د ازادۍ جبهه: طالبانو د کورونو په پلټلو سره د حفیظ الله امین دوره را ژوندۍ کړې

په هرات کې د روغتيايي مرکزونو يو شمېر کارکوونکو د لړم پر لومړۍ نېټه افغانستان انټرنشنل ته وويل چې له څلورو مياشتو راهيسې يې معاشونه نه دي ترلاسه کړي.
د هرات د روغتونونو معترضو کارکوونکو د مکتوبونو په لاسلیکولو سره رسماً خپل اعتصاب اعلان کړ.

دغو روغتيايي کارکوونکو خبردارى ورکړ، چې د معاشونو تر ورکولو پورې به په روغتونونو کې روغتیايي خدمتونه وړاندې نه کړي.
دوی يادونه وکړه، چې که معاشونه يې ورنه کړل شي، د روغتون بېړنۍ څانګه به هم فلج شي.
افغانستان انټرنشنل ته رالېږل شوي اسناد ښيي، چې د ګذرې ولسوالۍ روغتون، د شینډنډ روغتون، سرچا، تورغونډۍ او کشک روغتیايي مرکزونو کارکوونکو د معاشونو د نه ورکولو له امله کار بند کړی دی.

طالبانو تر اوسه د هرات د ګذرې ولسوالۍ روغتون د کارکوونکو د کاربندیز او د دوی د معاشونو د نه ورکولو په اړه څه نه دي ویلي.

په هرات کې يو باخبره روغتيايي کارکوونکى وايي چې د دغو روغتيايي مرکزونو اصلي تمويل کوونکى د ملګرو ملتونو د ماشومانو وجهي صندوق (يونېسف) دى.

د دغې سرچينې په وينا، په دې وروستيو مياشتو کې د يونېسف د پروژو د پليتابه موسسې بدلې شوې او هېڅ يوه مسوول بنسټ د دغو روغتيايي مرکزونو معاشونه او لګښتونه پر غاړه نه دي اخيستي.

سرچينه زياتوي، چې له کاربندیز وړاندې په هرات کې د روغتيايي مرکزونو کارکوونکو د خپلو معاشونو د ستونزې پر هواري څو ځله له چارواکو سره ناستې کړې، خو کومې پايلې ته نه دي رسېدلي.

دا لومړی ځل نه دی، چې په افغانستان کې دولتي کارکوونکي د معاشونو د کمښت او نه ورکړې له امله اعتصاب کوي.

له دې وړاندې په کابل کې د ښوونځیو یو شمېر ښځینه ښوونکو او د ځینو روغتیايي مرکزونو ښځینه کارکوونکو د معاشونو د کموالي له امله اعتصاب کړی و.

دا په داسې حال کې ده، چې د افغانستان په لرې پرتو سیمو کې روغتیايي خدمتونو ته د خلکو لاسرسی خورا کم دی او ډېری ناروغان د کمو مالي سرچینو له امله دولتي روغتونونو ته له تګ پرته بله چاره نه لري.

کله چې طالبان په افغانستان کې واک ته ورسېدل، د روغتیا او پوهنې په څانګو کې یې د ښځو کار محدود کړ او د ډېرو دولتي کارکوونکو معاشونه یې کم کړل.

په تېرو دریو کلونو کې یوشمېر ملکي مامورینو د معاشونو د کموالي ترڅنګ د دوی د معاشونو د ځنډېدو شکایتونه هم کړي دي.

د اېمرجینګ اسیا کرکټ جام سياليو په لړ کې د افغانستان او هانکانګ الف لوبډلو ترمنځ د سې شنبې ورځې د سيالۍ پچه افغان ابداليانو وګټله او لومړۍ يې د توپوهنې پرېکړه وکړه.

افغان ابداليانو کرکټ لوبډلې په ۱۹.۵ اورونو کې د خپلو ټولو لوبغاړو په سوځېدو هانکانګ ته ۱۳۲ منډې هدف وټاکه.

صدیق الله اتل ۵۲، کریم جنت ۲۱ او نعمان شاه ۲۰ منډې جوړې کړې.

هانکانګ الف کرکټ لوبډلې په ۱۹.۳ اورونو کې د خپلو پنځو لوبغاړو په سوځېدو دغه هدف پوره کړ او افغان لوبډلې ته یې د پنځو وېکټو په توپير ماته ورکړه.
له افغانستان سره په دې ګروپ کې سريلانکا، بنګله دېش او هانکانګ لوبډلې ځای لري.

افغانستان په دې سياليو کې بنګله دېش او سريلانکا ته ماتې ورکړې او له هنکانګ نه یې ماته وخوړه. هنکانګ بیا له سريلانکا ماته خوړلې او دوې برياوي لري.

