په لوګر کې د افغانستان او چين ګډ بازار جوړيږي

په پيښور کې د طالبانو تر واک لاندې افغان کونسلګرۍ کې ځینو سرچېنو نن یکشنبه « د لیندۍ ۱۱مه» افغانستان انټرنشنل ته وویل چې کونسل جنرال حافظ محب الله د افغانستان د انلاین ویزو د فارمونو د خرڅلاو دفتر کې هم خپلوان کښېنولي دي.

د سرچینو په وینا، دغه دفتر چې د پيښور صدر ډینز پلازا کې موقعیت لري، د افغانستان د ویزو یو فارم له زرو تر درې زره کلدارو پورې پلوري.

دوی زیاتوی چې په پيښور کې د طالبانو کونسلګرۍ یوازې ددغه دفتر فارمونه مني او چې څوک خپله په انلاین ډول فارم ډکوي هغوی ته وېزې نه صادریږي او ردیږي.

یو ځايي ډېپلوماټ وايي:« مونږ جهاد ددې غلا لپاره نه دی کړی خو اوس دلته خپله زمونږ پر سر چې مشر دی هغه فساد شروع کړی او د ویزو فارمونو ته یې دوکان جوړ کړی دی او هر اسناد چې څوک وغواړي دوی[یې] ورته د رشوت په بدل کې جوړوي.»

په پیښور کې د طالبانو د کونسل فساد د ویزو د انلاین فارمونو په خرڅلاو پورې محدود نه دی بلکې بېلابیل سندونه چې د کونسلګرۍ له خوا صادریږي، د بډو په بدل کې ورکول کېږي.

سرچېنو وویل چې په پیښور کې د طالبانو کونسل حافظ محب الله له خوا پرانیستل شوی دفتر د فساد مرکز کرځیدلی دی.

دوی زیاتوي چې دغه دفتر ته له ویزو او پاسپورټونو جوړولو نیولې د تعلیمي اسنادو تر تایید پورې هم خلک مراجعه کوي.

سرچینه وايي، هغه مراجعان چې په مستقیم ډول کونسلګرۍ ته مراجعه کوي د هغوي کارونه د کونسل حافظ محب الله له خوا په لوی لاس ځنډول کېږي، څو مجبور شي دده له خوا جوړ شوي د تماس دفتر ته ورشي او هغوي بیا د بډو په بدل کې ورته کارونه خلاص کړي.

سرچینو له افغانستان انټرنشنل سره ویزو د دغه دفتر د لوحو انځورونه هم شریک کړي دي.

د پښتونخوا په پيښور کې د افغانستان کونسلګرۍ ځینې مراجعانو هم افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د طالبانو تر واک لاندې د افغان کونسلګرۍ د ویزو فارمونه د کونسلګرۍ پرځای په پيښور صدر ډینز پلازا کې له یوه دفتر څخه ترلاسه کوي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت تر دې دمه ددغه دفتر د پرانیستو په اړه په رسمي ډول څه نه د ویلي.

له دې وړاندې هم د طالب چارواکو اړوند د فساد راپورونه ورکړل شوي خو دغه ډله د خپلو غړو پر فساد او غیر قانوني کړنو ډېر وخت پرده اچوي.

نوموړي دا څرګندونې بیلډ ورځپاڼې ته د یوه «مجرم» افغان د استوګنې مودې له غځېدو وروسته کړې دي.

۶۶ کلن ډېرک نوکمن وویل، « هغه ځوان کډوال، چې د افغانستان او سوریې اوسېدونکي دي او په سختو جرمونو کې ښکېل دي، د خوندیتوب هر ډول حق یې له لاسه ورکړی او باید ژر تر ژره وشړل شي».

د بیلډ د رپوټ له مخې، ۱۹ کلن امیر پرله پسې جرمونه کړي او د یوې جرمي ډلې مشري کوي. د ورځپاڼې په باور، «د دې ډلې غړي، چې افغانان، سوریایان او ایرانیان دي، ټوله سیمه ترهوي، لویې غلاوې کوي، نشه یي توکي پلوري، او وسلې لري».

