پر افغانستان د تپل شوې افراطي – طالبي نظریې تحلیل

ځینې ډلې چې په جنګ باور لري، له پخوانیو امریکایي چارواکو سره پخواني تصویرونه نشروي او فکر کوي چې ګوندې امریکا به یو ځل بیا مخکې او دوی ورپسې وي او یا به دوی مخکې او امریکا ورپسې وي او دوی به د کابل ارګ ماڼۍ ته ورسوي

ځینې حتا د ټاکنو پپولیستي شعارونو پر اساس، فکر کوي چې نور د دوی پچه وتلې او دوی به د امریکا د نویو امنیتي چارواکو سلاکاران وي او څه چې دوی ورته وایي هغه به کوي.

د دې تر څنګ د طالبانو حاکمه ډله د امریکا د نوي جمهور رئیس د ټاکل کیدو په هکله بدبینه او په ویره کې ده چې ګوندې امریکا به یو ځل بیا افغانستان ته قوتونه ولیږي، دوی به له قدرته لرې او بیا سر بداله کړي ځکه دوی پوهیږي چې دوی د لنډکروزرو او نوي ژوند مزې وڅکلې او د پخوا په شان بیا جنګ نشي کولای او نه ورته په سیمه او نړۍ کې د پخوا په شان عقبه شته.

ځینې نور افغانان فکر کوي چې د ستاینو او ځانونو مطرح کولو په قطار کې باید وروسته پاتې نه شي څو د راتلونکو تحولاتو برخه اوسي. غویی لا حلال شوی نه دی خو دوی خانکي په سر نیولي دي.

دا خوش بیني او بدبیني د څه لپاره ده؟

ایا دا خوش بیني او بدبیني د یو څو کسو او ډلو د ګټو په خاطر ده او که دا خوش بیني او بد بیني د افغانانو د ګټو په محور ده چې افغانستان کې دایمي ثبات رامنځته شي.

افغانستان بیا د سیمې او نړۍ د رقابتونو مرکز ونه ګرځي او بالاخره افغانستان کې یو قانونمند، مشروع او ولسواکه نظام رامنځته شي چې ټول افغانان پکې ځان وګوري او د قانون په چوکاټ کې سره ګډ ژوند وکړي.

که پورته اهداف تر سره نه شي او افغانستان بیا د نړۍ او سیمې د رقابتونو مرکز وګرځي نو بیا د امریکا د نوي جمهور رییس په راتګ سره خوش بیني او بدبیني د افغانانو لپاره څه ګټه نه لري.

دې کې شک نه شته چې د امریکا رول تر اوسه هم په نړۍ کې مهم دی خو دا چې د افغانستان په هکله د امریکا نوې اداره څه تصمیم نیسي، غواړم چې یو لړ واقعیتونو ته اشاره وکړم.

افغانان په کل کې او هم د سیمې او نړۍ هیوادونه په دې نظر دي چې د افغانستان موجوده حاکمه ډله د ټولو لپاره تهدید دی خو د دې بلا له شر نه د خلاصیدو په هکله بیلابیل متضاد نظرونه موجود دي اما عمومي ذهنیت همدا دی چې په دغه ډول چې د طالبانو حاکمه ډله له خپل ولس، سیمې او نړۍ سره چلند کوي، هیڅوک یې په رسمیت نه پېژني او د هرې ورځې په تیریدو سره د دوی د زوال شپې رالنډیږي. په دې خاطر د امریکا موجوده او راتلونکې اداره هم طالبان په رسمیت نه پیژني او د بدیلې تګلارې په لټه کې به وي.

خو سیاست او سیاسي پرېکړې د احساساتو په اساس نه تر سره کیږي او د هرې پریکړې په هکله ګټه او تاوان سنجول کیږي. امریکا چې د دنیا لوی زبرځواک دی، د زبرځواکي تر څنګ، ډیر پیچلی سیستم لري چې هره پریکړه یو کس نشي کولاې او د جمهور ریئس ټرمپ د پریکړو په وړاندې ډیر حقوقي خنډونه شته دي او هغه به هغوی حل کوي خو دلته د افغانستان په هکله خبره مطرح ده.

د امریکا لپاره لومړی اپشن دا دی چې طالبان نور هم منزوي کړي، مالي او استخباراتي مرستې پرې بندې کړي او په رسمیت یې ونه پیژني. دا اپشن کافي نه دی ځکه د افغانستان مشکل په خپل ځای پاتې کیږي. افغانان له لا زیاتو ستونزو سره مخامخ کیږي.

