د طالبانو ستره محکمه وايي، چې په فاریاب کې یې یوه ښځه «له کوره د تېښتې» په تور د خلکو د سترګو په وړاندې په دورو وهلې ده. پر طالبانو له نړۍوالو نیوکو سره دغې ډلې په عام محضر کې د سزاګانو لړۍ روانه ساتلې ده.
د طالبانو سترې محکمې نن دوشنبه د (مرغومي درېیمه) د یوې خبرپانې په خپرولو سره ویلي، چې د فاریاب ولایت د پشتونکوټ ولسوالۍ ابتدایه محکمې یوه ښځې ته «له کوره د تېښتې» په تور تعزیري سزا ورکړې ده.
د طالبانو له خوا په عام محضر کې خلکو ته بدني سزاګانې په نړۍواله کچه غندل شوې خو طالبان یې د «شریعت» تطبیق بولي.
د طالبانو د سترې محکمې د خبرپاڼې له مخې، دغه پرېکړه د دغې ډلې د سترې محکمې له تایید وروسته د فاریاب ولایت پشتونکوټ ولسوالۍ ابتدایه محکمې په عام محضر کې پر یوې ښځې عملي کړه.
په خبرپاڼه کې د تورنې ښځې د هویت په اړه څه نه دي ویل شوي خو وايي، د محکمې د پرېکړې له مخې طالبانو دغه تورنه ښځه په یوکال تنفیذي بند سزا محکومه او ۳۹ دورې وهلې ده.
که څه هم پر طالبانو په عام محضر کې د بدني سزا ورکولو په اړه د بشري حقونو د ملاتړو سازمانونو له لوري سختې نیوکې کېږي؛ خو لا هم طالبان لږ تر لږه په یوه یا دوو ورځو کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې پر خلکو په عام محضر کې بدني سزاوې عملي کوي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنري وایي، چې په سلګونو زره افغانان له ایران څخه افغانستان ته ستانه شوي چې ډېری یې بېرته ستنېدو ته اړ اېستل شوي دي.
د اسیا لپاره د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنري دغه ځرګندونې پر اېکس پاڼه د دغه بنسټ د یوې چارواکې کارولین ګلوک د ویډیو په خپرولو سره کړې دي.
کارولین ګلوک په دغې ویډیو کې ویلي، چې په تېر کال کې سلګونه زره کسان افغانستان ته ستانه شوي دي.
هغه وایي، ایراني چارواکو ویلي پلان لري چې د ۲۰۲۵ کال له مارچ میاشتې څخه دوه مېلیونه بې اسناده کډوال له دغه هېواده وباسي.
د نوموړې په وینا، د راستنېدونکو کسانو شمېر له تېرې سپتمبر میاشتې راهیسې د پام وړ زیات شوی دی؛ خو د طالبانو شمېرې برعکس په تېرو دوو میاشتو کې کموالی ښیي.
نوموړې وایي: «د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنري، د کډوالو په خپله خوښه راستنېدو ټینګار کوي او غواړي چې کډوال په امن فضا کې په خپله خوښه خپل وطن ته راستانه شي.»
هغه وایي، په سیمه کې له همکارو بنسټونو سره د بشري مرستو په برخه کې په ګډه کار کوي او ښایي ډېری په زور ستانه شوي کډوال په ځانګړې توګه ښځې او نجونې جدي ملاتړ او پاملرنې ته اړتیا ولري.
هغې دا رنګه ویلي، چې دغه کډوالو سره نغدي مرستې هم کېږي.
هغه زیاتوي، چې هغو سیمو ته به خپلو مرستو ته دوام ورکړي؛ کومو کې چې ډېری بېرته راستانه شوي کډوال مېشت دي.
دغه سازمان تر دې وړاندې هم ویلي و، چې هره اوونۍ د ایران له پولې افغانستان ته لسګونه زره افغانان راړول کېږي، چې له ګڼو بشري ستونزو او ننګوونو سره مخامخېږي.
د راپورونو له مخې، له ایرانه په جبري توګه په راېستل شویو افغانانو کې د پخواني جمهوري نظام یو شمېر سرتېري هم شامل وو، چې خپلو سیمو ته تر رسېدو وروسته یې ځینې طالبانو په نښه کړي او وژلي دي.
