د بشري حقونو مدافعان: د مدني ټولنې په نوم ځینې کسان دوحه کې له طالبانو سره تعامل کوي

د طالبانو سترې محکمې د سې شنبې په ورځ په خبرپاڼه کې ويلي، چې دغو کسانو ته یې د روزګان په ورزشي لوبغالي کې په عام محضر کې سزا ورکړې.

اعلاميه زياتوي، چې «دغه کسان جرمونو ته په پام له ۲۰ تر ۳۹ درې ووهل شول او له یوه تر دوو کلونو د تنفيذي بند سزا ورکړل شوه.»

په اعلاميه کې راغلي، چې پر دې کسانو د «سويلي حوزې د تميز مقام» د سزا د تطبيق پرېکړه کړې.

تر دې يوه ورځ مخکي د روزګان سیمه ییزو طالبانو له خلکو غوښتي، چې دغو کسانو ته د سزا ورکولو په ننداره کې ګډون وکړي.

د طالبانو د والي دفتر ټینګار کړی و، چې د دغو کسانو د سزا ورکړې ځای ته د هر ډول ټیلیفون او کامرې وروړل په «جدي توګه منع» دي.

طالبانو، نن په بادغېس، پنجشېر او پروان کې هم څو کسانو ته د مختلفو جرمونو په تور سزا ور کړه.

طالبانو په عام محضر کې په دورو وهل او ورته جسمي سزاګانې عامې کړي دي، په داسې حال کې چې د بشري حقونو سازمانونو په پرله پسې ډول پر دغه ډول سزاګانو نیوکې کوي او وايي دا د هر ډول انساني او بشري حقونو خلاف عمل دی.

د دغه سازمان په تازه راپور کې راغلي، چې د تېرې میاشتې په وروستیو کې د سېلابونو له امله په بغلان کې ۱۵۰ کورونه ویجاړ شوي او په دغه ولایت کې عامه زېربناوو ته پراخ زیانونه اوښتي دي.

د کډوالو چارو عالي کمېشنرۍ وايي، له سېلاب ځپلو سره د مرستې او د کورونو د برابرولو لپاره ۱۴،۶ میلیونه ډالرو ته اړتیا ده.

د دغه سازمان په راپور کې راغلي، چې په لوېدیځو سیمو کې سېلابونو څه باندې دوه زره هکتاره ځمکه ویجاړه کړې او په شمال او شمال ختیځو سیمو کې پنځه زره او ۵۰۰ کورنیو ژوند له خنډ سره مخ کړی دی.

په دغه راپور کې ویل شوي چې بغلان او غور ولایتونه د سېلابونو او بارانونو له امله تر ټولو زیات زیانمن شوي او د دغو ولایتونو اوسېدونکي سرپناه ته اړتیا لري.

افغانستان د طبیعي پېښو سره مخامخ دی او ملګري ملتونه دغه هېواد د اقلیم د بدلون په برخه کې یو له ډیرو زیان منونکو هېوادونو څخه بولي.

په دې وروستیو کې د بامیان ولایت د یکاولنګ ولسوالۍ په درېیو کلیو کې د سېلابونو راوتلو له امله اوه تنه مړه او لس نور ورک شوي دي.

که څه هم د ۲۰۲۱ کال اګسټ کې د طالبانو تر واکمنېدو مخکې ویل کېدل چې د شاه عروس بند پروژه به څو میاشتو کې بشپړه شي، خو د طالبانو د واکمنۍ نږدې درې کلونو تېرېدو سره لا هم د دې پرانیسته نه ده شوې.

له دې سره د طالبانو د ریاست الوزرا سیاسي مرستیال ملا کبیر نن له دیني عالمانو او قومي مشرانو سره د داسې پروژو د پیل ادعا کړې، چې د ده په خبره، د جمهوریت په وخت کې په کاغذ لیکلې وې او عملي چارې یې نه وي.

خو هغه وخت د قوش تېپې کانال په ګډون ځینې سترې پروژې حکومت د طالبانو د ناامنۍ له امله پیلولی نه شوې.

طالبانو چې پر قوش تېپه کار پیل کړی، لا هم مالومه نه ده چې کله به بشپړېږي.

د ملا کبیر دفتر وايي، چې قومي مشرانو په نننۍ لیدنه کې له نوموړي د نورو پروژو د پیل غوښتنه هم وکړه.

د طالبانو تر کنټرول لاندې ارګ په اېکس پاڼه کې د دې لیدنې په اړه لیکلي چې دا لیدنه په سپېدار ماڼی کې ترسره شوې ده.

د طالبانو ریاست الوزرا سیاسي مرستیالۍ دفتر د دې لیدنې د کډونوالو د هویت او ولایتونو نومونه نه دي په ډاکه کړي.

هغه په خپلو خبرو کې ادعا کړې چې ټولې ادارې د خلکو په خدمت کې دي او ولس ته چوپړ د حکومت مهم مسؤلیت او دنده ده.

همدراز په پای کې دغو علماوو او قومي مشرانو ته ډاډ ورکړل شوی چې پر وړانديزونو به يې غور وشي.

د طالبانو تر واک لاندې د ارګ لیکلي چې دیني عالمانو او قومپ مشرانو خپل وړاندیزونه په ليکلې بڼه د طالبانو ریاست الوزرا سیاسي معاونیت مقام ته وسپارل خو طالبانو دا وړاندېرونو نه دي روښانه کړي.

