افغان ډیپلوماټیکو استازولیو په خپلو چارو کې د احتمالي بدلونونو د منفي پایلو خبرداری ورکړی

د امریکا هېل ورځپاڼې د چهارشنبې په ورځ د پوهنې برخې د حقونو فعالې پرستو حکیم له خولې لیکلي چې په افغانستان کې په تېرو درېیو کلونو کې چې څه پېښ شوي د ښځو په وړاندې د جنسیتي توپیر یوه بیلګه ده.

دغې رسنۍ د مېرمن حکيم له خولې دا هم ليکلي، چې ښايي د نجونو پر زده کړو د طالبانو بنديزونه تر لومړنيو ښوونځيو هم وغځول شي.

د ښوونې او روزنې د حقونو فعالې وویل چې افغانې مېرمنې بیا په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ د لومړۍ دورې په څېر د جنسیتي توپیر تر ټولو ناوړه بڼه تجربه کوي.

په همدې حال کې هېل ورځپاڼې د بشري حقونو څار سازمان د ښځو د برخې د مشرې هېدر بار له قوله ویلي چې له افغانستانه د امریکا له وتلو څه باندې ۱۰۰۰ ورځې وروسته افغان نجونو د وضعیت د بدلون هیله له لاسه ورکړې ده.

د بشري حقونو د څار سازمان وايي، د طالبانو تر واکمنۍ لاندې ژوند او د انسان پر رواني روغتیا یې اغېزه تر ټولو سخت زیان دی چې افغانې ښځې او نجونې ورسره مخ دي.

هیدر بار زیاتوي چې افغان مېرمنې له فشارونو او بندیزونو سره سره د طالبانو سره مبارزې او مخالفت ته دوام ورکوي.

هېل ورځپاڼه د طالبانو د امربالمعروف پر قانون او د دغه قانون له مخې پر رامنځته شویو بندیزونو نیوکه کوي، چې له دې مخکې هم ګڼو نړۍوالو بنسټونو، هېوادونو او مشهورو کورنیو او بهرنیو شخصیتونو یې پر وړاندې غبرګون ښودلی دی.

د امریکا د بهرنیو چارو پخوانۍ وزیرې هیلري کلېنټن د چهارشنبې په ورځ د طالبانو له خوا د امربالمعروف قانون پر ضد د نړۍوالو اعتراضونو غوښتنه وکړه.

اغلې کلېنټن دغه قانون له«کرکې ډک» بللی او ویلي یې دي چې د طالبانو له خوا د امربالمعروف قانون د «احمقانه بنسټپالنې» پایله ده.

د طالبانو امربالمعروف نوي قانون خپرېدو پراخ غبرګونونه راپارولي دي. په افغانستان کې د ملګرو ملتونو استازولي وايي، دغه قانون د افغانانو په ځانګړې توګه د ښځو حقونه راکم کړي او په ټولنه کې یې د وېرې فضا رامنځته کړې ده.

یوناما ویلي، نارینه باید د ږیرې او ویښتانو پرې کولو او ښځې له پردي سړي سره د خبرو له امله مجازات نه شي. دغه سازمان دا هم ویلي، چې دغه قانون به نړۍ ته له طالبانو سره اړیکې لا ستونزمنې کړي.

د طالبانو امربالمعروف وزارت د افغان ښځو د لا زور زیاتي په اړه د یوناما نیوکه «بې ځایه اندېښنه او د لوېدیځ د افکارو پر بنسټ» وبلله او دا یې د «دوښمن پروپاګند» وباله.

دغه وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې نوی قانون د شریعت پر بنسټ جوړ شوی او ملګري ملتونه او نور هېوادونه یې باید درناوی وکړي.

یو شمېر هېوادونو او سازمانونو پر طالبانو غږ کړی چې د واکمنې ډلې په توګه د نړۍوالو تړونونو له مخې د افغان حکومت مکلفیتونو ته درناوی وکړي.

په خبرپاڼه کې ويل شوي چې «هر هغه څوک چې پر دغه شرعي قانون نیوکه کوي، په اسلام او شرعي احکامو يې نيوکه کړې او بايد له نيوکې ډډه وکړي.»

تر دې مخکې د طالبانو د امربالمعروف وزیر د نوي قانون په اړه د نړۍوالو نیوکو ته په غبرګون کې ویلي وو چې «نړۍواله ټولنه د افغانستان په اړه د تبصرې کولو حیثیت نه لري.»

ذکیه خدادادي د هېواد په تاریخ کې لومړنۍ افغانه ورزشکاره ده چې د پارالمپیک په سیالیو کې یې مډال وګاټه.

تر هغې وړاندې هیڅ افغان لوبغاړي په پارالمپیک کې مډال نه دی ګټلی.

اغلې خدادادي د پنجشنبې په ورځ خپلو کیوبايي او ترکي سیالانو ته ماتې ورکړه او په وروستۍ سیالۍ کې د هغې مراکشي سیال د ټپي کیدو له امله له سیالۍ ووتله او ذکیه خدادادي د برونزو مډال ترلاسه کړ.

ټاکل شوې وه چې ذکیه نن شپه، په پاریس کې د پارالمپیک په سیالیو کې، په خپله څلورمه لوبه کې، له مراکش څخه د "نایول لاریف" سره د برونزو مډال پر سر مسابقه وکړي، خو د هغې سیاله له دغې لوبې په شا شوه.