افغانستان په لوړ توپير د لوبو د ګټلو له کبله د دريو نومرو په درلودو سره د ګروپ په سر کې او هنکانګ هم په دریو نومرو د ګروپ په دويم ځای کې دی.

د اوچا د راپور له مخې، چې د سې شنبې په ورځ د لړم میاشتې پر لومړۍ نېټه خپور شو، د روان کال په سپټمبر میاشت کې په افغانستان کې دوه تاسیسات په لنډمهالې توګه وتړل شول او یوه پروژه بل ځای ته ولېږدول شوه.

دغه سازمان زیاته کړې، چې په دغو مواردو کې په ترتیب سره د هېواد جنوبي، ختیزې او لوېدیزې سیمې تر ټولو ډېرې اغیزمنې شوې دي.

د دغه راپور له مخې، په دغو مواردو کې په بشري فعالیتونو کې لاسوهنه، د کارکوونکو پر وړاندې تاوتریخوالی او په هېواد کې دننه د بنسټونو، کارکوونکو او توکو پر تګ راتګ او لیږدونې محدودیتونه شامل دي.

د اوچا راپور ښيي چې په دې موده کې د بشري عملیاتو ۹ کارکوونکي د طالبانو له خوا نیول شوي او درې تاسیسات په زوره تړل شوي دي.

اوچا زیاتوي: "دا پیښې په دوامداره توګه عملیاتي چاپیریال ګډوډوي."

په راپور کې راغلي چې د سپټمبر په میاشت کې د پروګرامونو په پليتابه کې د طالبانو د نېغې لاسوهنې ۷۳ قضیې، د کارکوونکو په ګومارنه کې د لاسوهنې ۳۵ قضیې، له کارکوونکو د حساسو معلوماتو په غوښتلو کې د لاسوهنې ۱۹ پېښې او پر بهیرونو د نفوذ پنځه پېښې ثبت شوې دي.

د توکو رسولو، د ښځینه کارکوونکو په ګډون د بندیزونو پنځه قضیې او د ښځو د جامو په اړه درې قضیې راپور شوې دي.

د دغه راپور له مخې، د ناقانونه مالیې غوښتنې، د مرستو ضبطول، د اسنادو په لاسلیک کې ځنډ او د ګومارنې اسانتیاوو په ګډون د طالبانو د مداخلې نورې پېښې هم ثبت شوې دي.

دا راپور ښيي چې د طالبانو د نوي قانون له تصویب وروسته د طالبانو امر بالمعروف وزارت په ۴۸ مواردو کې په بشري چارو کې لاسوهنه کړې ده.

د اوچا د راپور له مخې، په دې لاسوهنو کې د دفترونو څار، د کارمندانو توقیف، د کارځایونو جلا کول، د حساسو معلوماتو غوښتل او د ښځینه کارکوونکو د پوښښ اړوند مسالې شاملې دي.

د امریکا د مالیې وزارت د افغانستان د ولسي جرګې مخکینی رییس میر رحمان رحماني او د هغه زوی اجمل رحماني د ۲۰۲۳ کال په ډسمبر کې تحریم کړل. د متحده ایالاتو مالیې وزارت پر هغوی تور ولګاوه چې په افغانستان کې یې په قراردادونو کې درغلي کړې ده.

رحماني او د هغه زوی دا تورونه ردل کړل او د جنوري پر ۳۱ مه یې له قانوني لارو دا پریکړه وننګوله. د محکمې د یوه رپوټ له مخې، هغوی اوس د بندیزونو په تړاو د خبرو اترو په ترڅ کې خپل شکایت بیرته اخستی.

رحماني د سازمان شویو جرمونو او درغلیو د رپوټ ورکولو پروژې ته ویلي، چې « د خبرو اترو او وخت د څرنګتیا په اړه څه نه شو ویلای، خو تر اوسه چې کوم پرمختګونه شوي ورته هیله من یو او په لنډ وخت کې ددې مسالې د حل په تمه یو»

د ولسي جرګې دې دوو پخوانیو غړو د امریکا د بهرنیو چارووزیر انتوني بلینکن او مالیې وزیر جانټ یېلن خلاف مدني شکایتونه کړي وو.

د امریکا د بندیزونو قانون له مخې د یېلن او بلینکن پر وړاندې د رحماني د کورنۍ شکایتونه له جنجال سره مخ کېدای شي.

د سازمان شویو جرمونو او درغلیو د رپوټ ورکولو پروژه وايي، یوازینۍ لار چې دوی د محکمې پر پرېکړه اعتراض وکړي، د اداري پروسیجر قانون و او دا په دې معنا ده، چې دوی باید ثابته کړې واي چې د مالیې وزارت پر دوی د بندیزونو په برخه کې قوانینو ته پام نه دی کړی.

