په غونډه کې وویل چې د دوحې په درېیمه ناسته کې د طالبانو ګډون د دغې ډلې د نورمال کولو او مشروعیت په معنا نه دی.

روزا اوتونبایوا ټینګار وکړ چې هڅه کوي د مشورې کولو لپاره یو بهیر جوړ کړي.

د ښځو د حقونو فعالان او د بشري حقونو نړېوال سازمانونه وايي چې ملګرو ملتونو د طالبانو د شرطونو له امله د دوحې له درېیمې غونډې څخه ښځې ایستلې دي.

اسوشېیټېډ پرېس هم راپور ورکړی چې د ملګرو ملتونو استازي د دوحې په غونډه کې د افغان مېرمنو د نه شتون دفاع وکړه.

د دوحې درېیمه غونډه به دوه ورځې دوام وکړي. د ملګرو ملتونو د سرمنشي استازي پرون په نیویارک کې په یوه خبري غونډه کې وویل چې د غونډې په دویمه ورځ به ښځې هم ګډون وکړي.

د طالبانو هوا پیژندنې ادارې له ‌خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه وړاندوینه په بدخشان، تخار، بغلان، پنجشیر، نورستان، کوڼر، لغمان، کاپیسا، پروان، کابل، ننگرهار، لوگر، میدان وردک، غزنی، پکتیا، خوست، پکتیکا، دایکندی، بامیان، سمنگان، غور، سرپل او فاریاب ولایتونو کې شوې ده.

خبرپاڼه زیاتوي، چې د سالنګونو په ګډون په شمالي، لوېدیځو، سوېلي او مرکزي ولایتونو کې د تندو بادونو اټکل هم شوی دی.

د راپورونو له مخې، د وروستیو سیلابونو په پایله کې په بغلان کې تر ۳۰۰ ډېر کسان، په غور کې ۵۰ او په فاریاب ولایت کې نږدې ۶۰ کسان مړه شوي وو.

تېره اونۍ په بامیان ولایت کې د طالبانو ‏د رسنیو دفتر ویلي و، چې (د غبرګولي ۲۵مه) د سېلابونو له امله د دغه ولایت په یو شمېر سیمو کې ۶۰ څاروي تلف شوي، ۲۰۵ جریبه کرنیزه ځمکه، ۱۲ کورونه او شاوخوا ۲۶ کیلومتره سړکونه ویجاړ شوي دي.