طالبانو د درېیم ځل لپاره د ښځو له حضور پرته د افغان وکیلانو ازموینه واخیسته

د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت د دوشنبې په ورځ د (زمري لومړی نېټه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې تېره ورځ د ایران او پاکستان حکومتونو، درې زره او ۷۷۵ تنه افغان کډوال راستانه کړل.

د خبرپاڼې د معلوماتو له مخې، (۱۳۲۹) تنه افغان کډوال د هرات ولایت د اسلام کلا او (۱۹۴۰) تنه کډوال د نیمروز ولایت د ورېښمو پله له لارې د ایران حکومت له لوري په زور او خپله خوښه راستانه کړل شول.

همدارنګه په خبرپاڼه کې ویل شوي، ۴۰ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۲۳۱ تنو ته رسیږي د ننګرهار د تورخم او ۵۸ کورنۍ چې د غړو شمېر ۲۷۵ تنو رسیږي د کندهار د سپین بولدک له لارې د پاکستان حکومت له لوري په زور هېواد ته راستانه کړل شوي.

د طالبانو د کډوالو او راستنېدو چارو وزارت ویلي، چې یاد کډوال یې د مرستو ترلاسه کولو په موخه د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ، د کډوالۍ او خوړو نړېوال پروګرام دفترونو ته ورپيژندلي دي.

د پاکستان حکومت له لوري په زور د افغان کډوالو اېستلو او په اسلام اباد کې د افغان کډوالو د نېولو لړۍ داسې مهال دوام لري چې د یاد هېواد کابېنې څه موده وړاندې ویلي، چې په دغه هېواد کې د افغان کډوالو اوسېدو لړۍ یو کال نور هم غځوي.

د افغانستان د کرېکټ بورډ د کورني کرېکت څانګه وايي، د کورني کرېکټ لېسټ اې یو ورځنیو سیالیو ۱۱مې لوبې پچه د ماهیپر ستورو لوبډلې وګټله او د پامیر لیجنډز په وړاندې یې لومړی د توپوهنې پرېکړه وکړه.

په نننۍ لوبه کې د ماهیپر ستورو په لوبډله کې د حشمت الله شهیدي په لوبډلمشرۍ، نوید عبید، مسعود ګربز، ګلبدین نایب، الله نور، رحمان الله ځدراڼ، بلال ترین، عرب ګل، ظاهرخان پکتین، ضیا شریفي او خلیل احمد اخیستل شوي.

همدارنګه د پامیر لیجنډز لوبډلې له لوري د درویش رسولي په لوبډلمشرۍ، ارشاد صافی، ناصرجمال، اکرام علیخیل، شاهدالله کمال، محمد ریاض، عجاز احمدزی، حقمل اریا، بابرخان، لعلباز او نوید ځدراڼ اخیستل شوي دي.

په یادو سیالیو کې د درویش رسولي په لوبډلمشرۍ د پامیر لوبډلې خپلې مخکنۍ څلور لوبې بایللې دي او په دغې لړۍ کې نور د مخکې تګ چانس نه لري.

همدارنګه د حشمت الله شهیدي په لوبډلمشرۍ د ماهیپر ستورو لوبدلې خپلې مخکنۍ ټولې لوبې ګټلې دي او په روانو سیالیو کې لا له وړاندې پایلوبې ته وتلې ده.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) وايي، د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې ۲۹۲ تنو ته د ماینونو چاودونو له امله مرګ ژوبله اوښتې ده.

دغه اداره وايي،‌ د چاودېدونکو توکو د زیانونو قربانیان له ۱۰ څخه نهه یې ماشومان وو.

د اوچا له لوري د خپرو شویو معلوماتو له مخې، ماین چاودنو له امله نږدې ۵۰ سلنه مرګ ژوبله د ماشومانو د لوبو پرمهال او ۱۵ سلنه مرګ ژوبله د اوسپنیزو توکو د راټولولو پر مهال اوښتې ده.

اوچا وايي، له ۱۹۸۹ کال راهیسې، ۴۵۰۰۰ افغانان د ځمکنیو ماینونو او د جګړې د پاتې شونو چاودیدونکو توکو قرباني شوي

دغې ادارې ویلي، چې په ۲۰۲۳ کال کې د ماین چاودنو ۸۹ سلنه قربانیان ماشومان وو.

په ۲۰۲۴ کال کې، د بودجې کمښت د ماین پاکولو او د قربانیانو سره د مرستې پروګرامونه ګواښي، چې له امله یې د ۳،۴ ملیونونو کسانو ژوند یې له ګواښ سره مخامخ کړی.

