مشرق ورځپاڼه:د ایران د بهرنیو چارو وزیر له طالبانو سره د « همکاریو پر جامع سند» غږیږي

د افغانستان د بهرنیو چارو پخواني وزیر حنیف اتمر د زده کړو نړیوالې ورځې ته په اشاره پر خپل اېکس لیکلي، چې طالبانو د افغانستان د خلګو په ځانګړې توګه د نجونو او ښځو د زده کړو بنسټیز حق اخیستی دی.

د نوموړي په خبره، د طالبانو دا کړنه له اسلامي اصولو، د افغانستان نړیوالو ژمنو او مسوولیتونو او ​​فکري پرمختګ په برخه کې د افغانستان له تاریخ سره په ټکر کې ده نوموړی وايي، « تېره میاشت د پاکستان په پلازمېنه کې د اسلامي سازمان په غونډه کې د اسلامي نړۍ استازو په ګډه اعلان وکړ چې د طالبانو له لوري له زده کړو د نجونو او ښځو د محرومولو پالیسي د اسلامي اصولو خلاف ده.»

نوموړی وايي، سربیره پردې چې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا او د هغې ځانګړي راپور ورکوونکي په دوامداره توګه د طالبانو دا پالیسي له بشري حقونو څخه د نه منلو وړ سرغړونه بللې او د جرمونو نړیوالې محکمې څارنوال د طالبانو د هغو مشرانو د نیولو غوښتنه کړې، چې د یادې پالیسۍ په جوړولو کې مهم رولري؛ اوس یې وخت دی، چې طالبان د افغانانو، اسلامي نړۍ او نړیوالې ټولنې غږ واوري.

نوموړي پر طالبانو غږ کړی چې د خلکو له حقونو او ازادیو سرغړونې ودروي او د افغان نجونو او ښځو لپاره د زده کړې او کار دروازې پرانیزي.

حنیف اتمر پر نړیوالې ټولنې غږ کړی، چې د طالبانو له لوري د بشریت ضد کړنو په اړه قانوني ګام پورته کړي او د یوې بین الافغاني موافقې د ترلاسه کولو لپاره د یوې نړیوالې سیاسي پروسې ملاتړ وکړي.

د کابل په سرای شهزاده کې ځینو صرافانو نن شنبه «د سلواغې ۶مه» افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې نن په کابل کې یو ډالر شاوخوا په ۸۰ افغانۍ تبادله شوی دی.

صرافان وايي، چې د امریکا د نوي ولسمشر ډونالډ ټرمپ له خوا د وسلو نه سپارنې په صورت کې پر افغانستان د مرستو د بندولو له ګواښ نه وړاندې یو امریکايي ډالر په شاوخوا ۶۹ افغانۍ تبادله کېده.

د کابل په سرای شهزاده کې یوه صراف وویل:« احتمال شته سبا ډالر په ډېرې چټکۍ سره نور هم لوړ شي او افغانۍ نور هم خپل ارزښت له لاسه ورکړي.»

صرافان ټینکار کوي، چې له هېواد څخه د ډالرو قاچاق هم د ډالرو په مقابل کې د افغانۍ ثبات زیانمن کړی.

د امریکا ولسمشر ټرمپ د خپلې لوړې له مراسمو یوه ورځ وړاندې وویل چې که طالبان په افغانستان کې د امریکا پاتې شوې وسلې او وسایل ور نه کړي نو مالي مرستې به ورباندې ودروي.

ټرمپ ویلي و، «موږ هر کال میلیاردونه ډالر ورکوو خو دوی باید پوه شي، چې تر هغه نورې پیسې نه ورکوو څو زموږ پوځي وسایل بېرته راته ونه سپاري.»

ځینو اقتصادي کارپوهانو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د ټرمپ له دغه ګواښ وروسته د افغانستان په بازارونو کې د ډالرو په مقابل کې افغانۍ خپل ارزښت له لاسه ورکړی دی. د اقتصادي کارپوهانو په باور، د افغانۍ ثبات د امریکا په نغدي مرستو پورې تړلی دی او ددې مرستو په بندېدو سره افغانۍ اغیزمنیږي.

اقتصادي کارپوه زلمي عظیمي افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د طالبانو له خوا د ډالرو لېلام نه شي کولی افغانۍ ثابته وساتي.

د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان بانک نن شنبه د افغانۍ د ثبات په برخه کې یوه اعلامیه خپره کړې ده.

دافغانستان بانک په اعلامیه کې راغلي چې د بیو د ثبات او د اسعارو د تبادلې نرخ ساتنه ددغه بانک له اساسي موخو دي او دوی به د تېر په څېر د افغانۍ د ارزښت ساتلو لپاره اړین اقدامات ترسره کړي.