د اوکرایني چارواکو په وینا، دغه بندیان د ازادېدو په بدل کې په پوځي قطعاتو کې ګمارل شوي دي.

اوکراین معمولاً په رسمي توګه د خپلو ځواکونو شمېر او د جګړې په ډګر کې د هغوی د تلفاتو احصایې نه اعلانوي، خو ځینو قومندانانو یې په وار وار اعتراف کړی، چې پوځ یې د ځواکونو له کمښت سره مخ دی.

تر دې مخکې اوکرایني چارواکو ویلي وو، چې د حکومت له خوا د بند د خلاصون په بدل کې د بندیانو د استخدام د پرېکړې له اعلان وروسته تر څلور نیم زرو څخه زیاتو بندیانو په پوځ کې د خدمت کولو غوښتنه کړې ده.

اوکرایني چارواکو ویلي دي چې دوی تمه لري له ۱۰ زرو څخه تر ۲۰ زرو پورې بندیان هم ورته غوښتنې وکړي.

په اوکراین کې، هغه کسان چې په جرمونو، په ځانګړې توګه په قتل محکوم شوي، له پوځي خدمت څخه منع دي.

د اوکراین د جګړې په پیل کې، د واګنر اجیر ډلې، په ورته اقدام کې، د ازادۍ د ژمنې په بدل کې د اوکراین په وړاندې د جګړې لپاره د روسیې د ځواکونو سره زرګونه بندیان یوځای شول. له هغه وخت راهیسې، د روسیې د دفاع وزارت د بندیانو د ګمارلو ته دوام ورکړی دی.

نوموړې له مریم رحمتي سره په مرکه کې وویل، چې د دوحې په ناسته کې پر طالبانو د بندیزونو د لرې کولو په اړه هوکړه نه ده شوې، ځکه د هغې په خبره د بندیزونو لرې کول د ملګرو ملتونو صلاحیت نه دی، بلکې هېوادونه به یې په اړه پرېکړه کوي.
د طالبانو ویاند او د دوحې په ناسته کې د دغې ډلې د پلاوي مشر ذبیح الله مجاهد په خپل اېکس کې لیکلي و، چې په دې ناسته کې ژمنه شوې چې پراقتصادي او بانکي برخو لګیدلي بندیزونه لرې شي.
خو د ملګرو ملتونو د عمومي منشي مرستیاله وایي: «مونږ یوازې د بندیزونو په اړه بحث وکړ. طالبانو په خصوصي برخه او د نشه یي توکو پر مسله د بندیزونو د اغېزو په اړه اندېښنه څرګنده کړه..»

د ښځو وضعیت «د افغانستان کورنۍ موضوع نه ده»

طالبان د ښځو د حقونو او ازادیو په اړه له هغې جملې د زدکړو، کار او د ټولګډونه حکومت په اړه له خبرو ډډه کوي او وایي، چې دا د افغانستان کورنۍ مسله او د افغانانو کلتور دی.
خو رزماري ډیکارلو ټينګار کوي: «دا کورنۍ مسله نه ده. افغانستان له کلونو راهیسې نړیوال کنوانسیونونه لاسلیک کړي او باید پرې عمل وکړي.»
مېرمن ډیکارلو په راتلونکو ناستو کې د ښځو د ګډون په اړه وویل، چې په دې اړه پرېکړه د هغې صلاحیت نه دی.
نوموړې له طالبانو وغوښتل، چې پر نشه یي توکو سربېره د ښځو او نجونو د مشارکت او د قومي برابریو په برخو کې هم کار وکړي.
هغې د "جنسيتي توپیر" په اړه له دریځ نیولو ډډه کړه او ویې ویل، چې د دوحې په غونډه کې په افغانستان کې د جنسیتي توپیر د جرم ګڼلو په اړه بحث نه دی شوی.
مېرمن ډیکارلو زیاته کړې، چې دا مسله حقوقي ده، خو ډېری مسایل لکه د نجونو زدکړې بیا په دې غونډه کې مطرح شوې دي.

نشه یي توکي او بدیل معیشت

د ملګرو ملتونو د پلاوي مشرې د دوحې په ناسته کې د طالبانو څرګندونې قانع کوونکې وبللې.
که څه هم نوموړې د نشه یي توکو د مبارزې په برخه کې د دغې ډلې فعالیتونه ستایلي دي، خو دغه راز یې زیاته کړې، چې د بدیل معیشت او روږدو کسانو د درملنې په برخه کې ستونزې شته.
طالبان له ملګرو ملتونو او نړیوالې ټولنې تمه لري، چې له دغې ډلې سره د کوکنارو د بدیل کښت په برخه کې همکاري وکړي.
د دوحې دریمه ناسته د ۲۲ هېوادونو او اتو سازمانونو د استازو په ګډون د قطر په پلازمېنه دوحه کې د دوو ورځو لپاره جوړه شوه.
د ملګرو ملتونو سازمان له دې غونډې د ښځو او د مدني ټولنې د فعالانو د اېستلو او د افغانستان سیاسي خوځښتونو ته د نه پاملرنې له امله له پراخو نیوکو مخ شوی دی.