د امریکا د ترهګرۍ ضد ادارې مشر: داعش - خراسان ډله د امریکا لپاره دوامدار ګواښ دی

په کابل کې د ایران د سوداګریزو چارو سلاکار حسین روستیايي له صدا او سیما خبري اژانس سره په مرکه کې ویلي، چې د ۲۰۲۳ کال په پرتله په ۲۰۲۴ کال کې د ایران او افغانستان په سوداګرۍ کې ۸۴ سلنه لوړوالی راغلی و.

نوموړي ویلي، چې تېر کال افغانستان له ایران نه درې میلیارده ۱۴۳میلیونه ډالره واردات کړي، چې په ۲۰۲۳ کال کې یو میلیارد او ۷۱۴ ډالر و او په دې سره ۸۳ سلنه زياتوالي ښيي.

نوموړي له افغانستان نه ایران ته د صادراتو اړوند ويلي: «په ۲۰۲۴ کال کې ایران ته افغانستان د صاداراتو ارزښت ۵۴ میلیون ډالرو ته ورسېد، چې د تېر کال په پرتله ۱۱۶ سلنه زياتوالی ښيي».

حسین روستايي زیاتوي، چې افغانستان ته په صادارتو کې تېل، پټرول، ګازونه، نفتي مواد، هګۍ، سمنټ، المونیم ډبې، زراعتي او کرنيز توکي او یو شمېر نور مواد شامل وو.

هغه وايي، چې له افغانستان نه په وارداتو کې وربشې، جوار، کاني توکي، ډبرې، د اوسپنې محصولات، کرنيز توکي، پنبه، وچې مېوې، تخمونه، پسونه او نور بېلابيل توکي شامل وو.

د صدا او سیما اژانس د خبر له مخې، ایران وايي، افغانستان اوس مهال د ایراني صادارتي توکو لپاره پنځم لوی هېواد دی.

تر دې وړاندې د طالبانو د سوداګرۍ وزارت ویاند هم ویلي و، چې په ۲۰۲۴ کال کې ایران د ګاونډيو او سیمې هېوادونو په منځ کې افغانستان ته د توکو تر ټولو لوی صادروونکی هېواد و.

د سپیني ماڼۍ د ملي امنیت اړیکو سلاکار جان کربي د چار شنبې په ورځ له رسنیو سره د خبرو پرمهال له طالبانو سره د بندي امریکايي وګړو په اړه وویل، د هغو امریکايانو په اړه چې غیر عادلانه چلند ورسره کیږي، له طالبانو سره یې د امریکا د خلکو له تمو سره سمې وړ خبرې کړې دي.

نوموړي وویل:« زه نشم کولی [تفصیلات ورکړم]. خو زه یوازې دا وایم چې موږ له طالبانو سره لکه څنګه چې تاسې تمه لرئ او لکه څنګه چې د امریکایي خلکو تمه ده، مناسبه اړیکه نیولې ده، په ځانګړي ډول د هغو امریکایانو په اړه چې په ناحقه هلته بندیان دي. کور ته د هغوی د راوستلو لپاره زموږ هڅې هېڅکله نه دریږي، خو زه په دې اړه نورو جزئیاتو ته نه ځم»

جان کربي پر همدغه مهال له افغانستان څخه پاکستان ته ګواښ په اړه د یوه پاکستاني خبریال د پوښتنې په ځواب کې وویل، چې پاکستان هیڅکله د امریکا تخنیکي ملګری نه و، خو له پاکستان سره یې د ترهګرۍ په له منځه وړو کې همکاري کړې ده.

کربي وایی، د پاکستان خلک لا هم د هغه ترهګریز تاوتریخوالي قرباني دي چې له کرښې ور پېښ دي.

نوموړي زیاته کړه:« لومړی لکه څنګه چې تاسې پوهیږئ پاکستان هېڅکله د متحده ایالاتو تخنیکي متحد نه و. زموږ او پاکستان ترمنځ د اتحاد کوم تړون نه و. خو په وروستیو څو لسیزو کې موږ له پاکستان سره مناسبه همکاري کړې، څو له هغه ترهګریز ګواښ سره مبارزه وشي چې لا هم د افغانستان او پاکستان ترمنځ په سرحدي سیمه کې دی». نوموړي زیاته کړه، « موږ په دې پوهیږو چې د پاکستان خلک لا هم له دې کرښې د ترهګریزو بریدونو قرباني کېږي. زموږ ژمنه ده چې له پاکستان سره ګډ کار وکړو څو له دې ګډو ګواښونو او ستونزو سره مبارزه وکړو. دا ژمنه نه ده بدله شوې او بدلېدونکې هم نه ده».

