د کاناډا د مالیې وزیرې له استعفا وروسته ددغه هېوادپر لومړي وزیر جسټن ټروډو د استعفا فشارونه ډېر شوي. کاناډايي رسنیو ویلي، چې د دوشنبې په ورځ د ماليې وزیرې او مرستیالې لومړۍ وزیرې کرېسټیا فریلینډ له استعفا وروسته۵۲ کلن ټروډو د خپلې مشرتابه د راتلونکي په اړه اندېښمن دی.
د هغې دا پرېکړه د ټروډو د حکومت لپاره یو ستر ګوزار دی، چې لا له وړاندې یې په خلکو کې محبوبیت کم شوی.
فریلینډ، چې ۵۶ کلنه ده، په خپل استعفا لیک کې له خپل اوږدمهاله متحد سره د ډونالډ ټرمپ د تعرفو ګواښ په تړاو اختلاف ته اشاره کړې ده.
ټرمپ ژمنه کړې چې د کاناډا په وارداتو باندې به ۲۵ سلنه مالیه ولګوي.اقتصاد پوهان وايي، دا تعرفې د کاناډا پر اقتصاد ناوړه اغېز کولی شي.
فریلینډ ټروډو تورن کړی چې د ټرمپ د اقتصادي ملتپالنې په ترڅ کې رامینځته شوي ګواښ ته د رسیده ګي لپاره یې ګرانبیه سیاسي لارې غوره کړې دي.
هغې په لیک کې ویلي، چې « دا یو جدي اقتصادي ګواښ دی. موږ باید خپل مالي ځواک په احتیاط سره وساتو او د سیاسي مانورو لپاره بې ځایه لګښتونه ونه کړو، ځکه موږ یې توان نه لرو».
د هغې استعفا د لیبرال ګوند په دننه کې یو ستر کړکېچ رامنځته کړی دی. د سیاسي شنونکو په وینا، د دې پېښې سیاسي اغیزې به د ټروډو مشرتابه ته ډېر زیان ورسوي.
د اپوزیسیون ګوندونو مشرانو د ټروډو پر ضد خپل دریځ نور هم سخت کړی.
د نوي ډیموکرات ګوند مشر جگمیت سینګ وویل: « زه له جسټن ټروډو څخه د استعفا غوښتنه کوم. هغه باید لاړ شي».
د اپوزیسیون محافظه کار مشر پیېر پویلیور هم د ټروډو پر حکومت سختې نیوکې وکړې او ویې ویل، « موږ نه شو کولای چې په دې ډول ګډوډۍ، کمزورۍ او بې اتفاقۍ کې پاتې شو».
د ټروډو په حکومت کې دا درز د ټرمپ له دې اعلان وروسته رامنځته کیږي، چې پر کاناډايي توکو به تعرفې ۲۵ سلنه ډېرې کړي.
خو یوسفي د مسکو له هوایي ډګر پرته بل ځای قدم کېنښود. په وونکووا هوایي ډګر کې د شپږ ساعتونو لپاره تم کړای شو او د روسیې سرحدي چارواکو د هغه پر پاسپورټ د اخراج مهر وواهه او بله ورځ یې بېرته تاجکستان ته واستاوه.
هغه رویټرز ته وویل « ما غوښتل روسیې ته لاړ شم چې پیسې وګټم». یوسفي د هلبوک د پنبې شاړو کروندو ته نږدې چې د افغانستان له پولې ۱۵ میله لرې پرتې دي، وویل، «اوس نه پوهېږم چې څه وکړم».
د یوسفي قضیه د یوه پراخ تغییر نښه ده، ځکه روسیه اوس د مرکزي اسیا له کډوالو سره ډېر احتیاط کوي، په ځانګړې توګه په تېره مارچ میاشت کې له یوه خونړي برید وروسته چې د مسکو د کروکس ښار تالار کې یې ۱۴۵ کسان ووژل، د منځنۍ اسیا هېوادونو د کډوالو منلو ته زړه نه ښه کوي. د دغه برید مسوولیت تاجکستاني اسلامپالو اخیستی و، چې په روسیه کې یې د سرحدونو د بندیدو، اخراج او د بهرنیانو پر وړاندې د کرکې څپه راپورته کړې ده.
ډېر تاجکستاني کډوال د روسیې په سرحدونو کې بېرته شړل کیږي او هغه کسان چې په دغه هېواد کې مېشت دي، د ځورونې او د پولیسو د عملیاتو ښکار کېږي. د تاجکستان لپاره ددې پایلې، چې د بهرنيو کډوالو پیسې یې د کورني ناخالص تولید یو پر درېیمه برخه جوړوي، جدي دي.