د طالبانو بدیل

اول د طالبانو په زور لرې کول او بدیل باندې کار کول دي لکه چې په ۲۰۰۲ ز کال کې یې وکړل. دا اپشن بعید په نظر ښکاري ځکه د امریکا جنجالونه زیات دي او نه غواړي چې بیا پوځي مداخله وکړي. جمهور ریئس ټرمپ په کراتو ویلي چې دی غواړي جنګونه ختم کړي نه دا چې جنګونه زیات کړي. البته دا مسله مهمه ده چې د جنګونو ختم د چا په شرایطو غواړي؟ د جنګونو د ختمولو پریکړې یوازې امریکا په یو اړخیزه توګه نشي کولې ځکه هره جګړه پیچیدلې او مغلقه ده او زیاتو هڅو ته اړتیا لري چې دا جګړې ختمې شي.

دویم ښه اپشن د افغانانو او هم د سیمې هیوادونو او امریکا لپاره د یوې سیاسي پروسې تقویه کول دي. ځینې شاید ووایي چې سیاسي پروسه کار نه ورکوي او زور او ټوپک د افغانستان د مسایلو د حل لار ده، چې دا سمه نه ده.

د سافټ پاور په چوکاټ کې امریکا، د سیمې هیوادونه او افغانان په شریکه کولی شي چې په افغانستان کې مثبت تغییر رامنځته کړي. ټولې خواوې باید فکرا، ذهنا او په عملي توګه دغه وروستي بدیل ته ځانونه اماده کړي چې نه سیخ وسوځي او نه کباب.

زما په اند همدا اخري بدیل د افغانانو په خیر دی او د جنګ نغارې غږول د افغانانو په خیر نه دي. په دې توګه نه زیاته خوش بیني په کار ده او نه زیاته بد بیني.

یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.

د طالبانو سترې محکمې د یکشنبې په ورځ په يوه خبرپاڼه کې ویلي، چې له کوره د تېښتې په تور يې یوه ښځه د دُرو د وهلو ترڅنګ په یو کال او نارينه يې په دوو کلونو تنفيذي بند محکوم کړي دي.

د طالبانو په اعلاميه کې راغلي، چې د زنا په تور یوه ښځه يې يوازې ۳۹ دُرې وهلې ده.

طالبانو ويلي، چې دغو کسانو ته یې د طالب چارواکو او عامو خلکو په مخ کې سزا ورکړې، څو د نورو کسانو لپاره د «عبرت» سبب شي.

طالبانو د تورنو کسانو د پيژندګلوۍ په اړه څه نه دي ویلي، خو یادو کسانو ته یې د متهم او مجرم اصطلاح کارولې ده.

د طالبانو د محکمې د معلوماتو له مخې، دوی نن د تخار ولایت په درقد ولسوالۍ کې هم دوه کسان د «لواطت او غلا» په تور په عام محضر کې ۳۹ – ۳۹ دُرې وهلي دي.

طالبانو درې ورځې وړاندې په ننګرهار ولایت کې د یوې ښځې په ګډون ۱۱ کسان د «زنا، لواطت او نامشروع اړیکو» په تور په عام محضر کې وهلي وو.

دې ډلې د لړم میاشتې په ۲۳مه نېټه په پکتیا کې هغه کس ته د «قصاص» سزا ورکړه، چې د یوه طالب په وژلو تورن و.

د طالبانو له لوري په عام محضر کې خلکو ته د بدني سزاګانو او «قصاص» پېښو پر وړاندې په نړیواله کچه سخت غبرګونونه ښودل کیږي.خو دغه ډله نږدې هره ورځ د افغانسان په بېلابېلو ولایتونو کې په عام محضر کې خلکو ته فزیکي سزاګانې ورکوي او وايي، دا کار د «اسلامي شریعت» د پليتابه په موخه تر سره کوي.

د طالبانو تر کنټرول لاندې باختر اژانس د يکشنبې په ورځ (د لړم ۲۷ مه) د افچين شرکت د مسوولانو په حواله لیکلي، چې دغه شرکت د امو سیند په نفتي حوزه کې د تيلو د څاګانو کيندلو کار پيل کړى دى.