له طالبانو سره راین کوربییټ، جورج ګلیزمن او محمود حبیبی درې امریکايي وګړي بندیان دي.

د راپورونو له مخې، طالبانو له ګونتانامو زندان څخه د امریکايي وګړو د خلاصون په بدل کې د اسامه بن لادن د پخواني مرستیال محمد رحیم افغاني د خلاصون غوښتنه کړې ده.

په چين کې د طالبانو سفارت د چهارشنبې په ورځ په یوې خبرپاڼه کې ويلي، چې د دغه ډلې سفير بلال کريمي د سره صلیب نړۍوالې کميټې د سرمنشي له استازي او د ختيځې اسیا لپاره د سیمه ييز پلاوي له مشر بلډاسرستېهلین سره په لیدنه کې د بشري مرستو او هڅو د پراختیا هيله ښودلې.

بلال کريمي په دې ناسته کې ویلي: « په افغانستان کې د ساړه ژمي په رارسېدو سره له پاکستان څخه په زور راېستل شوي افغان کډوال د سرپناه، روغتیا، تعلیم او د ماینونو د خطر اړوند عامه پوهاوي برخو کې پر وخت او لازمو مرستو ته ډېره اړتیا لري.»

د سره صلیب نړۍوالې کميټې استازي ویلي، چې د لیدنې موخه یې د افغانستان سره د چين د سيډکا ادارې او نورو نړۍوالو بشري سازمانونو همکارۍ او بشري مرستو تنظیممول دي.

ستېهلین ويلي، چې دوی په جګړه ځپلو هېوادونو کې فعالیت کوي او دا مهال په افغانستان کې د روغتیایي بنسټونو د تمويل او اورتوپيدي په برخو کې مرستو ته دوام ورکوي.

نوموړي ويلي، چې د بندیزونو د لېري کېدو په تمه نه پاتې کېږي او مرستې يې بشري اړخ لري.

د یادولو ده، چې سور صلیب په افغانستان کې د ماین پاکۍ، خوراکي توکو، درملو، اوبو رسونې او روغتیا په برخه کې فعالیتونه کوي.

که څه هم ملګري ملتونه وايي،‌ چې د خوړو نړیوال پروګرام په افغانستان کې له میلیونونو کسانو سره مرستې کوي، خو یاد پروګرام څه موده وړاندې ویلي و، چې په افغانستان کې له بیوزلو سره د مرستې لپاره له ۷۰۰ ملیون ډالرو زیاتو مرستو ته اړتیا لري.

ملګرو ملتونو د چار شنبې په ورځ پر ایکس پاڼه لیکلي دي، چې سږکال په افغانستان کې څه باندې پنځه سوه زره ماشومان د خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ دي.

دغه سازمان وايي، د اقلیم بدلون سربیره خوړو ته د لاسرسي محدودیتونو کورنیو ته د خوړو چمتووالي وړتیا کمه کړې ده.

د ملګرو ملتونو سازمان وايي، د دغه سازمان د خوړو نړیوال پروګرام په افغانستان کې په ښوونځیو کې د ماشومانو لپاره د خوړو چمتو کولو ترڅنګ په میلیونونو خلکو ته مرستې چمتو کوي.

پر همدغه مهال څو ورځې وړاندې د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام ویلي و، چې په روان ساړه ژمي کې د افغانستان میلیونونه وګړي بیړنیو مرستو ته اړ دي.

دغه بنسټ په افغانستان کې د لوږې او بیوزلۍ په اړه اندېښنه ښودلې او له مرستندویه بنسټونو یې غوښتي چې د افغانانو لاسنیوي ته راودانګي.
څه موده وړاندې هم دغه بنسټ ویلي و چې په افغانستان کې پنځه میلیونه خلک په دې نه پوهیږي چې د بل وخت ډوډۍ له کومه کړي.

سره له دې چې په افغانستان کې خلک د لوږې او بېوزلۍ له سخت ناورین سره مخ دي، طالبان لا هم د هغو فرمانونو او بندیزونو په لګولو بوخت دي چې د نړیوالې ټولنې له خوا پرې نیوکې کیږي.
د طالبانو دغه دریځ نړیوالې بشري مرستې کمې کړې او خلک یې له کړاوونو سره مخامخ کړي دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت وايي، نن چار شنبه د دې ډلې د بهرنیو چارو وزارت او د ملګرو ملتونو ادارو ترمنځ د مشرتابه کچې څلورمه ناسته ترسره شوه.

