په پاريس کې يو شمېر د ښځو د حقونو فعالانو او سياسيونو د اعتراض په ډول د دوحې په درېيمه ناسته کې د «مذاکرتو په نوم د طالبانو له ترهګرې ډلې سره تعامل د معاملې» په معنا ياد کړ. دوی له نړۍوالو وغوښتل، چې پر طالبانو بنديزونه زيات کړي.
په پاريس کې يو شمېر ښځيه افغانې فعالانې، سياسيون او د مدني ټولنې استازو نن یکشنبه د اعتراض په ډول راټول شوي او د دوحې په ناسته کې یې له ګډونوالو وغوښتل، چې د «طالب ترهګرې ډلې» سره مذاکرات او تعامل ونه کړي.
اعتراض کوونکو د دوحې په دريېمه ناسته کې ګډونوالو ته په خطاب کې وويل: «هر څوک، چې په دې ناسته کې برخه اخلي مجرمان او ظالمان» دي.
په اعتراض کوونکو کې د ښځو د حقونو فعالې رشمين جوينده پر نړۍوالي ټولنې د توندو انتقادو ترڅنګ پر هغوی غږ وکړ، چې «حق نه لري د طالبانو ترهګره ډله په رسميت وپېژنې.»
جويندې زیاته کړه: «تاسو نړۍوال حق نه لري، چې طالبان په رسميت وپېژنئ، تاسو اجازه نه لرئ، چې د افغانستان د خلکو پر وړاندې داسې یوه جفا وکړی، تاسو حق نه لرئ چې د ښځو پر وړاندې بې ځایه سیاست غوره کړئ او مونږ تاسو ته د داسې یوه جنایت اجازه نه درکوو.»
اعتراض کوونکو د پاريس په يوه ګڼه ګوڼه سيمه کې له ځانونو سره د طالبانو پر ضد شعارونه هم لرل، چې پکې ليکل شوي وو: « طالبان ترهګره ډله د ټولې نړۍ دوښمنان دي».
په يوه بله شعار کي بيا لیکل شوي: « افغانستان ازاد کړئ، ډوډۍ، کار او ازادي.»
او په يوه جلا شعار کې يې بيا لیکل شوي وو: « موږ دريږو، موږ به وژل کېږو؛ خو ذلت نه منو.»
د دوحې درېیمه ناسته به د جون په ۳۰مه د قطر په پلازمېنه دوحه کې جوړه شي.
د دوحې په دویمه ناسته کې هم ملګرو ملتونو هڅه وکړه، چې طالبان په یاده غونډه کې ګډون ته وهڅوي، خو دغو هڅو نتیجه ورنه کړه.
هغه مهال طالبانو شرطونه ایښي وو، چې له دې ډلې پرته به بل څوک د افغانانو په استازیتوب په دې غونډه کې ګډون نه کوي.
داسې ښکاري چې د دوحې په درېیمه ناسته کې ملګرو ملتونو د طالبانو غوښتنې منلي او دغه ناسته به په داسې حال کې ترسره شي، چې د افغانستان په استازیتوب به یوازې د طالبانو استازي په کې وي.
د طالبانو پر ضد د ښځو اعتراضي خوځښتونو، سیاسي ګوندونو او بهیرونو څو - څو ځلې ویلي، چې د ښځو د استازو او د سیاسي ګوندونو په نه شتون کې د دوحې د ناستې ترسره کول طالبانو ته د امتیازونو ورکولو په معنا دي.
سیاسي بهیرونو او معترضو ښځو هم د دوحې د غونډې په اړه په یوه ګډه خبرپاڼه کې لیکلي: «له ترهګرو ډلو سره جوړجاړی به ستونزه حل نه کړي او نور ناورینونه به وزیږوي.»
د دوحې درېیمه ناسته راروانه ده او ښايي یوځل بیا د افغانستان د ملت په غیاب کې د نړۍ استخبارات له وسلوالو ډلو سره د خپلو خپلو ګټو په اړه خبرې وکړي.