په دې وروستیو کې ایراني ځواکونو یو شمېر افغانان وژلي، شکنجه کړي او د زنداني کېدو تر څنګ یې ان په دار هم ځړولي دي.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت ویلي چې د دوشنبې په ورځ د (مرغومې درېیمه) د افغانستان په یو شمېر ولایتونو کې تر پنځو کلونو کم عمره کوچنیانو لپاره د ګوزن ضد واکسین درې ورځنی کمپاین پیل شو. تر دې وړاندې د طالبانو مشر دغه کمپاین د څه مودې لپاره ځنډولی و.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په کابل، کندهار، هلمند، روزګان، زابل او د افغانستان د ختیځو ولایتونو تر څنګ به د هرات په ګډون په دغه کمپاین کې ۶.۸ میلیونه ماشومان واکسین شي.
د راپورونو له مخې څه موده وړاندې په کندهار کې د ملا هبتالله د خوندیتابه په موخه په دغه ولایت کې د واکسینو پر کمپاین بندیز ولګید او لامل یې هم دا بلل شوی و چې طالبان ویره لري، د ګوزڼ ضد واکسین په دغه کمپاین کې د دغې ډلې د مشر ځای په نښه نه شي.
د سرچینو د معلوماتو له مخې تازه تېره میاشت د یونیسف له لوري د ګوزڼ ضد واکسین لپاره د (اوټرېچ خدمتونو) په نوم یوه نوې طرحه جوړه شوې چې له مخې یې واکسیناتوران کور په کور له ګرځیدو څخه منعه کړای شوي دي.
د دې طرحې له مخې واکسیناتوران باید د (اوټریچ خدمتونو) له لارې د کلي جوماتونه او یا هم د سیمې د قومي مخورو کورونه د واکسینونو د مرکزونو په توګه وټاکي، چې د سیمې خلک یو مشخص ځای ته د واکسینونو لپاره کوچنیان بوځي.
همدا راز یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په بېلابېلو ولایتونو کې د سیمه ییزو اېف اېم راډیوګانو له لوري د یونسېف په مالي ملاتړ د عامه پوهاوي کمپاینونه کېدل چې طالبانو پرې بندیز لګولی او راډیوګانو ته د دغو اعلانونو لپاره ورکړل کیدونکې بودجه اوس د عامه پوهاوي په نوم د جوماتونو امامانو ته ورکول کېږي.
د ګوزڼ یا کوچنیانو د فلج نړۍوال بنسټ په خپل وروستي راپور کې ویلي چې روان کال په ټول افغانستان کې د پولیو ۲۳ پیښې ثبتې شوې دي چې ډېری هغه یې په ننګرهار ولایت کې دي او وروستۍ درې هغه یې په کندهار کې ثبتې شوې.
د واکسین د برخې د کارکوونکو په وینا؛ په کلیوالیو سیمو کې خلک د کلتوري روایتونو او عامه پوهاوي د نه شون له امله په اسانۍ نه حاضریږي، څو خپلو کوچنیانو ته د ګوزڼ ضد څاڅکې ورکړي.
په وروستیو کلونو کې د ګوزڼ ناروغي په ډېری هېوادونو کې له منځه تللې ؛خو افغانستان او پاکستان لا هم د دې ناروغۍ لپاره خطرناکې سیمې بلل کېږي.
ګوزڼ یا پولیو یوه وایروسي ناروغي ده چې د کوچنیانو عصبي سیسټم ته زیان رسوي او د فلج سبب کېږي. دغه ناروغي له ماشومانو پرته لویانو ته هم لېږدیدای شي ؛خو کچه یې خورا کمه ده.
د طالبانو د مالیې وزارت وايي، چې د ددې ډلې د مشر هبت الله د فرمان پر بنسټ، د ټاکل شويو اصولو له مخې متقاعدینو ته د تقاعد د حقونو ورکولو پرېکړه شوې ده. طالبانو له متقاعدینو غوښتي چې د خپلو حقونو د ثابتولو لپاره ځانګړې محکمې ته عریضه وکړي.
