جعفر مهدوي له طالبانو وغوښتل چې له ټولو اړخونو سره د خبرو لپاره زمینه برابره کړي

ځانګړي راپور ورکوونکي، د جمعې په ورځ (د لړم ۱۱مه) په افغانستان کې بشري حقونو د وضعیت په اړه خپل نوی راپور د ملګرو ملتونو د ۷۹مې عمومي غونډې په څنډه کې وړاندې کړ.

عملي حل لارې

ریچارډ بېنېټ حساب ورکولو ته د طالبانو د اړ کولو لپاره د عملي وسیلو او حل لارو په اړه خبرې وکړې. د بېنېټ په وینا، هېوادونه باید د امنیت شورا او د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلۍ له واکونو څخه د طالبانو پر ضد کار واخلي. بېنېټ، طالبان هغه ډله یاده کړه چې د افغانستان نیمایي برخه یې له عامه ژوند څخه لرې کړې ده.

هغه د جمعې په ورځ نیویارک کې یوې خبري غونډې کې وویل: «د [نړۍ] بې کفایتۍ طالبان نور هم زړور کړي دي. طالبان باید درک کړي چې له بشري حقونو څخه پراخه سرغړونې به د دوی لپاره پایلې ولري.»

بېنېټ زیاته کړه: «موږ باید اوسنیو چارواکو ته دا روښانه کړو، که د بشري حقونو په وضعیت کې د پام وړ ښه والی رانشي، د اړیکو عادي کول یا نړۍوال مشروعیت به ممکن نه وي.»

په دې وروستیو کې د جرمني، استرالیا، کاناډا او هالنډ د بهرنیو چارو وزیرانو خبرداری ورکړی، چې که د افغان ښځو او نجونو وضعیت بدل نه شي او پر دوی لګېدلي بندیزونه لېرې نه شي، دوی به د عدالت نړۍوالې محکمې ته د طالبانو پرضد شکایت وکړي. د نړۍ څه باندې ۲۳هېوادونو د دغه نوښت ملاتړ وکړ.

بېنېټ په دې غونډه کې وویل، چې دا مهال د جرمونو نړۍوالې محکمې هم په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو په اړه څیړنې پیل کړي دي. هغه، حکومتونو ته وړاندیز وکړ چې د بشري حقونو په سرغړونو کې ښکیل طالب چارواکي د "نړۍوال قضایي صلاحیت "د اصولو پر اساس په خپلو محکمو کې محاکمه کړي."

هالنډ یو له هغو هېوادونو څخه دی چې په اتیایمه لسیزه کې د افغانستان د کمونیستي حکومت پر مهال یې یو شمېر افغانان د شکنجې او قتل په تور محاکمه کړي و. تر دې مخکې د کاناډا په څېر یو شمېر نورو هېوادونو هم د نورو هېوادونو چارواکي له بشري حقونو څخه د سرغړونې په تور محاکمه کړي او زنداني کړي دي.

ښاغلي بېنېټ د افغانستان انټرنشنل خبریالې مریم رحمتي د پوښتنې په ځواب کې وويل، دى هيله لري چې لوېديځ هېوادونه به د دوى شکايت تعقيب کړي او طالبان به د هاګ محکمې ته معرفي کړي. د هغه په ​​وينا، دا شکايت د طالبانو پر وړاندې د نړېوالو د لومړي اقدام نښه ده.

نړۍ ته راپور

د بشري حقونو په برخه کې د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي د جمعې په ورځ د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلۍ له استازو سره د بشري حقونو د وضعیت په اړه خپلې وروستۍ موندنې شریکې کړې. هغه ښځو او نجونو ته د امر بالمعروف د قانون له امله د اوښتو زیانونو په اړه خبرې وکړې او ویې ویل، چې د بشري حقونو سرغړونې د دې لامل شوي چې د طالبانو پر مشرانو د سختو بندیزونو غوښتنه وشي.

خو هغه له افغانستان سره د بشردوستانه مرستو د مشروطېدو ملاتړ ونه کړ. بېنېټ وویل؛ له افغانستان سره د مرستو اندازه کمه شوې او د نړۍوالو بشردوستانه مرستو مشروطېدل به افغان ولس ته ډیر زیان ورسوي. خو بېنېټ وویل، چې په افغانستان کې باید د بشري مرستو د ویشلو په برخه کې لا زیاته څارنه وشي.

