د بشري حقونو درې بنسټونه: د طالبانو د مشرانو د نیولو حکم د عدالت لپاره یو تاریخي ګام دی

له کابل څخه یوه ښوونکي افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو مالیې وزارت د ښوونځیو د رخصتیو په جریان کې د ښوونکو د معاشونو د لغو کولو پلان په پام کې لري. د ښوونکي په وینا، ښايي طالبان په دې موده کې د ښوونکو معاشونه لغو کړي.

خو تر اوسه د طالبانو پوهنې وزارت د ښوونځیو د رخصتیو پر مهال د معاشونو لغو کول نه دي تایید کړي.

په ورته وخت کې د مالیې وزارت یوه کارکوونکي افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د امریکا په ولسمشریزو ټاکنو کې د امریکا د ولسمشر په توګه د ډونالډ ټرمپ له بریا وروسته، طالبانو د امریکا د مرستو د بندېدو احتمال اټکل وکړ او له همدې امله یې د بودیجې په لګولو کې احتیاطي تدابیر ونیول.

د طالبانو د مالیې وزارت دغه کارکوونکی زیاتوي، چې د ځینو دولتي څانګو کارکوونکو ته د معاشونو په ورکولو کې ځنډ او خنډ د همدغو اقداماتو له امله دي.

خو بل خوا حکومتي کارکوونکي اندېښمن دي، چې د بودجې کسر او د معاشونو ځنډېدل به د دوی په ورځني ژوند کې اقتصادي ستونزې ډېرې کړي.

د طالبانو د مالیې وزارت ویاند احمد ولي حقمل له دې وړاندې هغه راپورونه رد کړي، چې ګنې طالبان د معاشونو ورکولو توان نه لري.

حقمل ټینګار کړی چې «ټول دولتي عادي او پرمختیایي لګښتونه له پلان سره سم او په منظم ډول ورکول کیږي».

د کندهار ښار د صرافي او پولي خدمتونو اتحادیې د مکتوب یوه کاپي افغانستان انټرنشنل ترلاسه کړې ده، چې د کندهار د صرافانو اتحادیې رییس پکې د ولایت له صرافانو غوښتي، چې د ټولنیزو شبکو په چت ګروپونو کې د ډالرو په تړاو نرخ ورکول او پیر او پلور باید ودرول شي.

په دغه مکتوب کې خبرداری ورکړل شوی چې له یاد حکم هر ډول سرغړونه به وڅارل شي او مرتکبان به یې عدالت ته وسپارل شي.

د افغانستان په بازارونو کې د یوه امریکایي ډالر ارزښت نږدې ۸۰ افغانیو ته رسیدلی دی. طالبانو د تبادلې نرخ کنټرولولو لپاره د ډالرو د صرافۍ بازار تړلی دی.

په ورته وخت کې، د افغانستان بانک یوه چارواکي په یوه غږیز پیغام کې د سرای شهزاده پر صرافانو غږ کړی، چې د ډالرو له اخیستلو او پلورلو ډډه وکړي.

هغه خبرداری ورکړی، چې د سرغړونې په صورت کې به له سرغړوونکو سره جدي چلند وشي.
د طالبانو دا کړنې په داسې وخت کې دي، چې د امریکا بهرنیو چارو وزارت په دې وروستیو کې اعلان وکړ چې له مصر او اسراییل پرته یې نورو هېوادونو ته بهرنۍ مرستې ځنډولې دي.

په کابل کې ځینو اقتصادي کارپوهانو او صرافانو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې له افغانستان سره د مالي مرستو د بندولو په تړاو د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ګواښ د افغانۍ پر ارزښت منفي اغېز کړی.

د ټرمپ له ګواښ وروسته د افغانۍ پر وړاندې د یوه ډالر ارزښت لس افغانۍ لوړ شوی دی.

د تخار ولایت لپاره د طالبانو امنیه قوماندان وژل شوی کس غلام محمد یاد کړی، چې د تخار ولایت د فرخار ولسوالۍ اوسیدونکی و.

طالبانو په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې په دې پېښه کې بل چا ته زیان نه دی اوښتی، خو د طالبانو موټر "په جزوي ډول وېجاړ شوی".

د تالقان ښار اوسیدونکو مخکې له دې په تخار ولایت کې د طالبانو د والي دفتر ته نږدې د چاودنې رپوټ ورکړی و.

د افغانستان انټرنشنل له خوا ترلاسه شوي زړه بوږنوونکي انځورونه د یوه تن نیمایي جسد ښیي چې د طالبانو د رینجر تر څنګ پروت دی.

تر اوسه پورې کومې ډلې د دې چاودنې مسوولیت نه دی منلی.

د ایران مشرق ورځپاڼه وايي، چې دا به د طالبانو د نوي حکومت له پیل راهیسې کابل ته د ایران د بهرنیو چارو د وزیر په کچه لومړنی سفر وي. په دغه یو ورځني سفر کې به دواړه اړخونه د یو بل د علاقې او اندېښنې وړ موضوعات وڅېړي.