د طالبانو تر واک لاندې مالیې وزارت نن یکشنبه «د مرغومي دویمه» د تقاعد د حقوقو په تړاو په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې د هبت الله د فرمان پر بنسټ، د ټاکل شويو اصولو له مخې د وزارتونو او حکومتي ادارو (د کابل له نیولو څخه مخکې متقاعدینو) او د برحاله حکومتي کارکوونکو د تقاعد د حقوقو ورکولو پرېکړه شوې ده.
د طالبانو د مالیې وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې د یاد فرمان له مخې د هېواد سترې محکمې ته دنده سپارل شوې چې له مالیې وزارت او غير بودجوي واحدونو سره په بشپړه همغږۍ د متقاعدینو د حقوقو قضیو ته د شرعي اصولو پر بنسټ رسیده ګي وکړي.
خبرپاڼه وايي، د طالبانو له بیا واکمنېدو مخکې ټول متقاعدین کولای شي د خپل تقاعدي حق د ثابتولو لپاره د تقاعد د حقوقو اختصاصي محکمې ته عریضې وړاندې کړي چې غوښتنې ته به یې د محکمې له لوري د مالیې وزارت او د متقاعد شخص د اړوندې ادارې په همکارۍ د ټاکل شويو کړنلارو او شرعي اصولو له مخې رسېده ګي او اجراات ترسره شي.
د طالبانو مالیې وزارت په ډاګه کړې، چې د دولتي ادارو کارکوونکو د تقاعد ونډه چې د طالبانو له بیا ځلي واک ته رسېدو وروسته د ۴۸۰۲ ګڼه حکم تر صدور پورې یې له معاشونو څخه وضع شوې ده، د اړوندو بودجوي او غیر بودجوي واحدونو له لارې د محکمې له حکم پرته اجرا کېږي.
طالبان ژمنه کوي چې د یاد فرمان پر بنسټ، د متقاعدینو د حقوقو ورکولو پروسه به د تشکیلاتو او معاشونو کمېسیون له لوري له ټاکل شوي مهال وېش سره سمه پیل شي.
دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو مشر له دې وړاندې په افغانستان کې د تقاعد سیسټم لغو او د متقاعدینو معاشونه بند کړي وو.
د نوموړي ددې پرېکړې په غبرګون کې د تېر حکومت متقاعدینو د خپلو حقونو د ترلاسه کولو په موخه پراخ اعتراضونه وکړل.
په تېر لړم میاشت کې د متقاعدو دولتي کارکوونکو یوې ډلې په کابل کې د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ (یوناما) پر وړاندې هم اعتراض وکړ.
تقاعد شوي پخواني کارکوونکي وايي، چې په ۱۴۰۰ ل کال کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته دوی خپل تقاعد نه دی ترلاسه کړی.
د پاکستان د پوځ لوی درستیز عاصم منیر سویلي وزیرستان ته د خپل سفر په ترڅ کې ویلي، چې په دې سیمه کې د امن راستلو لپاره به ترهګري او د هغې ملاتړي له منځه یوسي.
د پاکستان د پوځ لوی درستیز جنرال عاصم منیر د جمعې په ورځ سویلي وزیرستان ته لاړ، چیرې چې پاکستاني طالبانو په یوه غچ اخستونکي برید کې ۱۶ پاکستاني پوځیان ووژل او اته نور یې ټپیان کړل. هغه د پېښې د سیمې مکین پرځای د پوځ تر کنټرول لاندې سیمې واڼه ته لاړ او د پېښور قول اردو قوماندان ښه راغلاست ورته ووایه.
نوموړي واڼه کې یوې غونډې ته په خبرو کې وویل چې ترهګري، د هغې ملاتړ کوونکي او تمویل کوونکي به له منځه یوسي.
نوموړي ټینګار کړی، چې د پاکستان پوځ به د تحریک طالبان پاکستان پر ضد خپل عملیات جاري وساتي او تر هغه به یې تعقیب کړي چې له پلویانو، مرستندویانو او تمویل کوونکو سره په بشپړه توګه له منځه لاړ شي.