په روستیو کلونو کې د افغانستان په ورځنیو اصطلاحاتو یا سیاسيوزمه ادبیاتو کې ځينې اصطلاحات رامنځته شول، چې هیچا یې هیڅکله د مانا موندلو هڅه ونه کړه. یوه له همدې اصطلاحاتو «نړیواله ټولنه» ده. نړیواله ټولنه هیچا ونه پېژانده، چې چېرته ده؟ څه کار کوي؟ او له افغانستان سره یې اړیکه څه دی؟ نړیوالې ټولنې ادرس نه لاره، هیچا ته یې د تیلیفون نومره یا ایمیل پته نه وه. نړیواله ټولنه به لکه د پیریانو پاچايي، هغه مهال چې د زورورو ښکېلاکي ځواکونو ګټو ایجاب کاوه، راپیدا به شوه او کله به چې افغانان وژل کېدل، بشري حقونه به یې ترپښو لاندې کېدل او نجونې و ښځې به له خپلو حقونو بېبرخې کېدې، نو نړیواله ټولنه به ورکه شوه. په دوحه کې هم بېادرسه نړیواله ټولنه راوړاندې شي او د افغانستان د خلکو په غیاب کې د افغانستان په اړه غونډې (!) او پرېکړې (!) کوي.
د افغانستان تحصیلکړیو، روښانفکرانو، دښځو د حقونو مدافعینو، د مدني ټولنې غړیو، د ولسواکي پلویانو او جمهوري غوښتونکیو د تل په شان ادرس ورک کړی دی. ځينې ځينې یې د دوحې او نورو پټو غونډو په حاشیو کې راټول شي، د لویو لوکسو هوټلونو په لابیانو او دهلیزونو کې عکسونه واخلي، له یو بل سره قهوه و څښي او همداسې چې ناخبره ورغلي وي، ناخبره ترې راستانه شي. نړیواله ټولنه نه، بلکې نړیوال استخبارات د تړلیو دروازو شاته وسلوالو ته د نورو ډالرو د ورکولو ژمنې تازه کړي او نوم یې شي، د افغانستان په اړه د دوحې یا بل و بل غونډه.
بېادرسه نړیوالې ټولنې د ښځو د حقونو مدافعان او د مدني ټولنې غړي عجیب رقم بوخت ساتلي دي، د ځینو پارلمانونو په خالي تالارونو کې مایکونه ورته چالان کړي، یا یې د بشري حقونو غونډو ته وروبولي، دوی هلته په ژړا شي، چې په افغانستان کې د ښځو حقونه تر پښو لاندې کیږي، څو کسه د تالارونو ماموران ورته ناست وي او یوڅو د تمساح اوښکې ورسره تویې کړي، ته وا دونیا په دې خبره نه ده، چې په افغانستان کې څه تېریږي؟ او څومره و څنګه نجونې و ښځې له خپلو بنسټي حقونو څخه محرومې دي؟ته وا د ښځو او بشري حقونو دغه مدافعان به یې اوس خبر کړي؟د ښځو د حقونو او بشري حقوقو نور مدافعان یې په دې خوشاله کړي، چې دلته د زړورتیا جایزه وکړي، هلته یې د نړۍ په سلو غوره ښځو کې شمار کړي، دا ټولنه سرتیفیکیت ورکړي او هاغه سازمان ورته له ګچو جوړه نانځکه ورډالۍ کړي، د کامرو پړک و پړوک شي، بي بي سي و سي بي سي یې خبرونه خپاره کړي، خو په افغانستان کې دننه دا درېیم نسل دی، چې ښوونځی یې بند دی او پوهنتون ترې پاتې دی. په افغانستان کې هغه تورې ورځې له زرو څخه واوښتې چې نیمايي نفوس له خپلو بنسټي حقونو محروم دی، میلیونونه انسانان له لوږې مري، نه کار شته او نه روزګار. قانون، ملي هویت او ارزښتونه ترخاور لاندې خښ دي.