د رپوټ له مخې، ددې چارې ثابتول سخت دي ځکه رحماني ښايي هغه شواهد نه وي لیدلي، چې د بندیزونو لپاره کاریدلي دي.

د کاناډا د نړیوالو چارو اداره د روغتیا، زدکړو او ښځو د حقونو برخه کې د یو لړ مالي سرچینو پر خونديتابه ټینګار کوي، خو وايي، چې دغه تصمیم به بحث پاروونکی وي.

نېشنل پوسټ د دغه هېواد د نړیوالې پراختیا ادارې یو سند موندلی، چې له افغانستان سره د مرستو پر بېلابېلو اړخونو بحث کوي.

نیشنل پوسټ وايي، د طالبانو له واکمنېدو وروسته له افغانستان سره مرستې یوه ازغنه موضع ګرځېدلې ده.

کاناډا او یو شمېر نور دولتونه له هغو هېوادونو سره له نېغو اړیکو ډډه کوي چې له بشري حقونو په سرغړونو تورن دي، خو اوتاوا تر فشار لاندې ده، ځکه په افغانستان کې تر ۱۲ میلیونو ډېر خلک له خوراکي امنیت نه ځوریږي.

نېشنل پوسټ وايي،د کاناډا د نړیوالې پراختیا وزیر احمد حسین ته د ۲۰۲۳ کال په یوه یادښت کې دې ته اشاره شوې چې اوتاوا په تېرو دریو کلونو کې له افغانستان سره۳۶۷ میلیونه ډالره مرسته کړې ده.

په دې سند کې ویل شوي چې د دې مرستو ډیره برخه په بشري چارو او د خلکو په ژغورنه کې لګول شوې دي.

کاناډا دغه راز له ترهګرو ډلو سره د چلند په تړاو د جرایمو قانون کې ځینې بدلونونه راوستي، چې خیریه ټولنې افغانستان کې د مرستې چارې په سمه توګه ترسره کړای شي. خو سند په ډاګه کوي، چې د دغه هېواد لومړیتوبونه بدل شوي دي.

سند وايي، چې په افغانستان کې د کاناډا او متحدانو ستراتیژیکې ګټې کمې شوې دي.

دغه راز د نړۍ په نورو سیمو کې ناورینونو هم پر دغه هېواد مالي فشارونه ډېر کړي دي.

د یوه کاناډايي خیریه سازمان ویاند چې په افغانستان کې د مرستو په چارو کې بوخت دی وايي، د دولت سیاسي او مالي فشارونه درک کوي، خو له افغانستان سره د مرستو کمولو پرېکړې نهیلی کړی.

د کاناډا د ورلډ ویژن یو تن پالیسي جوړوونکی مارټین فیشر وايي، افغانستان نه یوازې مرستو ته اړتیا لري، بلکې کانډا دلته یوه ځانګړې دنده هم لري، ځکه کاناډايي ځواکونو هلته له ترهګرۍ سره جګړه کړې او له حکومت سره یې څلور میلیارده ډالرې مرستې کړې دي.

د نوموړي په باور، افغانستان د بریټانیا د لیبرال دولت د فیمنستي بهرني سیاست پر وړاندې یوه ننګونه ده، ځکه طالبانو نجونې له زدکړو را ګرځولې او پر ښځو یې سخت قوانین پلي کړي دي.

فیشر وايي« د کاناډا په څېر هېواد په هرځای کې هرڅه نه شي کولای. خو که دلته یوځای وي چې هلته ارزښتونه، تاریخي تعهدات او ګټې په یوډول همغاړې شي، هغه افغانستان دی».

یادښت وايي، په داسې حال کې چې کاناډا په افغانستان کې خپل سفارت تړلی او د طالبانو حکومت ته یې نېغې مرستې بندې کړې، له هغه مهاله تر دې دمه توانیدلې چې خپلو ارزښتونو ته له ګواښ پېښېدو پرته، په جدي مرستو کې برخه واخلي.

په دې مرستو کې ۱۴۳ میلیونه ډالره په بشري همکاریو او ۱۱۸ میلیونه ډالرد پراختیا برخه کې ترسره شوي دي.

یادښت وايي، چې کاناډا ۴۰ زره افغانان تخلیه کړي او په قطر کې یو ځانګړی استازی لري چې له نړیوالو متحدانو او د اړتیا پر وخت په غیر رسمي ډول له طالبانو سره بوختیږي.

د کاناډا ډیرې مرستې د نړیوال بانک د افغانستان صندوق ته ځانګړې شوې، خو دغه یادښت ددې مرستو د کمولو وړاندیز کوي.

په دې یادښت کې راغلي چې که له افغانستان سره د کاناډا د مرستو کمېدو موضوع اعلان شي، دا چاره د رسنیو منفي راښکون ډیرولای شي.