د افغانستان غالۍ د ترکیې په نړیوال نندارتون کې نندارې ته وړاندې شوې

وال سټریټ ژورنال او فاکس نیوز وايي، متحده ایالتونو د نومبر پر۱۴مه طالبانو ته وړاندیز کړی، چې محمد رحیم الافغاني، چې د امریکا حکومت یې د القاعده لوړپوړی غړی ګڼي، خوشی کړي. په بدل کې به د طالبانو واکمنان جورج ګلیزمان، ریان کوربټ او محمود حبیبي خوشي کوي.

محمودحبیبي طالبانو د القاعدې د مشر ایمن الظواهري د وژنې په پېښه کې د ښکیلتیا له امله زنداني کړی.

جو بایډن د نړۍ په مختلفو سیمو کې د نیول شویو امریکایانو د خوشې کولو لپاره هڅې کړې پیل کړې او په تېرو څلورو کلونو کې یې له ۷۰زیات امریکایان خپلو کورونو ته ستانه کړي دي.

د راپورونو له مخې، طالبانو د نومبر د تبادلې وړاندیز ته ځواب ورکړی او غوښتنه یې کړې چې رحیم او د هغه ترڅنګ دوه نور کسان هم خوشې شي چې جورج ګلیزمان او ریان کوربټ ازاد شي.

د وال سټریټ ژورنال د رپوټ له مخې، د امریکا کانګرس د بهرنیو چارو کمېټې غړي د ډسمبر پر۱۷مه د ملي امنیت سلاکار جیک سولیوان سره په یوه محرمه ناسته کې خبر شول چې بایډن لا هم د دې وړاندیز په اړه غور کوي.

د دې غونډې یوه برخه‌وال وویل چې د غونډې پر مهال د کمېټې مشر، ریپ. مایکل مک‌کال د طالبانو د دې وړاندیز په اړه اندېښنه وښوده او ویې ویل چې دا د امریکا لپاره مناسبه معامله نه ده.

د امریکا د ملي امنیت شورا ویاند شون ساوېت ویلي: « د بایډن-هرېس اداره په بهر کې د امریکایانو د خوندیتوب او امنیت لپاره تر خپلې وسې کار کوي او موږ شپه ورځ کار کوو چې جورج، ریان او محمود خوندي خپلو کورونو ته ستانه کړو.».

د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت وایي، چې په مسلمانو ټولنو کې د نجونو د زده کړو اړوند دغه نړيوال کنفرانس به د جنوري میاشتې پر ۱۱ مه او ۱۲ نېټه تر سره شي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت یوه چارواکي د نوم نه ښودلو په شرط دنیا نیوز ته ویلي، چې لومړی وزیر شهباز شریف به د دې غونډې پرانسته وکړي، چې موخه یې په مسلمانو ټولنو کې د نجونو د زده کړو پر وړاندې د ستونزو څیړل دي.

یاده غونډه د اسلامي هېوادونو نړیوالې ټولنې ( رابطه العالم الاسلامي) او د پاکستان د لومړي وزیر په ګډو هڅو تنظیم شوې ده او په دې کې به د نړۍ له بېلابېلو هېوادونو له۵۰ نه ډېر پلاوي ګډون وکړي. د سرچینې په وینا،په غونډه کې به د ۳۰ هېوادونو د زده کړو وزیران هم برخه اخلي.

د پاکستان ډېپلوماتیکو سرچینو ویلي چې د دې غونډې اصلي هدف د حکومتونو، اسلامي سازمانونو او مدني ټولنو ترمنځ یوه ګډه شبکه جوړول دي چې په مسلمانو ټولنو کې د نجونو زده کړو ته وده ور کړي.

تمه ده چې د سعودي عربستان، ترکیې، متحده عربي اماراتو، ایران، اذربایجان، قزاقستان، ترکمنستان او نورو مسلمانو هېوادونو پلاوي په دې غونډه کې ګډون وکړي.