له ترکيې څخه "نورجهان اکینچي" د ذکیه خدادادي دریمه سیاله وه. هغه د اروپا او نړۍ د اتلولۍ ګټونکی وه. ذکیه خپله سیاله ۱-۹ پر وړاندې ماته کړه.

وروسته له هغې چې طالبانو د افغانستان واک ترلاسه کړ،‌ ذکیه خدادادي له هیواده ووتله او په فرانسه کې یې پناه واخیسته.‌

نوموړي د سياليو له پيل مخکې ویلي و، چې د پاريس په پارالمپيک لوبو کې د ميليونونو کډوالو استازيتوب کوي او غواړي دوی ته وښيي، چې ټول معلولين او کډوال د سولې، یو بل منلو، زړورتيا، دوستۍ او برابرۍ بېلګې دي.

هغه د اولمپیک د نړیوالې کمیټې د کډوالو ټیم غړیتوب لري.

ذکیې په جاپان کې د پارالمپیک د ۲۰۲۰ کال په سیالیو کې هم حضور لروده.‌

ذکيه په داسې حال کې په نړيوالو سياليو کې ځليږي چې طالبانو په افغانستان کې د ښځو پر لوبو بنديز لګولى. د دغې ډلې د یو وروستي قانون له مخې ښځې اړ دي چې خپل مخ او ځان په بشپړه توګه پټ کړي. په همدې حال کې د دغې قانون له مخې د ښځو غږ هم عورت بلل شوی دی.‌

دغه قانون چې پر ښځو یې پراخ محدودیتونه لګوي، د ښځو او د بشري حقونو مدافعین یې په غوسه کړي دي.

د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان ملي ټلویزیون راپور ورکړی، چې کابل کې د جاپان سفیر تاکایوشي کورومیا د اطلاعاتو او کولتور له وزیر ملا خیرالله خیرخواه سره په لیدنه کې ویلي، چې هېواد یې د کوکنارو د بدیل کښت او د روږدو درملنې برخه کې له افغانستان سره ۱۰میلیونه ډالر مرسته کوي.

د ملګرو ملتونو د مخدره موادو سره د مبارزې د ادارې د اټکل له مخې؛ په افغانستان کې له هرو درېیو کورنیو څخه یوه یې په نشه یي توکو اخته غړی لري.

تر اوسه دا لا څرګنده نه ده، چې دا مرسته به کله عملي کیږي.

تر دې مخکې ښاغلي کورومیا د روان کال د چنګاښ په اتلمسه هم د طالبانو د رییس الوزرا له سیاسي مرستیال سره په لیدنه کې دا موضوع مطرح کړې وه.

همدا راز، د طالبانو د اطلاعاتو او کولتور وزیر د جاپان سفیر سره په کتنه کې «له نشه‌يي توکو سره د مبارزې او د فرهنګي میراثونو د ساتنې برخه کې» د جاپان د مرستو مننه وکړه.

په دې لیدنه کې ښاغلي خیرخواه د جاپان سفیر ته ویلی: «افغانستان کې له څلویښتو کلونو وروسته اسلامي امارت لومړی نظام دی، چې په ټول هېواد پوره حاکمیت لري.»

د یادونې وړ ده، چې د دوحې په درېیمه ناسته کې طالبانو له هېوادونو وغوښتل چې د کوکنارو د بدیل معیشت لپاره له دوی سره مرسته او په افغانستان کې د نشه یي توکو پر وړاندې مبارزه وکړي.

د طالبانو واکمنېدو او په پاکستان کې د وسلوالو په تېره د پاکستاني طالبانو غورځنګ د بریدونو زیاتېدو سره اسلام اباد وايي چې دا ډله په افغانستان کې پټنځي لري او له هغه ځای د دوی پرضد فعالیت کوي.

طالب چارواکي بیا بیا د اسلام اباد ورته تورونه ردوي او پرون یې هم لوی درستیز فصیح الدین فطرت د دفاع وزارت د کلنیو لاسته راوړنو غونده کې، بیا د پاکستان دا تور بې ځایه وباله.

د ښاغلي فطرت په خبره، د پاکستان طالبانو تحریک د پاکستان پر سیمو کنټرول لري او له هغه ځایه عملیات کوي.

هغه زیاته کړه، پاکستان هیڅ داسې ثبوت نه لري، چې دا ډله په افغانستان کې شته او په افغانستان کې عمليات پلان او په پاکستان کې يې عملي کړي.

فطرت وویل، طالبان به اجازه ور نه کړي چې ټي ټي پي د افغانستان له خاورې د پاکستان پر وړاندي عملیات وکړي.

خو د پاکستان بهرنیو چارو وزارت ویاندې ممتاز زهرا بلوڅ نن اسلام اباد کې خبري غونډې ته د طالب چارواکو دا څرګندونې رد کړې.

د مېرمن بلوڅ په خبره، د ملګرو ملتونو په ګډون د نړیوالو ادارو ګڼ داسې راپورونه شته چې په افغانستان کې «د ټي ټي پي او نورو ترهګرو ډلو فعالیت ثابتوي.»

هغې دا هم وویل، چې د اسلام اباد حکومت له تحریک طالبان پاکستان سره خبرې نه کوي.