که نړیواله ټولنه ریښتیا وای او یو چا له مېرمن رینا امیري څخه پوښتنه کړې وای، چې ستادنده څه ده؟ څه کوې؟ او څه دې کړي؟
مېرمن رینا امیري به خامخا تاسو ته د خپل دفتر د څو میلیون ډالري بودجې د لګښت ګزارش په ایکسیلشیټ کې ارایه کړي، د قهوې تر تپونو لاندې به د مجلسونو ګزارش درکړي، د ګزارشونو، مرکو او مجلسونو پاڼې به په مخ کې درته کېږدي، خو که ترې وپوښتې، چې په روزګان، بامیان، بدخشان، کندهار و لغمان و هرات و بادغیس و غور و سرپل کې تر لسو میلیونو زیاتو محرومو او بېخبره نجونو ته څه شوي دي؟ ښايي حیرانه شي، چې تاسو د څه په اړه ورته غږیږئ؟ او څه ترې غواړئ؟
د استبداد د « امر ثاني» په شان بل درواغ د نړیوالې ټولنې له خوا دغه ډاډ دی، چې: « موږ د افغانستان له نجونو او ښځو سره ولاړ یو او ملاتړ یې کوو»امر ثاني او دغه ملاتړ دومره سره ورته دي، لکه دواړه چې له یوه ادرس څخه ډیزاین شوي وي او لکه دواړه چې له یوې خولې څخه راوتلي وي.
موږ د مبارزانو(!) مډالونو، جایزو، سرتیفیکیتونو او لمانځنو ته خوشاله یو، «چشم بخیل کور!» مګر :
»آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا؟...»
بیا یې وایم، چې موږ ادرس غلط کړی دی، په سراب پسې روان یو. دا ومنئ، چې نړیواله ټولنه نشته او بشري وجدان مړ دی. نه مړ نه دی، بشري وجدان بیخي نشته، هسې د یوسترګیو دیوانو افسانه ده. لکه امرثاني او د نړیوالې ټولنې ملاتړ چې نشته.
زموږ مدني مبارزان په خپلې روزۍ پسې سرګردانه دي، پروژې او معاشونه اخلي. د ځان پرمختیا ته یې سودا ده او که نه له هغې مدني ټولنې به یې د خپلو خلکو تلف شوي حقونه نه غوښتلای، کومې نړیوالې ټولنې چې همدا حقونه د دوحې په ناستو کې د دوی په غیاب کې ترې لوټلي دي.
دا هیڅکله په دې مانانه ده، چې موږ د افغانستان په قضیه کې د بهرنیانو ونډه په رسمیت نه پېژنو، نه قطعاً داسې نه ده، موږ یې اوس هم وایو او په تېرو شلو کلونو کې مو په سلګونو ځله ویلي دي، چې زموږ ستونزه بهرنۍ ده، موږ ته مصیبت له بهرنیانو راپېښ دی، خو حل لاره یې افغاني ده او دا دیو به افغانان له خپلو اوږو راکېباسي او په تاترین به یې ننهباسي.ځکه خو وایم چې موږ ادرس غلط کړی دی. موږ باید همدومره زحمت پر خپلو خلکو وباسو، موږ باید خپل ولس ته مراجعه وکړو. موږ باید ولس پوه کړو، چې حق یې تر پښو لاندې کیږي، موږ باید افغان ملت خبر کړو، چې د درې نسله اولادونو له تعلیم څخه محرومیت به یې راتلونکې څنګه تباه کړي؟
د لوکسو هوټلونو له لابیانو راووځئ، له حاشیو څخه متن ته راشئ، په هره وسیله خپل خلک راویښ کړئ، روښانه یې کړئ، خبر یې کړئ، چې څه روان دي؟
زه د نولسمې پېړۍ د هغې مشهورې مقولې په پیروۍ دا وایم، چې که میلیونونه محروم او تر استبداد لاندې پراته افغانان د شاتو مچیو په شان یوازې وبنګیږي، هم له استبداد څخه ځانونه ژغورلای شي. مدني فعالان دې بل څه نه کوي،په افغانانو کې دې جمعي اعتراض توان راویښ کړي او که دا کړلای نهشي، نو نه د جایزې مستحق دي او نه د سرتیفیکیت، نه حتی د هغې قهوې چې د دوحې د غونډو په حاشیو کې یې په بېخبرۍ کې څښي.