د افغانستان بانک په اعلامیه کې راغلي:« په پولي بازارانو کې نوسانونه د نورو هېوادونو په څېر طبیعي او معمول اقتصادي حالت دی، نو ګرانو هېوادوالو ته اړتیا نشته چې له دې پلوه اندېښنه وکړي».

دغه بانک ډاډ ورکړی چې کافي مالي سرچینې په واک کې لري او د اړتیاوو د پوره کولو لپاره اړین ګامونه اخلي.

خو د شنونکو په باور، که امریکايي مرستې، چې په ډالر ورکول کیږي، بندې شي د افغانستان بانک د ډالرو زیرمې به دا توان ونه لري، چې هره اونۍ د افغانۍ د ثبات لپاره ډالر لیلام ته وړاندې کړي.

طالبانو ویلي، چې د اسعارو بازارونه یې تر څار لاندې دي او د هغو کسانو پر ضد به اقدام وکړي چې له وضعیت نه د ناوړه ګټې اخیستنې هڅه کوي.

د یادونې وړ ده، چې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان بانک دوه ورځې وړاندې ۲۰ میلیونه امریکايي ډالر په بازار کې لېلام کړل.

سیمه ییزو سرچینو ویلي، چې طالبان د شنبې په ورځ د افق ښوونيز مرکز ته ننوتل او د زده کوونکو په وهلو او د ښوونکو په نیولو یې پیل وکړ.

له څلورو نیول شویو کسانو څخه یې یوه ښځینه ښوونکې او یو د افق ښوونيز مرکز مدير دی.

په لعل او سرجنګل ولسوالۍ کې افق ښوونيز مرکز نارینه او ښځینه زده کونکو ته انګلیسي ژبه تدریس کوله.

طالبانو تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

د طالبانو ټولګټو وزارت د شنبې په ورځ وویل، چې د دغه وزارت د اوسپنیزې کرښې مرستيال مولوي محمد اسحاق صاحبزاده ازبکستان ته د سفر پر مهال دغه تړون د یو بل کال لپاره هم لاسلیک کړ.

دغه اقتصادي دهلیز تړون په ۲۰۲۲ کال کې د څلورو هېوادونو له خوا جوړ او تړون یې لاسلیک شو.

یاد دهلیز له چين – قرغیزستان – ازبکستان څخه په تېرېدو په افغانستان کې د حیرتان -مزار شریف اوسپنيزې کرښې سره وصل دی.

طالبانو ویلي، چې له همدې لارې به په ريلي انتقالاتو کې د پام وړ زياتوالی راشي.

د جرمني خبري اژانس (dpa) د رپوټ له مخې، ډېری دغه کسان لا هم د خپلې سزا پاتې برخه په بند کې تېروي او ځینې یې بېرته خوشي شوي دي. اوس مهال د افغانستان او سوریې تر ۹۰ زیات «جدي مجرمان» د جرمني په جنوب لویدیز کې ژوند کوي.

د بادن وورتمبرګ ایالتي حکومت په نظر، دغه کسان د ایستلو لپاره مناسب دي.

په شتوتګارت کې د ایالتي حکومت مرستیال زیګفراید لوریک وویل، « دغه کسان باید هیواد پرېږدي او کولای شي ووځي. د دوی لپاره هیڅ بندیز نشته، خو فدرالي حکومت وروستۍ او اړینه پریکړه نه کوي».

نوموړي وویل، چې په دې کسانو کې یو شمېر یې ازاد دي:« که دغسې کس کوم جرم وکړي، نو بیا به ټول پوښتي چې ولې موږ هغه بندي کړی نه و؟».

خو دغسې بند یوازې هغه وخت پلی کېدای شي چې د ایستلو لپاره مشخصه لاره موجوده وي، چې اوس مهال نشته.

تر اوسه پورې سوریې او افغانستان ته د اخراج الوتنې د فدرالي حکومت د امنیتي اندېښنو له امله نه دي ترسره شوې.

د بادن وورتمبرګ د ایالتي حکومت مرستیال وویل، په جنوب لویدیز کې د لسګونو جدي مجرمینو په اړه د مهاجرت او کډوالو فدرالي دفتر یا بامف هېڅ بندیز نه دی لګولی.

د ډي پي اې د رپوټ له مخې، دغه تر ۹۰ زیات «جدي مجرمان» د هغو ګڼ شمېر قضیو برخه دي چې په بادن وورتمبرګ کې په خطرناکو بهرنیانو پورې اړوند اداره یې مدیریت کوي.