یاده ورځپاڼه وايي، چې « امیر او د هغه ډله ډېری خپلې مجرمانه کړنې د هامبورګ په مشهور بولوارډ، جونګفرن‌سټیګ کې ترسره کوي». ورځپاڼې ددې مجرمانه کړنو بېلګې نه دي ور کړې.

د هامبورګ چارواکو تازه امیر ته د استوګنې لنډمهالی سند یا «فکشنس‌بېشاینګونګ» تمدید کړی، چې هغه ته په جرمني کې د شپږو نورو میاشتو لپاره د پاتې کېدو اجازه ورکوي.

په رسمي توګه، د هامبورګ چارواکي وایي، چې د یوې جزایي محاکمې پایلې ته منتظر دي. که نوموړی په دې قضیه کې، چې ډېر امکان شته د وسله‌والې غلا په اړه وي، مجرم وپېژندل شي، ممکن د نوموړي لپاره حالت سخت شي.

دغه افغان له ۲۰۲۲ کال راهیسې، د«اوباخت پروسیجر»تر څار لاندې دی، چې په هغه کې پولیس تر ۲۱ کلنۍ لاندې خطرناک مجرمان څاري. په اپرېل کې، د ځانګړي ځواک ډلې یا اېس اي کې د هغه پر استوګنځي چاپه ووهله. د بېلډ په وینا، پلټونکو د ډلې له څو غړو نشه یي توکي، وسلې او نغدې پیسې ترلاسه کړې، قاضي یاد افغان زندان ته واستاوه، خو هغه اوس بېرته خوشی شوی او لا هم په جرمني کې زغمل کېږي.

نوکمن تېره اونۍ هم وویل چې د ۲۰۲۴ کال له جنورۍ څخه تر سپتمبر پورې، د۷۶۶ پلان شویو اخراج دوسیو څخه ۲۳۱ عملي نه شوې، چې د ده په باور، د اوسنیو قوانینو په تطبیق کې جدي نیمګړتیاوې ښکاره کوي.

نوموړي د مجرمو کسانو د شړلو د بهیر د ناکامۍ لاملونه د فرد نه موندل، مقاومت او نور یاد کړي. دغه رازد هامبورګ مشرانو جرګه وايي، چې په ځینو مواردو کې پیلوټانو او هوايي کرښو د کس له وړلو انکار کړی او یاهم په نښه شوي کسان د نیولو پرمهال تښتېدلي دي.

د طالبانو د چاپېریال ساتنې ادارې مشر مطیع الحق خالص د یکشنبې په ورځ د (لیندۍ ۱۱مه) د یوې خبري ناستې پرمهال وویل، چې د ۲۰۱۵ کال د اټکلونو له مخې، افغانستان په نړۍ کې د اقلیمي بدلون له امله شپږم هېواد و، خو وايي اوس داسې انګېرل کیږي چې د څو کلونو په تېریدو سره یې د زیان کچه نوره هم لوړه شوې ده.

خالص د اندیښنې په څرګندولو سره وویل، چې په افغانستان کې ۲۱ میلیونه کسان پاکو اوبو ته لاسرسۍ نه لري.

نوموړي د خپلو خبرو پر مهال وویل، چې په هېواد کې د ګرمۍ د درجې د لوړېدو له امله ۱۸۱ یلومتره مربع طبیعي یخچالونه له منځه تللي دي.

د نوموړي په خبره د اقلیم بدلون له امله هر کال د کرنې سکتور ته ۲۸۰ میلونه ډالره زیان رسیږي.