په یاد ولرئ، دا مصیبت پردیو پر افغانانو ورتپلی، د افغانانو جمعي اراده به دا مصیبت او آفت له منځه وړي، که د افغانانو جمعي اراده یې مات نه کړي، نو د «امرثاني» په شان به لایتناهي پرې واک چلوي. د بهرنیانو تش په نامه ملاتړ به یوازې په هغو کاغذونو کې لیکلی پاتې شي، چې د سفارتونو د ګودامونو موږکانو ته په درد خوري او بس.
یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت یو ویاند افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د افغانستان لپاره د امریکا ځانګړي استازي ټام وسټ او رینا امیري د دوحې په درېیمه غونډه کې د ګډون کوم پلان نه لري. ویست او امیري د افغانستان په اړه د دوحې په لومړۍ او دویمه غونډو کې ګډون کړی و.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت یو ویاند د دوحې په غونډه کې د امریکا د ځانګړي استازي د نه ګډون د لامل په اړه نور وضاحت نه دی ورکړی. دا هم معلومه نه ده چې ایا د امریکا بل استازی به د ټام وسټ او رینا امیري پر ځای دوحې ته ولاړ شي او که نه.
د امريکا د بهرنيو چارو وزارت وياند د دوحې دریمې غوڼډې ته د مدني ټولنې د استازو د نه ګډون په هکله د افغانستان انټرنشنل د خبریال د پوښتنې په ځواب کې وویل، چې ملګري ملتونه د دې غونډو کوربتوب کوي او دا پوښتنې باید ملګرو ملتونو ته راجع شي.
تمه کیږي چې د دوحې درېیمه ناسته د افغانستان په چارو کې د هېوادونو د ځانګړو استازو په شتون، د چنګاښ په لسمه او یوولسمه نېته جوړه شي.
د طالبانو وياند ذبيح الله مجاهد د يکشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۸مه) ویلي و، چې د دې ډلې استازي به د افغانستان په اړه د دوحې په درېيمه غونډه کې ګډون وکړي.
د دوحې د غونډې د مېلمنو له لېست څخه د ښځو او مدني ټولنې د غړو د نومونو لرې کېدو د بشري حقونو د سازمانونو پراخې اندېښنې راپارولې دي.
د بښنې نړۍوال سازمان مشرې هم ویلي، چې که د دوحې په ناسته کې د بشري او مېرمنو د حقونو فعالان برخه و نه لري او هلته د بشري حقونو موضوع له پامه غورځول کېږي؛ نو دغه غوڼډه هېڅ ډول اعتبار نه شي لرلای.
اګنس کالامار د دوحې د ناستې په درشل کې په یو پیغام کې ویلي، چې د افغانستان د ښځو او نجونو حقونه په خبرو اترو نه پر ځای کېږي؛ بلکې هغوی باید د ملګرو ملتونو په ناسته کې چې په دوحه کې جوړېدونکې ده رغنده ونډه ولري.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازولی سرپرست د امنیت شورا په غوڼډه کې وایي، چې د دغه هیواد په اړه په ټولو ناستو کې او په ځانګړې توګه د دوحې په ناسته کې باید ښځو ته بلنه ورکړل شي.
نصیر احمد فایق د جمعې په ورځ (د چنګاښ لومړۍ) د ملګرو ملتونو د امنيت شورا په ناسته کې وويل، چې د افغانستان په اړه ټولو ناستو کې باید افغان مېرمنې ګډون ولري.
هغه د ملګرو ملتونو له عمومي منشي څخه وغوښتل، چې په ټولو غونډو کې او په ځانګړې توګه د دوحې په ناسته کې د ښځو او مدني ټولنې د استازو ګډون په پام کې ونیسي.
د دوحې ناسته به د روانې عیسوي میاشتې په ۳۰ مه پیل او د جولای په لومړۍ نېته پای ته ورسیږي.
ښاغلی فایق وايي، چې طالبان یوه ډله ده او د افغانستان د ټولو خلکو استازیتوب نه شي کولی. د هغه په وینا، د افغانستان د خلکو او په ځانګړې توګه د نجونو او ښځو غوښتنه داده چې باید د «جنسیتي تبعیضي نظام» د یو عادي نظام په توګه و نه منل شي.