د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي پر نړۍوالې ټولنې غږ کړی، چې د بشري حقونو د مدافعانو، ښځو او خبریالانو په ګډون له خطر سره مخامخ افغانانو ملاتړ وکړي.

د خبریالانو مرکز د جمعې په ورځ (د لړم ۱۱مه) په یوې خبرپاڼه کې لیکلي، چې د خبریالانو پر وړاندې د ترسره شویو جرمونو څخه د معافیت کلتور له امله د هغوی په حق کې عدالت نه دی پلي شوی او په هېواد کې پر خبریالانو او رسنیو بندیزونه هم په بې ساري ډول زیات شوي دي.

دغه مرکز دا څرګندونې، د خبریالانو پر وړاندې د ترسره شویو جرمونو د مجازاتو څخه معافیت ته د پای ټکي ایښودلو نړۍوالې ورځې په مناسبت چې سبا (شنبه) د لړم ۱۲مه چې د نومبر له دویمې نېټې سره سمون خوري، کړي دي.
د افغانستان د خبريالانو د مرکز د معلوماتو له مخې، له ٢٠٠١ زېږديز کال ( ۱۳۸۰ هجري لمریز) څخه تر اوسه پورې په هېواد کې د ۲۰ ښځینه وو خبریالانو په ګډون ۱۲۸ تنو خبریالانو ا د رسنیو کارکوونکو خپل ژوند له لاسه ورکړى دى. د افغانستان د خبريالانو د مرکز څېړنې ښيي چې د مجازاتو څخه د معافيت کلتور له امله په ۹۰ سلنه پېښو کې قانون او عدالت نه دی پلي شوی.

د افغانستان د خبریالانو مرکز وایي، چې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنیدو سره د ۱۴۰۰ کال د زمري ۲۴مې څخه تر ۱۴۰۳ کال د زمري ۲۴مې پورې د خبریالانو او رسنیو د کارکوونکو له حقونو څخه د سرغړونې لږ تر لږه ۴۴۷ پېښې ثبت شوي.

په دې پېښو کې درې یې د مړینې، لسګونه یې د ګواښونو او له ۲۲۰ څخه ډېرې یې د خبریالانو د نیونې پېښې دي.

دغه مرکز وایي: "د خبریالانو او رسنیو پر وړاندې د ګواښونو، فشارونو او د محدودیتونو زیاتېدل به پر ټولنه او د هېواد پر پرمختګ خورا ناوړه پایلې ولري."

د خبریالانو مرکز په خپلې خبر پاڼه کې له طالبانو غوښتي چې د قرباني شویو خبریالانو په اړه عدالت پلي کړي، «او د رسنیو او خبریالانو اساسي حقونو ته د درناوي ترڅنګ هغه کړنلارې چې د رسنیو ازادي یې په بې ساري ډول محدوده کړې لغو کړي.»

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو د امربالمعروف قانون په توشیح کولو سره د ساکښو موجوداتو د انځورونو پر خپرولو بندیز لګولی دی. د دې قانون د پلې کولو په پار تر اوسه د افغانستان په څه باندې ۱۰ ولایتونو کې د دولتي او ځینو شخصي ټلویزیونونو نشرات بند شوي دي.

په خوست کې ځايي سرچینو نن جعمه (د لړم۱۱مه) ویلي، چې طالبانو تېره ورځ ماسپښین درې بجې د غرغښت سیمه ایزې راډیو نشرات قطع کړي او د دروازه یې ورته مهرلاک کړې ده.

د ترلاسه شو معلوماتو پربنسټ په خوست کې د طالبانو د امربالمعروف، استخبارات او اطلاعاتو فرهنګ ریاستونو غړو په حضور کې دغه راډیو تړل شوې ده.

د غرغښت راډيو او د رسنیو نورو سیمه ایزو بنسټونو تر اوسه کوم رسمي غبرګون نه دی ښودلی او نه هم طالبانو څه ویلي دي.

په خوست کې ځینو ځايي خبریالانو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې نن د جعمې ورځ «د لړم۱۱مه» د طالبانو د خوست په اطلاعاتو او فرهنګ ریاست کې د ځايي رسنیو له استازو سره غونډه کړې ده.