په تېرو اوو کلونو کې دې ادارې د بادن وورتمبرګ د متخصصینو په هڅو سره ۴۹۶ بهرني مجرمین او نور جدي مجرمان شړلي دي.

زیګفراید لوریک وايي، ټول هغه کسان چې شړل شوي دي، د ایستلو وړ او خطرناک ګڼل شوي وو.

د کډوالو د هویت ستونزې

په شتوتګارټ کې ځانګړې اداره د څوځله او جدي مجرمانو د ایستلو قضیې څېړي. ډېری یې د ګامبیا، ترکیې، پاکستان، سوریې او عراق په څېر هېوادونو دي. دغه اداره د هغو بهرنیانو څارنه هم کوي چې باید ووځي خو قصداً قوانین ماتوي او له ټولنې سره د ادغام وړ نه ګڼل کېږي.

د یادو کسانو د هویت او تابعیت ستونزې د ځانګړې ادارې لپاره لوی سرخوږ ګرځېدلي.

د بادن وورتمبرګ په ۲۳۴۸۷ کسانو کې چې د ایستلو پرېکړه یې موقتي ځنډول شوې، ۵۲۹۳ کسانو اسناد نه درلودل او ۲۲۷۸ نورو په خپل هویت کې دروغ ویلي یا له وضاحت سره یې مرسته نه ده کړې.

د یاد ایالت د عدلیې وزارت ډي پي اې ته وویل: «په نږدې درېیمه برخه قضیو کې نامعلوم هویت د ایستلو موقتي ځنډېدو سبب و».

د ایالت چارواکي وايي، چې ګامبیا په دوامداره توګه د خپلو اتباعو له منلو انکار کوي.

افغانستان ته د یوې بلې الوتنې تیاری

د جرمني حکومت پلان لري چې د فبرورۍ پر۲۳مه له پارلماني ټاکنو مخکې افغانستان ته یوه ډله نور « مجرمان» واستوي. زود دویچه څایتونګ وايي، د کورنیو چارو وزیره نانسي فیزر دمګړۍ یوې بلې الوتنې ته تیاری نیسي.

حکومت تایید کړې چې د راتلونکو شپږو اونیو په اوږدو کې (د فبروري تر ۲۲مې) افغانستان ته لږ تر لږه یو ډله ییز اخراج ترسره کیږي.

دغه خبرې د بایرن یوې ادارې په یوه لیک کې یادې کړې دي. د رپوټ له مخې، دې ادارې په همدغه دلیل د جنورۍ په پیل کې یوې محکمې ته د اخراج د مخنیوي غوښتنلیک وړاندې کړی.

د جرمني د کورنیو چارو وزیرې نانسي فیزر ویاند وویل: « حکومت په کلکه هڅه کوي له یو سیمه‌ییز کلیدي شریک سره د دې پروسې د ترسره کولو زمینه برابره کړي»، خو وزارت وویل چې دا پلان د ټاکنو له نېټې سره تړاو نه لري.

وزارت زیاته کړې چې د شړلو پروسې یوازې هغه مهال ترسره کېږي، چې ټول قانوني، عملي او لوژستیکي شرایط برابر شي.

د چړو بریدونو پر افغانانو کړۍ راتنګه کړې

د کډوالۍ ضد بحثونه او د اخراج غوښتنې د جرمني د اشفنبورګ د چړې له برید وروسته بېرته تاوده شوي.

په دغه برید کې یوه ۲۸ کلن افغان کس یو دوه کلن ماشوم او یو ۴۱ کلن نارینه ووژل او نور یې ټپیان کړل. یاد کس لا له وړاندې په رواني ستونزو اخته ګڼل شوی.

دې پېښې د اخراج د سختولو لپاره غوښتنې زیاتې کړې دي. منتقدان وايي، که له دغو پېښو وروسته اقدام ونه شي، نو ښایي نورې غمیزې رامنځته شي.

د جرمني د ټاکنو مخکښ نوماند فریدریش مېرڅ له دې پېښې وروسته د کډوالۍ خلاف خپل دریځ سخت کړی او شنونکي وايي، چې په دې برخه کې یې له ښي اړخي ګوند اې ایف ډې سره پولې ماتې کړې دي.

مېرڅ له دې پېښې وروسته وویل، چې که د صدراعظم په توګه وټاکل شي نو د خپلې دندې په لومړۍ ورځ به د جرمني ټولې پولې تر دایمي کنټرول لاندې راولي. هغه دا هم وویل چې د دې پالیسۍ هدف دا دی چې د کډوالو د ناقانونه ننوتلو مخنیوی وشي، حتا که هغوی د پناه غوښتنې حق هم ولري.