ښاغلي فایق په دې اړه خواشني څرګنده کړه چې د دوحې درېیمه ناستې ته میرمنې نه دي بلل شوي او ویې ویل، چې دا پرېکړه د افغانستان د خلکو د غوښتنو څخه د لرې کیدلو، د امنیت شورا د پرېکړه لیک د ناکامۍ او د وضعیت د عادي کیدلو په مانا ده.
هغه زیاته کړه: «د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي د جون میاشتې راپور کې د دوحې ناسته کې د افغان ښځو او نجونو د ګډون غوښتنه کړې وه.»
فایق وویل، چې د افغانستان د خلکو د راتلونکي په اړه هر ډول خبرې اترې به تر هغه وخته مثبتې پایلې ونه لري، چې کلیدي مسایل لکه د حکومت مشروعیت، د ټولو اتباعو اساسي او اسلامي حقونه، امنیتي ګواښونه او مخدره توکي، چې د اوسني کړکیچ لامل شوي دي، په پام کې ونه نیول شي.
هغه د دوحې ناسته د نړۍوالې ټولنې لپاره یو ښه فرصت وباله، تر څو د افغانستان په اړه د مشخصو موخو په هلکه د لارې نقشه پر جوړولو سره توافق وکړي، چې په دې توګه دغه هیواد د مستقل او با امنه راتلونکې پر لور یوسي.
فایق د ملګرو ملتونو د امنيت شورا ناسته کې د افغانستان د ستونزو د حل لپاره یو ځل بیا د ټولګډونه حکومت د جوړیدو غوښتنه وکړه.
همدا راز، د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د جاپان، سویس او امریکا د استازو په ګډون د یو شمېر نورو هېوادونو استازو هم د دوحې په غونډه کې د افغان مېرمنو د ګډون غوښته وکړه.
د سوداګرۍ او صنايعو خونې مشرې منیژه وافق د ملګرو ملتونو د امنيت شورا په غونډه کې وويل، چې په تېرو دريو کلونو کې په افغانستان کې هېڅ نجلۍ له ښوونځي نه ده فارغه شوې. د هغې په وینا، د ښځو پر حقونه باید مذاکرې ونشي او له ښځو پرته دغه هېواد راتلونکی نه لري.
اغلې وافق له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې د ښځو حقونو ته د خپلو پرېکړو په لومړیتوب کې ځای ورکړي او اجازه ورنه کړي چې د ښځو پر وړاندې محدودیتونه عادي شي.
د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې مشرې منیژه وافق د جمعې په ورځ (د چنګاښ لومړۍ) د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې وویل، چې طالبان په افغانستان کې «جنسیتي تبعیض» پلي کوي.
د هغې په وینا، د طالبانو سیاستونه د دې لامل شوې، چې د ښځو د ځان وژنې کچه لوړه شي او پر نارينه وو له پخوا ډېرې تکیه شي.
تمه کیږي، چې د دوحې درېیمه غونډه د روانې میاشتې په پای کې جوړه شي او ویل کېږي چې په دې غونډه کې یوازې طالبان د افغانستان په استازیتوب بلل شوي او افغان مېرمنو ته په غوڼډه کې د ګډون بلنه نه ده ورکړل شوې. د ښځو د حقونو موضوع هم په اجندا کې شامله نه ده.
د بشري حقونو د څار ادارې اجراییوي مشر ې د ښځو د حقونو د موضوع د لرې کولو او دوحې غونډې ته د ښځو د نه بللو خبره «حیرانوونکې» وبلله.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د سویس استازې وویل، چې د دوحې دریمې غونډې ته باید د ښځو او مدنې ټولنو استازي وبلل شي.
همدا راز، د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د جاپان استازي وویل،چې د دوحې په درېیمه غونډه کې باید د افغانستان د ټولو فعالانو او په ځانګړې توګه د ښځو غږ واورېدل شي.
ښاغلي شینو میتسوکو وویل، هېواد یې چمتو نه دی چې د طالبانو پر وړاندې د ښځو له حقونو سره جوړجاړی وکړي.