هغه زیاته کړه، چې د ۲۰۲۳ کال تر پایه د اقلیم د بدلون له امله د طبیعي پېښو په ځانګړي توګه د وچکالۍ له امله ۲،۵ میلیونه کسان بېځایه شوي او همدارنګه د سېلابونو له امله هر کال ۷۵۰ کسان مړه کیږي او ۳۰۰ میلیونه زیربیناوي ویجاړیږي.

نوموړي زیاته کړه: «په تېرو لسو کلو کې یو لک او څلور زره هیکټاره کرنیزې ځمکې او ۴۶ زره هیکټاره باغونه له منځه تللي دي. او همدارنګه په تېرو لسو کلو کې ۴۵ زره کورونه ویجاړ شوي او ۱۱۰ زره ډیرو کورونه زیانمن شوي دي.

ښاغلی خالص وايي، په افغانستان کې د اقلیم د بدلون له امله ۱۴۹ ډوله حیوانات او نباتات د له منځه تلو له ګواښ سره مخامخ دي.

نوموړی وايي، د هېواد د نورو سیمو په پرتله د افغانستان سوېل لویدیځ او شمالي تر ډیره د اقلیم د بدلون له امله زیانمن شوي دي.

نوموړی له مرستندویه هېوادونو څخه غوښتنه کوي، چې له افغانستان سره دې د اقلیمي بدلون په برخه کې سیاسي چلند نه کوي.

همدارنګه ښاغلی خالص زیاتوي، چې د اقلیم د بدلون مخینې ته په کتو د نړۍوالو بیړنۍ بشري مرستې بسنه نه کوي، نړۍوال باید بنیادي مرستې وکړي.

دا هغه شمېرې دي چې تر اوسه پورې په کور دننه او بهر نړۍوالو سازمانونو نه دي تایید کړې.

د روسیې د قوانینو له مخې، ایستل شوي وګړي تر راتلونکو پنځو کلونو پورې دغه هېواد ته بیا نه شي دننه کیدی.

د روسیې حکومت شمېرې ښيي چې د روان کال له پیل راهیسې د دغه هېواد امنیتي ځواکونو یوازې د پسکوف له ښاره ۵۲۰ بهرني وګړي له روسیې څخه ایستلي دي.

دغه شمېرې د ۲۰۲۲ او ۲۰۲۳ کلونو پرتله نږدې درې برابره زیاتې دي.

په تېرو درېیو کلونو کې د منځنۍ اسیا یو زیات شمیر وګړو او همدارنګه افغانانو هڅه وکړه چې له روسیې څخه اروپا ته ننوځي. خو روسیې د دوی زیات شمېر ونیول او بېرته یې خپلو هېوادونو ته استولي دي.

په دغه راپور کې چې د شنبې په ورځ د(لیندۍ ۱۰مه) خپور شوی، په کې راغلي: «افغانستان د نړۍ تر ټولو خطرناک هیواد دی چې له روانو جګړو، سیاسي بې ثباتۍ او له سختو بشري بحرانونو سره لاس او ګریوان دی.»

اکانومیک ټایمز لیکلي: «لسیزې جګړې او د طالبانو بیا راژوندي کېدل د پراخ تاوتریخوالي او ناامنۍ لامل شوی دی.»

د دغه راپور له مخې، بې وزلي، د لومړنیو خدمتونو نشتوالی، د خوراکي توکو نه خوندیتوب او د روغتیايي خدمتونو کمزوری سیستم هغه نور لاملونه دي چې په افغانستان کې یې کړکېچ لا ډېر کړی دی.

د اکانومیک ټایمز د راپور له مخې، په افغانستان کې د داعش په څېر د ترهګرو ډلو شتون تاوتریخوالي ته لمن وهي او د خلکو ورځنی ژوند یې له ګواښ سره مخ کړی.

د اکانومیک ټایمز د راپور له مخې، په افغانستان سربېره یمن، سوریه، سویلي سوډان، کانګو، روسیه، اوکراین، سومالیا، سوډان او عراق هغه هېوادونه دي چې په ۲۰۲۵ کال کې باید سفر ورته ونه شي.