ورځپاڼه وايي، د عراقچي دا سفر د طالبانو او ایران لپاره له ګڼو اړخونو ارزښت لري ځکه د طالبانو د واکمنۍ له پیل راهیسې دا لومړنی ځل دی چې ایرانی اړخ په دې کچه سفر کوي. د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې په دغه سفر کې به د نورو وزارتونو استازي، یو اقتصادي او تجارتي پلاوی هم شامل وي. دا څرګندوي چې ایران غواړي له طالبانو سره په ټولو برخو کې اړیکې پراخې کړي.

د کابل او تهران ترمنځ پخواني سفرونه

له دې وړاندې د طالبانو چارواکو په سیاسي او اقتصادي کچه ایران ته سفرونه کړي، چې د رییس الوزرا مرستیالان، وزیران او نور لوړپوړي چارواکي پکې شامل وو.

له بل اړخه، ایراني چارواکو هم د وزیرانو او د قضایه قوې د مرستیالانو په کچه افغانستان ته سفرونه کړي دي خو د عراقچي سفر په دې اړه ځانګړی دی چې دا د ایران د بهرنیو چارو د وزیر په کچه لومړنی رسمي سفر دی.

د همکاریو جامع سند

مشرق وايي، یوه بله مهمه مساله د ایران او افغانستان ترمنځ د «جامع همکاریو سند» دی، چې پخوا پرې خبرې اترې روانې وې، خو د یوې شخړې له کبله یې پرمختګ ونه کړ. په دغه سند کې د امنیت، تجارت، اوبو، کډوالو او کلتوري-تعلیمي همکاریو په برخو کې موارد شامل وو، خو د اختلاف ټکی د دې سند په امنیتي برخه کې و.

د افغانستان [جمهوري حکومت] غوښتل چې طالبانو ته په سند کې د تروریستي ډلې په توګه اشاره وشي، خو ایران له دې سره مخالفت کړی و، ځکه هغه وخت افغان حکومت په دوحه کې له طالبانو سره د سولې خبرې روانې کړې وې.

مشرق د شنونکو له خولې وايي، « ایراني لوري استدلال کاوه چې تاسې ورسره په دوحه کې خبرې کوئ، د یو بل بندیان خوشي کوئ او د افغانستان د راتلونکي لپاره د خبرو اترو په متن کې یو ټول شموله حکومت موجود دی. تاسې ولې غواړئ چې موږ داسې یوه ماده لاسلیک کړو؟ ».

د اوسني وضعیت اهمیت

یاده ورځپاڼه لیکي، اوس چې ځینې هېوادونه طالبان د تروریستي ډلو له نوملړه باسي، ښه به وي چې د افغانستان اوسني چارواکي دې ټکي ته پام وکړي چې طالبان هېڅکله د ایران په ملي نوملړ کې د تروریستي ډلې په توګه نه دي شامل شوي. ورځپاڼه وايي، چې له تېر حکومت سره د همدې اختلاف له امله د دواړو هېوادونو د همکاریو جامع سند هم وځنډېد.

د عراقچي د سفر یوه مهمه موخه دا ښکاري چې د دواړو هېوادونو د همکاریو پر جامع سند خبرې بیا پیل شي.

د ورځپاڼې په باور، دا سند نه یوازې د دواړو هېوادونو اړیکې پیاوړې کولی شي، بلکې د افغانستان د نوي حکومت [طالبانو] په رسمیت پېژندلو برخه کې هم مرسته کولی شي.

د افغانستان د بهرنیو چارو پخواني وزیر حنیف اتمر د زده کړو نړیوالې ورځې ته په اشاره پر خپل اېکس لیکلي، چې طالبانو د افغانستان د خلګو په ځانګړې توګه د نجونو او ښځو د زده کړو بنسټیز حق اخیستی دی.

د نوموړي په خبره، د طالبانو دا کړنه له اسلامي اصولو، د افغانستان نړیوالو ژمنو او مسوولیتونو او ​​فکري پرمختګ په برخه کې د افغانستان له تاریخ سره په ټکر کې ده نوموړی وايي، « تېره میاشت د پاکستان په پلازمېنه کې د اسلامي سازمان په غونډه کې د اسلامي نړۍ استازو په ګډه اعلان وکړ چې د طالبانو له لوري له زده کړو د نجونو او ښځو د محرومولو پالیسي د اسلامي اصولو خلاف ده.»

نوموړی وايي، سربیره پردې چې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا او د هغې ځانګړي راپور ورکوونکي په دوامداره توګه د طالبانو دا پالیسي له بشري حقونو څخه د نه منلو وړ سرغړونه بللې او د جرمونو نړیوالې محکمې څارنوال د طالبانو د هغو مشرانو د نیولو غوښتنه کړې، چې د یادې پالیسۍ په جوړولو کې مهم رولري؛ اوس یې وخت دی، چې طالبان د افغانانو، اسلامي نړۍ او نړیوالې ټولنې غږ واوري.

نوموړي پر طالبانو غږ کړی چې د خلکو له حقونو او ازادیو سرغړونې ودروي او د افغان نجونو او ښځو لپاره د زده کړې او کار دروازې پرانیزي.

حنیف اتمر پر نړیوالې ټولنې غږ کړی، چې د طالبانو له لوري د بشریت ضد کړنو په اړه قانوني ګام پورته کړي او د یوې بین الافغاني موافقې د ترلاسه کولو لپاره د یوې نړیوالې سیاسي پروسې ملاتړ وکړي.