په دې ناسته کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنک او امربالمعروف ریاستونو مسوولاتو د رسنیو استازو ته خبرداری ورکړی چې د امربالمعروف د قانونو د پلي کېدو او په راډيوګانو کې موسیقۍ غږول په مکمل ډول بند دي.

ځینو خبریالانو چې په دې ناسته کې یې کډون کړی وو، وايي، چې طالبانو ورته جدي ګواښ کړی چې په رسنیو کې د هر ډول موسیقۍ غږول بند دي او که دوی هم موسیقي خپره کړي د غرغښت راډيو له سرنوشت سره به مخ شي.

طالبانو د بیاځلي واک ته رسېدو سره سم د عامو خلکو ترڅنګ په رسنیو پراخ بندیزونه لګولي دي.

په ورته وخت کې د طالبانو د امربالمعروف وزارت هڅه کوي، چې په ټول افغانستان کې د ساکښو موجوداتو د انځورونو پر خپرېدو خپل بندیز عملي کړي.

د رسنیو ملاتړو بنسټونو د طالبانو دا کار، په ټول هېواد کې د انځوریزو رسنیو د بندېدو په مانا بولي.

دا مهال په خوست کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې پر ملي راډيو او تلويزيون سربېره ١٥ خصوصي راډيوګانې او درې خصوصي ټلويزيونونه فعاليت کوي.

په اعلامیه کې راغلي؛ د ملکي کورنو د تالاشۍ دغه ډله د طالبانو له پولیسو او استخباراتو جوړه ده. د جبهې په وینا پر دغه ډله د کابل په سرای شمالي سیمه کې برید شوی او څلور طالبان په یاد برید کې ټپیان شوي هم دي.‌

د ازادۍ جبهې یوه ویډیو هم خپره کړې چې په کې یوه چاودنه لیدل کیږي.‌

دغې جبهې ویلي، چې د کابل پر هوايي‌ ډګر د دوی د تیرې اونۍ له برید وروسته، طالبانو د خیرخانې په سیمه کې د ملکي خلکو د کورونو د تالاشۍ لړۍ پیل کړې او خلک یې له ستونزو سره مخامخ کړي دي.

طالبانو لا د دغه برید په اړه څه نه دي ویلي.‌

عتيق الله دروېش په پنجشېر کې "د جنايي جرمونو د مخنيوي لپاره د دولتي بنسټونو د همغږۍ" په پروګرام کې وويل، د دغو حکمونو تطبيق د شرعي قوانينو پر بنسټ او د عدالت د تامين او د جرمونو د مخنيوي په هدف کېږي.

دروېش ټینګار کړی، چې د بېلابېلو محکمو له خوا شاوخوا ۳۰ نورې د اعدام سزاګانې هم صادرې شوې او د طالبانو د مشر هبت الله اخوندزاده له منظورۍ وروسته به عملي شي.

د طالبانو محکمې په عمده توګه د اسلامي شریعت او عنعنوي قوانینو د ځانګړي تفسیر پر بنسټ فعالیت کوي، او د هغوی قضایي کړنې له مدني قوانینو او د بشري حقونو له نړیوالو معیارونو سره توپیر لري.

د بشري حقونو ګڼو بنسټونو د محاکمې په بهیر کې د روڼتیا پر نشتوالي، مدافع وکیلانو ته د تورنو کسانو د نه لاسرسي او د طالبانو په محکمو کې د محاکمو په چټک او کله کله جبري بهیر نیوکې کړې دي.

ځینې ​​راپورونه ښیي، چې د طالبانو په محکمو کې تورن کسان له مدافع وکیل پرته او کله ناکله له کافي شواهدو پرته محاکمه کیږي.

د دغو محکمو لخوا پر بېلابېلو سزاوو سربېره اعدام هم صادر شوي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو ماموریت (یوناما) د پنجشنبې په ورځ د لړم په ۱۰ مه خبر ورکړ، چې په تیرو دریو میاشتو کې په افغانستان کې د ۱۶ ښځو په ګډون ۱۱۱ تنه په فزیکي توګه مجازات شوي دي.

یوناما ویلي چې طالبانو دغه کسان د بېلابېلو تورونو له امله په انفرادي او ډله ییزه توګه په دورو وهلي دي.