په دې ناسته کې د افغانستان د اقتصادي ثبات، روغتيا او تغذيې، تعليم، اقتصاد، غذايي امنيت او کرنې، له مخدره موادو سره مبارزې، اقليمي بدلون او اوبو، کډوالو او داخلي بې ځايه کېدنې او د تصميم نيونې لپاره د اړينو احصايو او مرستو په اړه بحث شوی دی.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د یادې ناستې پرمهال وویل، د دې لپاره چې له نړيوالو مرستو اعظمي استفاده وشي، په کار ده چې د مرستو وېش د افغانستان د خلکو له اړتياوو او لومړيتوبونو سره عيار شي او په دې برخه کې روانه همغږي نوره هم پياوړې شي.

نوموړي وویل، « له ګاونډيو هيوادونو د راستنېدونکو هيوادوالو دايمي ميشتول، کروندګرو ته د مخدره موادو بديل معيشت برابرول، د اقليمي بدلون په برخه کې نړيوالو مالي صندوقونو ته د افغانستان لاسرسی او په اړوندو فورمونو کې د افغانستان استازيتوب يقيني کول، د روغتيايي سکتور حمايه، په ځانګړې توګه د سرطان د درملنې د ملي مرکز تجهيز د افغانستان له لومړيتوبونو سره سم د ماين پاکۍ برخې ته توجه کول مهم دي»

امیر خان متقی د ملګرو ملتونو ادارو څخه غوښتنه کوي، چې له افغانستان سره د مرستو ډول دې له بشري څخه نیمه پرمختیايي او انکشافي هغو ته واړوي. نوموړی وايي، «هڅه دې وشي چې مرستې د کار په بدل کې او په اوږدمهالو زيربنايي سيستمونو ولګول شي. هڅه دې وشي چې د امکان تر حده له داخلي توليداتو او داخلي مارکېټ څخه استفاده وشي تر څو د مرستو مثبت اغېز نور هم زيات کړل شي.»

امیرخان متقي وايي، اوسنۍ ادارې له خپله اړه اړخه د اقتصادي ثبات په برخه کې د خصوصي سکتور د ودې او هڅونې لپاره کار کړی دی. هغه وویل، «په دغو نږدې وختونو کې د صنعتي پارکونو لپاره ۳۲زره هکتاره ځمکه ځانګړې شوې، ډېر کوچني کاروبارونه له ماليې بيخي معاف شوي او په عموم کې د ماليې اندازه د پخوا په پرتله په پام وړ توګه ټيټه شوې. د افغانۍ ثبات ساتل شوی. د کاروبارونو د تمويل لپاره د کوچنيو پورونو پنځو ادارو ته جواز ور کړل شوی او پنځه نور جوازونه تر کار لاندې دي».

په دې ناسته کې امیرخان متقي په افغانستان کې د مخدره موادو د کښت، قاچاق او کارونې پر ضد مبارزه، او د مخکېنيو معتادينو درملنه له خپلو لاسته راوړنو بللې ده، خو د راپورونو له مخې، لا هم په سوېلي ولایتونو کې په ازاده توګه د نشه یې توکو پیر، پلور او قاچاق ترسره کیږي.

د متقي په خبره، د اقليمي بدلون، اوبو مديريت، کرنې او غذايي امنيت په برخه کي لويې پروژې د تطبيق په حال کې دي، «سږ کال له داخلي بودجې څخه د څه باندې ۴۰۰چک ډمونو جوړولو کار روان دی چې تر نیمایي زیات جوړشوي دي او د پاتې هغو به هم په څو مياشتو کې کارونه بشپړ شي».

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر وايي، د مرستندویه ادارو له لوري د مرستو د دوام په موخه د همکارۍ، روڼوالي او امنیت په برخو کې همکارۍ ته چمتو دي.

که څه هم طالبان نړیوالو مرستندویه ادارو ته د مرستو د دوام لپاره د همکارۍ ژمنه ورکوي، خو تر ډیره پر دې ډلې نیوکه کیږي، چې د مرستو د وېش په برخه کې پراخ فساد او د مرستندویه ادارو په چارو کې پراخه لاس وهنه کوي.