د افغانستان په باره کې په دوحه کې د خبرو دریمه ناسته به د مخکینیو دوو ناستو سره په دې وجه توپیر ولري چې دا وار طالبانو هم په دغو خبروکې د ګډون بلنه منلې ده. د ملل متحد په بلنه دغه ناسته به د جون میاشتې په دیرشمه او د جولاۍ په وړومبۍ نیټه دایریږي.
په دې غونډه کې به د یو شمیر هیوادونو د افغانستان لپاره خصوصي نمایندګان ګډون کوي.
په دوحه کې د خبرو دغه سلسله د کال ۲۰۲۳ په مۍ کې د ملل متحد د جنرال سکرتر انتونیو ګوتېرش په نوښت پیل شوې او دویمه ناسته یې د کال ۲۰۲۴ په فرورۍ کې شوې وه.
په دغو دواړو ناستو کې د افغانستان د مدني ټولنې او په خاصه توګه د افغانستان د ښځو نمایندګانو هم ګډون کړی وو.
طالبانو په دغو تیرو ناستو کې ګډون نه وو کړی.په وړومبۍ ناسته کې هغوی ته د ګډون بلنه ورکړل شوی نه وه.
په دویمه ناسته کې طالبانو ځکه ګډون ونه کړ چې په دغه غونډه کې یې د مدني ټولنې د نمایندګانو په ګډون او د غونډو په اجندا یې اعتراض درلود، علت یې دا وو چې په اجندا کې د ښځو د حقوقو خبره شامله وه.
د جون د میاشتې په اتلسمه د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد فرانس خبري اژانس ته وویل، چې « د اسلامي امارت یو هییت به د دوحې په کنفرانس کې ګډون کوي، هغوی به هلته د افغانستان نمایندګي کوي او د افغانستان دریځ به څرګندوي.»
هغه زیاته کړه چې طالبان ځکه په دې غونډه کې ګډون کوي چې په اجندا کې یې له افغانستان سره د اقتصادي کومکونو او د سرمایه ګزارۍ مواقع پیدا کولو موضوعات شامل دي او دا د افغانستان لپاره ګټور دي.
خو د طالبانو د خارجه وزارت ویاند عبدالقهار بلخي د سوشل میدیا د ایکس له لارې د متحده قومونو سازمان ته اختار ورکړی چې که د دوحې د راتلونکی ناستی په اجندا یا د ګډونوالو په لست کې کوم تغیر یا بدلون را ولي، نو دا کار به په دغه ناسته کې د ګډون په باره کې د طالبانو په تصمیم اغیز ولري.
مطلب دا دې چې که متحده قومونه د دوحې په راتلونکې ناسته کې له طالبانو نه پرته کوم بل افغان ته د ګډون بلنه ورکړي او یا د غونډې په اجنډا کې د بشري حقونو خبره او یا کومه بله موضوع شامله کړي، نو طالبان به په دغه غونډه کې د خپل ګډون په تصمیم تجدید نظر وکړي.
دا ډیره عجبه ده چې د ټوپک سالارۍ په اساس ولاړ د یوه ناروا یا نامشروع او مستبد نظام نمایندګان، چې زیاتره کړنې یې د ملل متحد له چارتر نه سرغړونه کوي، د ملل متحد سازمان باندې خپل غیر عادلانه شرطونه تحمیلوي.
دا خبره بیخي طبیعي ده چې د افغانستان د مدني ټولنې نمایندګانو او په خاصه توګو ښځو د متحده قومونو له خوا د طالبانو د یکه تازۍ او انحصار په منلو او په جنسیتي اپارتاید د سترګې پټولو باندې اعتراض کړی، خو ور سره د نړۍ د بشري حقوقو ګڼو سازمانونو هم په دې حصه کې د خپل تشویش څرګندونه کړې ده.
د بشری حقونو څار سازمان یا هیومن رایټس واچ د ملل متحد د مصونیت شورا ته لیک لېږدلی دی.