یاده غونډه به د نجونو د زده کړو د ودې لپاره عملي تګلارې وړاندیز کړي او د زده کړې لاسرسي او کیفیت پر وړاندې پرتې ستونزې به وڅېړي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر په مشرۍ د دې غونډې د تیاریو کمېټې د سې شنبې په ورځ ناسته وکړه، چې ددغه هېواد د اطلاعاتو وزیر عطا الله تارړ، د فدرالي زده کړو او روزنې وزیر ډاکټر خالد مقبول صدیقي، د ځوانانو چارو وزیر رانا مشهود احمد او نورو چارواکو پکې ګډون کړی و.

پاکستان پر داسې مهال په مسلمانو ټولنو کې د نجونو د زده کړو پر اهميت د نړيوال کنفرانس کوربه توب کوي، چې له څه باندې دوو کلونو راهیسې په افغانستان کې نجونې له لومړنیو، نيمه او لوړو زده کړو بې برخې دي.

پاکستاني چارواکو نه دي ویلي چې دې غونډې ته د طالبانو پلاوی ور غوښتل شوی او که نه.

دا غونډه داسې مهال کیږي، چې د پاکستان مذهبي ګوندونو په افغانستان کې د نجونو زده کړو په برخه کې تراوسه ښکاره دریځ نه دیی نیولی.

پاکستاني سیاستوال او د جمعيت علمای اسلام مشر فضل الرحمان څه موده وړاندې د غزې جګړې ته په اشارې ويلي و، چې «په غزه کې جنګي جنايت روان دی، خو خلک وايي چې ولې افغانستان کې نجونې ښوونځيو ته نه ځي».

په کابل او د قطر په پلازمېنه دوحه کې د طالبانو سرچینو نن سې شنبه «د مرغومي ۱۸مه» افغانستان انټرنشنل ته وویل چې طالبان به ژر په دې اړه رسمي اعلان وکړي.

سرچینې وايي، چې په کابل کې د طالبانو په بهرنیو چاور وزارت کې هم ځینې تغییرات رامنځته شوي دي.

د سرچینې په وینا، د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي ددغه وزارت د څلورمې سیاسي څانګې مسوول ټاکل شوی او د هغه پر ځای د نوموړي مرستیال حافظ ضیاء احمد د ویاند په توګه ګومارل شوی دی.

تر دې دمه طالبانو ددغو بدلونونو په اړه په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

سهیل شاهین په قطر کې د طالبانو د سیاسي دفتر ویاند و او پر کابل د طالبانو له واکمنېدو وروسته دې ډلې نوموړی په دوحه کې د خپل سیاسي دفتر مسوول وټاکه، خو وروسته یې په ملګرو ملتونو کې د افغانستان څوکۍ لپاره معرفي کړ.

ملګرو ملتونو په څلورم ځل هم نوموړي ته د افغانستان څوکۍ ونه سپارله.

پر کابل د طالبانو له واکمنېدو وروسته چې په قطر کې د افغانستان د سفارت چارې دې ډلې ته وسپارل شوې، نعیم وردګ په دوحه کې د سفارت د سرپرست په توګه دنده پرغاړه واخېسته.

د طالبانو له وروستیو ګومارنو څرګندیږي چې دغه ډله هڅه کوي په دوحه کې د خپل سیاسي دفتر فعالیتونه کم کړي او پر سفارت تمرکز ډېر کړي.

د افغانستان د خبریالانو مرکز نن سې شنبه «د مرغومي ۱۸مه» په یوه اعلامیه کې پر یادو بندیزونو ژوره اندېښنه ښودلې او خبرداری ور کوي، چې دغه بندیز به پر رسنیو او معلوماتو ته د خلکو پر لاسرسي ناوړه اغیز پرېباسي.

د نورستان ولایت د امر بالمعروف او نهی عن المنکر رییس دین محمد مستغني د دوشنبې په ورځ په هغه ناسته کې دا بندیز اعلان کړ، چې د د نورستان لپاره د طالبانو والي او نورو محلي چارواکو په حضور کې په مرکز پارون کې جوړه شوې وه.