د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو او معلوماتو دفتر په خپره شوې خبرپاڼه کې د منیر له قوله لیکلي،چې په ټول هېواد کې به سوله او امنیت ډاډ من کړي.
په خبرپانه کې د پاکستان ضد وسله والو ته د «خوارج» کلمه کارول شوې ده.
د پاکستان د پوځ په خبرپاڼه کې د عاصم منیرر له قوله لیکل شوي، « موږ د ترهګرۍ او د هغې د بڼو د له منځه وړو لپاره په خپل ماموریت کې هوډمن یو. د پاکستان د وسله والو ځواکونو زړورتیا، انعطاف او نه ماتېدونکې اراده د ملت د حاکمیت بنسټ جوړوي».
په خبرپاڼه کې ویل شوي چې د ډيسمبر په ۲۰ـ۲۱ نېټه د وسله والو برید شنډ او اته تنه وسله وال ووژل شول او دغه راز په دغه برید کې د پاکستان ۱۶ سرتیري هم وژل شوي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان د ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز د راپور له مخې، له تېرو څو میاشتو راهیسي په دغه هېواد کې پر امنیتي ځواکونو د مخالفو وسله والو بریدونه زیات شوي دي.
د دغه راپور له مخې، د کال په درېیمه ربع کې د پاکستاني ځواکونو پرضد دغه بریدونه ۹۰ سلنه زیات شوي دي.
د پاکستان د ستراتیژیکو مطالعاتو د راپور له مخې، په دې موده کې په ۳۲۸ پیښو کې د امنیتي ځواکونو، ملکي وګړو او د پاکستان د حکومت د وسله والو مخالفینو په ګډون ۷۲۲ تنه وژل شوي او ۶۱۵ نور ټپیان شوي دي.
د دغو ټولو پېښو ۹۷ سلنه قربانیان په خیبر پښتونخوا او بلوچستان ایالت کې ښودل شوي دي.
د ننګرهار پخواني والي ضياالحق امرخېل په افغانستان کې د نجونو پر زده کړو د محدوديتونو په اړه اندېښنه وښوده. نوموړي خبرداری ورکړ، چې د دغه وضعیت دوام به د هېواد پر راتلونکي منفي پایلې ولري. امرخېل ټینګار وکړ، چې د افغانستان د پرمختګ لپاره د ښځو زده کړو ته پاملرنه اړینه ده.
ضیاالحق امرخېل د یکشنبې په ورځ پر اېکس ولیکل چې « یوه اونۍ په یوه اسلامي وطن کې وم. ډېره راته دردوونکې وه چې کله مې اسوده، سوکاله او په پوره خوشالۍ تعليمي مرکزونو ته د نجونو تګ راتګ لیده او بیا مې د خپل هیواد له محرومو خویندو او لوڼو سره پرتله کاوه چې د بیلابیلو تنګسیاوو او ستونزو با وجود يې د یوې روښانه راتلونکې لپاره په شوق زدکړې کولې، خو ترې محرومې کړای شوې».
هغه زياته کړې، چې د طالبانو له واکمنۍ شاوخوا څلور کاله تېرېږي، خو د پوهنې مسالې ته پوره پاملرنه نه ده شوې.
امرخېل وايي، چې د افغاني ټولنې نيمايي برخه له زده کړو بې برخې ده او بل پلو د نارینه وو د زده کړو او کار په برخه کې د ښوونکو او مسلکي کسانو کمښت هم زيات شوى دى.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې واک ته له رسېدو وروسته پر ښځو او نجونو سخت بندیزونه لګولي او هغوی یې د زده کړې او کار له حقه بې برخې کړې دي.
امرخېل وايي، چی دا خبرې له بده نیته نه کوي،خو دا درد هغوی ښه محسوسولی شي چې نوره نړۍ وګوري او بیا خپل هیواد ته وګوري.
د ننګرهار دغه پخوانی والي وايي، یوازې طبیعي سرچينې ستونزه نشي هوارولی او که هوارولی یې شوای افريقايي هېوادونه به د نړۍ بډایه هیوادونه وای.