افغانستان د نړۍ یو له هغو هېوادونو څخه شمېرل کیږي، چې چاپيریال یې د ځمکنیو ماینونو او د جګړي په پاتې شونو ککړ دی.

اوچا ویلي، نږدې څلور میلیونه افغانان د زیانمن کېدو له دوامداره ګواښ سره مخ دي.

د دغې ادارې د اټکل له مخې ۱،۲ میلیونه متره مربع ځکه په مایونونو او چاودېدونکو توکو باندې ککړه ده.

د طالبانو ټولګټو چارو وزات نن دوشنبه د (زمري لومړۍ نېټه) په ایکس پاڼه لیکلي چې د سالنګ تونل اصلي لاره دا مهال تر کار لاندې ده او د مساپرو د تګ راتګ لپاره یې بله بدیله لاره پرانیستله چې د روانې زمري میاشتې له څلورمې نېټې به پرې تګ راتګ پیل شي.

د وزارت ویاند محمد اشرف حق‌شناس زیاتوي چې کوچني مساپر وړونکي ګاډي به په دغې لارې تګ راتګ کوي خو لوی ګاډي او مساپر وړونکي بسونه به په نوبتي ډول یوه شپه له شمال څخه سوېل لورته او بله شپه د سوېل څخه شمال لورته سفر کوي چې په دې سره به په لاره کې د زیاتې ګڼې ګوڼې مخه ونیول شي.

د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلویزیون دوه میاشتې وړاندې د ټولګټو وزارت په حواله خبر ورکړی، چې د سالنګ لویې لارې د بیارغونې قرارداد له دریو شرکتونو سره نوی شوی او چارې به ژر پیل شي.

طالبانو تېر کال ویلي وو، چې د سالنګ لویه لاره یې رغولې ده.

لوړپوړو طالب چارواکو د سالنګ لاره د ۱۴۰۲ کال د لیندۍ میاشتې په ۲۹مه نېټه د یو لړ ځانګړو مراسمو په ترڅ کې پرانیسته.

له هغه وروسته يو شمېر افغانانو افغانستان انټرنشنل ته د يوې ويډيو په لېږلو سره وويل. چې طالبانو د سالنګ لويې لارې د بيارغونې چارې نه دې بشپړې کړې.

د سالنګ لویه لاره چې شمالي، شمال ختیځ او شمال لویدیځ ولایتونه له پلازمینې کابل سره نښلوي، پخوا د افغانستان د پخواني ولسمشر حامد کرزي په وخت کې بیارغول شوې وه؛ خو په دې ورستيو کې دغه لویه لاره د زياتو موټرونو په ځانګړې توګه د بار وړونکو لاریو د تګ راتګ له امله د نورو لارو په څېر ويجاړه شوې ده.

د سالنګ لاره د منځنۍ اسیا او د پاکستان د کراچۍ بندر تر منځ یو له لنډو لارو څخه ده، چې اوس‌مهال پاکستاني سوداګر د خپلو مالونو د لېږد رالېږد لپاره ترې کار اخلي.

د شاه شجاع په اړه د «شاه د راستنېدو» کتاب لیکوال لیکلي چې بایډن د ایراني ملایانو د مالي سرچینو د لاسرسي او په غزه کې د«ډله ییزې وژنې» د ملاتړ مسوول دی.

د متحده ایالاتو ولسمشر د یکشنبې په ورځ وویل چې هغه به له ټاکنو څخه په شا شي.

نوموړي د خپلې څلور کلنې ادارې د میراث په اړه په یوه خبرپاڼه کې لیکلي چې «امریکا د (نړۍ) رهبري کولو لپاره تر بل هر وخت په ښه ځای کې ده»

ښاغلي دلاریمپل د ټوکو په ډول لیکلي، چې بایډن «په څرګنده نه پوهیږي چې د هغه پالیسۍ د نړۍ د یوې لویې برخې لپاره څومره ناورین جوړونکي وه.»

هغه د امریکا وتل او واک ته د طالبانو راستنېدل د دې «ناورین» بهرنۍ پالیسۍ یوه بیلګه ګڼلې او بایډن یې د «روغتیايي قابلې» سره پرتله کړی چې د طالبانو د حکومت د زیږون مسوول دی.

بایډن په وار وار له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د وروستي وتلو دفاع کړې، چې د ډونالډ ټرمپ د ادارې پر مهال پرېکړه شوې وه او ویلي یې دي چې د امریکا لومړیتوبونو کې بدلون راغلی دی.

ویلیم دالرپیمل په ۲۰۱۴ کال کې «د شاه راستنېدنه په افغانستان کې جګړه» کتاب خپور کړ چې د افغانستان او برتانیې ترمنځ د لومړۍ جګړې په اړه دی.