مستغني ویلي چې دغه امر د امر بالمعروف او نهی عن المنکر قانون د ۱۷مې مادې پر بنسټ صادر شوی او باید په جدي توګه پلي شي.

د افغانستان خبریالانو مرکز ته ځايي سرچینو ویلي، چې په نورستان کې ملي ټلویزیون ځایي خپرونې نه لري او د ژوندیو موجوداتو پر انځورونو له بندیز مخکې یې راپورونه په کابل کې له ملي تلویزیون څخه خپرېدل. دغه راز د باختر خبري اژانس د ولایتي څانګې انځورونه او راپورونه هم کابل ته لېږل کېدل.

د نورستان لپاره د طالبانو د والي دفتر له دغه فرمان وروسته په خپله فیسبوکپاڼه کې د ژوندیو موجوداتو انځورونه نه دي خپاره کړي او پر ځای یې د ادارو د ودانیو انځورونه کاروي.

تر دې دمه، پر نورستان سربیره دغه بندیز په پنځو نورو ولایتونو کندهار، تخار، بادغیس، هلمند او ننګرهار کې هم په رسمي ډول اعلان شوی، چې د یادو ولایتونو پر سیمه‌ییزو مسوولینو او خبریالانو له تازه محدودیتونو سربيره د ځینو سیمه‌ییزو ټلویزیونونو د بندېدو لامل هم شوی دی.

که څه هم په ننګرهار کې دا بندیز یوازې پر ملي ټلویزیون او د حکومت تر څار لاندې رسنیو پلي شوی خو تر اوسه د خصوصي رسنیو د تصویري فعالیتونو په اړه کوم ممانعت نه دی په ګوته شوی.

په نورستان کې د ملي رادیو ټلویزیون ولایتي دفتر او د باختر دولتي خبري اژانس ترڅنګ درې خصوصي راډیوګانې «الینا»، «سوله سحر» او « پارون غږ » هم فعالیت لري.

د امر بالمعروف قانون د ۱۷مې مادې له مخې د ساکښو د انځور اخیستل او خپرول حرام دي، چې له همدې امله په ګڼو ولایتونو کې د انځوریزو رسنیو پر خپرونو بندیز لګېدلی او دا لړۍ ښایي نورو ولایتونو ته هم ورسېږي.
سره له دې چې د رسنیو ملاتړو ادارو په ځلونو له طالبانو غوښتي چې په دې اړه خپل دریځ بدل کړي، خو یاده ډله وایي چې د اسلامي شریعت پر اساس خپلې چارې ترسره کوي.

د طالبانو سترې محکمې په يوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د زنا په تور دې ښځې ته د محکمې له تاييد وروسته سزا ورکړل شوې.

طالبانو د دې ښځې د هویت په اړه مالومات نه دي ورکړي.

بل لوری په کابل کې د طالبانو امربالمعروف وزارت وايي، چې د ښار په درېيمه او پنځمه حوزه کې يې درې تنه د «اخلاقي فساد» او شپږ تنه يې د «قمار وهنې» په تور نيولي.

دغه وزارت د سه شنبې په ورځ ويلي، چې د «قمار وهنې» په تور نيول شوي کسان یې تر لنډ مهالي بند وروسته په ضمانت خوشي کړي.

طالبان وایي، له دې نیونو څخه یې موخه په ټولنه کې د «اسلامي او ټولنيزو ارزښتونو» ساتل او اصلاح کول دي.

طالبان نږدې هره ورځ په بېلابېلو ولایتونو کې په خپلسري ډول خلک په بېلابېلو تورونو نيسي، زنداني کوي يې او په عام محضر کې يې په دُرو وهي.

د بشري حقونو سازمانونه وايي، چې د طالبانو قضايي سیستم معیاري نه دی او تورن کسان د مدافع وکیل په ګډون قانوني لارو چارو ته لاسرسی نه لري.