اقتصادي فشار
د ۲۰۲۴ کال په لومړۍ نیمایي کې، د روسیې چارواکو شاوخوا سل زره کډوال اخراج کړل، چې د تېر کال د همدې مودې په پرتله ۵۰ سلنه زیاتوالی ښيي. د کار ځایونو او د کډوالو اړوند پلټنې هم دوه برابره زیاتې شوې دي.
د تاجکستان د کار وزارت ویلي چې د روان کال په اوږدو کې بهرنیو هېوادونو ته د کار لپاره د تلونکو کسانو شمېر ۱۶ سلنه کم شوی دی. د دې ټولو کارګرو لوی اکثریت په روسیه کې کار کوي.
د یوسفي په څېر کارګرانو لپاره اقتصادي پایلې خورا سختې دي. د تاجکستان په پرتله د روسیې په ودانیزو چارو او تولیدي سکتور کې کار د پام وړ زیات عاید لري. له بهرنیو پیسو پرته په کورونو کې پاتې کورنۍ له پورونو او بې وزلۍ سره مخ دي.
دغه فشار د روسیې اقتصاد ته هم ګواښ دی. د بې کارۍ کچه هلته ۲.۳ سلنې ته رسېدلې او د کاري فرصتونو دکمېدو لامل د اوکراین جګړې ته د خلکو جلب او د زرګونو کسانو کډوالېدل دي. ولسمشر ولادیمیر پوتین ټینګار کړی چې د اقتصادي ودې لپاره میلیونونو نورو کارګرو ته اړتیا ده.
د وي ټي بانک اجرایه رییس اندري کوستین په نومبر کې وویل چې « د دوی شړل اسانه دي، خو د کار لپاره هم خلک مهم دي».
دښمنانه چلند
د ملتپالنې احساسات او د کډوالو پر وړاندې عامه کرکه د کروکس ښار تالار له برید وروسته زیاته شوې ده. د روسیې قانون جوړوونکو داسې قوانين وړاندې کړي چې د اخراج پروسه نوره هم اسانه کړي او د داسې جرمونو نوملړ پراخ کړي چې کډوال پرې شړل کېدای شي.
د روسیې د ارتودوکس کلیسا مشر پاتریارک کیریل، چې د پوتین نږدې متحد دی، د کډوالو پر ضد څرګندونې کړې او هغوی یې د روسیې «دودیزو ارزښتونو» ته ګواښ بللی دی.
فاروق، یو ۳۲ کلن تاجک چې له خپلې ځوانۍ راهیسې په روسیه کې ژوند کوي، وايي، هیڅکله یې ځان دومره ناخوندي نه دی انګیرلی، سره له دې چې دی د روسیې تابعیت لري، خو خپله کورنۍ یې بیرته تاجکستان ته استولې.
هغه رویټرز ته وویل، چې « که ستاسې اسناد سم هم وي، دوی کولای شي تاسې څو ورځې بندي کړي. ډېر خلک له دلیل پرته اخراج شوي دي».
امنیتي ګواښونه
د تاجکستان لپاره ګواښ یوازې اقتصادي نه دی. سیمه ییز شنونکي خبرداری ورکوي چې په دغه هېواد کې د ځوانانو بې کاري د سیاسي بې ثباتۍ لامل کېدای شي یا هغوی د سخت دریځو ډلو د استخدام ښکار کړي. هغه ډله چې د کروکس برید یې ترسره کړی و، داعش -خراسان ده، چې د افغانستان پولې ته نږدې فعالیت کوي.
د برلین د کارنیګي څیړنیز مرکز څیړونکي تیمور عمروف رویټرز ته وویل، « کله چې ستاسې په خاوره کې ډېر وزګار ځوانان وي، دا د نارضایتۍ ګواښ زیاتوي».
په ځواب کې، د تاجکستان حکومت د سخت دریځۍ پر ضد یو پراخ کمپاین پیل کړی دی.
په کټلون سیمه کې دولتي مامورانو له ټولو کورنیو سره لیدلي، چې د سخت دریځۍ پر ګواښونو یې وپوهوي.
د یوسفي لپاره راتلونکی لاهم ناڅرګند دی. دی اوس مهال په کورنۍ کروندو کې مالداري کوي او سبزي کري، خو وايي چې د خپلې کورنۍ د ساتلو لپاره کافي پیسې نه شي ګټلی.
هغه وویل، « ښايي پوځ ته لاړ شم، هلته لږ تر لږه ثابت معاش راکوي. یو کال به خدمت وکړم، بېرته به راشم او بیا به د واده فکر وکړم».