د افچین شرکت د عامه اړیکو مسوول امرالدین علیزي ويلي، چې د نویو څاګانو کیندلو چارې به په ۲۰۲۵ کال کې بشپړې شي.

هغه زياته کړه، چې د دغو څاګانو په کيندلو سره به د نفتو په استخراج کې د پام وړ زياتوالى راشي.

طالب چارواکي ادعا کوي، چې د نویو څاګانو کیندل به طالبانو ته شاوخوا ۵۰۰ میلیون ډالر عاید ولري.

طالبان، چې د نړیوالې ټولنې له سیاسي او اقتصادي بندیزونو سره مخ دي، په تېرو دریو کلونو کې هڅه کوي له کورنیو او بهرنیو شرکتونو سره د افغانستان د کانونو د استخراج د قراردادونو له لارې خپل داخلي عواید زیات کړي.

خو د طالبانو تر واک لاندې د طبيعي زېرمو د روڼتيا او مديريت په اړه ډېري اندېښنې دي او له دغو کانونو څخه د افغانانو د واقعي ګټې په اړه ډېرې پوښتنې شته.

له دې مخکې د افغانستان پخواني ولسمشر اشرف غني هم ویلي و چې د کانونو اوسنی استخراج نړیوال مشروعیت نه لري.

د طالبانو ارګ د یکشنبې په ورځ په يوه اعلاميه کې ویلي، چې ملابرادر د یو شمېر طالب وزيرانو په ملتيا له افغان او روسي سوداګرو سره د افغانستان د زېربنا، صنعت، سوداګرۍ، ترانسپورټ، کرنې، رېل پټلۍ او روغتیا سکتورونو کې پر پانګونې او دوه اړخيزو همکاريو خبرې کړې دي.

ملابرادر په دې ناسته کې زياته کړې چې «افغانستان د پانګونې لپاره غوره فرصتونه لري او کورني او بهرني پانګوال کولای شي پکې پانګونه وکړي.»

طالبان په خپله اعلاميه کې زياتوي، چې روسي پانګوالو هم په ورته برخو کې لیوالتياوې وښودلې.

طالبانو د افغانستان کانونو، د کانونو استخراج او له بهرنیو شرکتونو سره قراردادونو ته پاملرنه ډ‌ېره کړې ده.

شنونکي ا پر طالبانو نيوکه کوي، چې له زيات شمېر بهرنيو پانګوالو سره ليدنې، همکارۍ او قراردادونه کوي خو ولس ته پوره معلومات نه ورکول کيږي.

د طالبانو تر واک لاندې باختر دولتي اژانس د خبر له مخې، د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سیاسي مرستیال عباس ستانکزي دا څرګندونې نن «د لړم۲۷مه» په کابل کې د تخنیکي او مسلکي زده کړو ادارې له لوري د افغانستان د غوره نوښتونو د دویم ملي نندارتون پرانېستغونډه کې وکړې.

ستانکزي زیاته کړې: «هغوی چې شل کاله د بمباريو او چاپو له کبله افغانستان وران کړ، د نړيوالو اصولو، ډيپلوماسۍ او دوحې د هوکړې له مخې دا د هغوی مسووليت دی، چې له افغانستان سره مرستې او تعامل ته را ودانګي، څو د دوی له لوري رامنځته شوې وېجاړۍ بېرته جوړې شي».

د ستانکزي اشاره په نامستقیم ډول متحده ایالتونو او ناټو ته ده.

عباس ستانکزی په داسې حال کې دا څرګندونې کوي، چې تر دې دمه د طالبانو حکومت هېڅ یو هېواد په رسمیت نه پېژني.

عباس ستانکزي د وینا په یو بله برخه کې وویل، چې «افغانانو د اشغال پر وړاندې د مسلحانه جهاد بريا خپله کړې او اوس يو بل ستر مسووليت ور په غاړه دی، چې بايد د علم او پوهې په مرسته افغانستان په خپلو پښو ودروي او د نورو له احتیاج څخه يې خلاص کړي.»

طالبانو په بیا واکمنېدو سره ګام پر ګام د نجونو پر عصري زدکړو بندیز لګولی خو مدرسې یې ورځ تر بلې زیاتوي.
دغه طالب چارواکي د ځینو نورو طالب چارواکو برعکس چې نومهالې زدکړې مباح ګڼي، په ځلونو د افغان نجونو د زدکړو په ملاتړ ټينګار کړی.