دوی په دغه لیک کې وییلي چې « د دوحې د وړومبۍ غونډې نه د یوه کال نه لږ زیات وخت کې په ولسونو کې دا تشویش پراخ شوی چې بین المللي ټولنه د افغان ښځو او جینکیو د حقوقو د ژغورلو عزم نه لري، ځکه د افغانستان مدنی ټولنې او په خاصه توګه ښځو دا غوښتنه کړې ده چې په افغانستان کې د ښځو اساسي حقونه منل شوي نه وي، تر هغه دې له طالبانو سره د خبرو نه ډډه وشي. د دوحې دریمه ناسته د دې خبرې د زبادولو لپاره ټاکونکې موقع ده چې د افغانانو بشري حقونه له طالبانو سره د زدوبند قطعه نه ده، برعکس دا یو داسې اساس دی چې د هغوی د هیواد اینده ور سره تړاو لري.»
د بشري حقونو د څار د ښځو د حقوقو د څانګې مسولې هیدر بار په ایکس کې د ویډیو پیغام سره د متحده قومونو په سازمان باندې تور پورې کړی، چې د دوحې په غونډه کې د ګډون لپاره د طالبانو د راضي کولو لپاره د ملل متحد سازمان هغوی ته «جدي امتیازونه » منلي دي.
دغه پرمختګونه او هغو ته عکس العملونه دا جوتوي چې د ملل متحد سازمان په افغانستان کې د بشری حقونو او په خاصه توګه د ښځو د حقونو او د جینکو د معارف په مسلو د خپل دریځ نه انحراف کړی دی.
د دوحې د دریمې ناستې د ګډونوالو لسټ او اجندا یې د طالبانوپه وینا جوړ کړي، چې ملي او بین المللي مشروعیت نه لري.
خو سیاسي شنونکي په دې خبره پوهیږي چې د ملل متحد سازمان په مهمو بین المللي مسایلو کې د تصمیم نیولو په حصه کې استقلال نه لري او د مصونیت شورا د پنځو دایمي غړو هیوادونو یا ابر قدرتونو په خوښه تصمیم نیسي.
دا هم معلومه خبره ده چې د ابر قدرتونو لپاره خپلې ستراتیجکې ګټې اهمیت لري او د افغانستان د ګټو یا د افغان ښځو د حقوقو په غم کې نه دي.
افغانستان د اسیا قلب بلل کیږي او د اسیا او اروپا تر مینځه د ځمکني پل د جوړیدو یا نه جوړیدو په مسله کې د افغانستان جغرافیه خاص اهمیت لري.
خو اوس داخبره هم هر عام و خاص ته معلومه ده چې افغانستان خورا ډیرې طبیعي زیرمې لري چې هر ابر قدرت پرې ګيډه اچول غواړي او د خپل اقتصاد قوي کولو لپاره ترې ګټه پورته کول غواړي.
په نړۍ کې د خپلې هژمونۍ د تامین لپاره د افغانستان د ستراتیجکې جغرافیه نه د یوه بل په ضد استفاده کول د ابر قدرتونو د افغان پالیسۍ اصلي اساس دی او په دې وجه له پنځه څلویښت کلونو نه په افغانستان کې د ابر قدرتونو غیر مستقیم جنګ ادامه لري.
امریکا، بریتانیا، فرانسېاو نورو غربي قوتونو د افغانستان په جنګ کې سرمایه ګزارۍ د خپلو روسي او چینايي سیالانود نفوذ د مخ نیويلپاره کړې وهاو اوس هم په دغه سیمه کې بې ثباتي د هغوي په ګټه ده.
چینایان د خپل اقتصادي قوت د لا زیاتولو لپاره د افغانستان په طبیعي زیرمو نظر لري. په دغه زدوبند کې ورته د طالبانو نامشروع او ضعیفه واکمني ګټه کوي.
روسان هم په مینځنۍ اسیا کې د خپلو ګټو د تامین لپاره د طالبانو په سر لاس تیروي.
خو دوی ټول دا خبره هیروي چې په شلمه پیړۍ کې د ملل متحد سازمان او د بشري حقونو برنامه ځکه جوړه شوی وه، چې د نشتوالي له امله یې دوه عظیمې نړیوالې جګړې شوې وې، نو که نړۍ بشري حقونو ته شا کړه ایا په یوویشتمه پیړۍ کې به بیا د نړۍ ورانوونکي جنګونه نه پیلیږي؟
یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی کوي؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.