طالبانو ته د امریکا پرله‌پسې ګواښونه؛ افغانۍ ورسره مخ په ځوړ روانه ده

اسماعیل بقایي د خپل ایکس په یادښت کې لیکلي، دغه سفر د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو پراختیا او پیاوړتیا لپاره یو مهم ګام کېدای شي؛ ترڅو د دواړو هېوادونو لپاره متقابلې ګټې خوندي شي.

ایراني رسنیو کابل ته د عراقچي د سفر په اړه لیکلي، چې د ایران بهرنیو چارو وزیر داسې مهال کابل ته ځي، چې له دې وړاندې په سیمه کې د داعش ترهګرې ډلې ګواښونه موجود دي.

رسنیو ویلي، چې عراقچي به کابل ته د خپل سفر په جریان کې د طالبانو له لوړپوړو چارواکو سره د داعش د ګواښونو او په سیمه کې د امنیت په اړه سلا مشورې وکړي او له طالبانو به وغواړي چې دغې موضوع ته جدي پام وکړي.

ایراني رسنیو لیکلي، د داعش له خوا کابل ته د عراقچي د سفر په وړاندې ګواښونه داسې مهال شوي، چې طالبانو تر دې وړاندې افغانستان ته د ایران د بهرنیو چارو وزیر د سفر لپاره د بشپړ امنیت ډاډ ورکولو ژمنه کړې و.

د ایران تر ټولو لویه اندېښنه د افغانستان له پولې د داعش ګواښ دی چې تر دې وړاندې یې هم له طالب چارواکو سره په پټو او ښکاره ناستو کې څرګنده کړې ده.

طالبانو په تېرو درېیو کلونو کې په ځلونو ویلي، چې داعش ډله یې په افغانستان کې له منځه وړې او له افغان خاورې به هیچاته امنیتي ګواښونه نه پیښیږي.

خو د ایران د بهرنیو چارو وزیر کابل پرته له کوم رسمي پرټوکول او تشریفاتو رسیدلی او یوازې ټيټ پوړي طالبان یې د کابل په هوايي ډګر کې هرکلي ته ورغلي وو.

دا لا نه ده روښانه چې عراقچي به په کابل کې له کومو طالب چارواکو سره ناستې ولري، خو ځینو داخلي رسینو د طالبانو بهرنیو چارو وزارت د ویاند له قوله ویلي، چې عراقچي به په کابل کې له امیرخان متقي سره د دواړه هیوادو په مسایلو خبرې وکړي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت یوه ټيټ پوړي چارواکي ذاکر جلالي په ایکس پاڼه لیکلي چې د ایران بهرنیو چارو وزیر به کابل کې د دواړو هیوادونو د اړیکو پر پیاوړتیا او اړیکو خبرې وکړي خو دا یې نه دي ویلي، چې د هغه خبرې به له چا سره کیږي.

ایراني رسنیو ویلي، د دغه سفر یو له مهمو موخو د هلمند د حقابې موضوع ده چې په تیرو څه باندې درېیو کلونو کې د ایران او طالبانو تر منځ یو له کړکیچنو موضوعاتو څخه ده.

عراقچي له دې وړاندې په سوریه کې د وسله والو ډلو د خوځښتونو پرمهال دمشق ته سفر کړی و، او د دمشق په مرکز کې په یوه رستورانت کې د هغه انځورونه د خبرونو سرټکی شو.

ایران په وار وار ویلي چې طالبان د حقابي په مسله کې پر خپلې هوکړې نه دي درېدلي او د پخوانۍ هوکړې له مخې دوی ته د اوبو حق نه ورکړل کیږي.

خو ورته مهال دواړه هیوادونه ښې سوداګریزې اړیکي لري او ښايي تر راتلونکو دوو کلونو یې سوداګریز مبادلات ۱۰ میلیارده ډالرو ته ورسیږي.

نیوکې دا دي چې طالبانو په کور دننه د نجوو پر مخ د زده کړو دروازې تړلي؛ خو پاکستان ته یې بیا د بورسونو لپاره پرته له محرمه لېږي.

د‌ پاکستان حکومت د افغان نجونو او هلکانو لپاره ۴۵۰۰ تعلیمي بورسونه یا سکالرشېپونه اعلان کړي چې د افغانستان د بېلابېلو ولایتونو په ګډون ورته د پاکستان په ځینو ښارونو کې هم له افغانانو څخه ازموینې اخیستل کېږي.

نږدې ۲۱زره هلکانو او څه باندې پنځه زره افغان نجونو څخه د پاکستان بېلابېلو پوهنتونونو ته د لار موندنې لپاره د ازموینو دغه لړۍ به د (سلواغې ۸مې) نېټې پورې به دوام وکړي.
د جمهوري نظام پر مهال د خوست والي حلیم فدایي په وینا؛ د طالبانو له لوري پاکستان ته د زده کړو لپاره د نجونو لېږل په دې معنا ده چې ګوندې د زده کړو په شمول د افغانستان ټولې چارې د یاد هېواد له لوري مدیریت کېږي.

هغه د پوښتنې په ډول ویلي «دا کوم غیرت او کوم شریعت دی چې پاکستان ته د نجونو په تګ بندیز نه شته؛ خو په خپل هېواد کې ان مشروطه اجازه هم نه ورکوي؟».
فدایي زیاته کړې چې دا د افغانانو لپاره خورا تاریخي شرم دی چې نجونې یې د پنجاب په ښوونځیو کې د‌ پنجابي استادانو له لوري روزل کېږي.

د طالبانو د خواله رسنیو یو فعال مبین خان د پاکستان تعلیمي بورسونو ته د افغان نجونو لېږل ځانته پېغور ګڼي.

هغه د طالبانو مشر ته په شارې سره وايي، چې د افغان نجونو برخلیک د هغه خلکو په لاس کې ورکړی چې ټول عمر یې د افغانانو د لوټ کیدو شېبې شمارلي دي.

هغه زیاته کړې چې د طالبانو پر دغه پرېکړه د شرم احساس کوي.

د طالبانو د خواله رسنیو یو بل فعال مولوي ضیاالرحمن اصغر هم ورته نظر لري او د طالبانو ملایان یې ګونګیان بللي.

اصغر خپلو هغو طالب ملګرو ته چې د ملا هبت الله د فرمانونونو د ملاتړ لپاره تبلیغات کوي وویل: «چاپلوسانو وېښتان غوړ کړئ، سترګې هم تورې کړئ او خپلو مشرانو ته مو ووایاست چې تاسو ډېر ښه روان یاست».

دغه غبرګونونه داسې مهال راپورته شوي، چې د طالبانو مشر په افغانستان کې د نجونو په هر ډول زده کړو بندیزونه لګولي چې له مخې یې د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې د نجونو پرمخ تړل شوي دي.

پاکستان هر کال افغان زده کړیالانو ته په بېلابېلو پوهنتونونو کې د بورسونو د ورکړې پروګرام اعلانوي ؛خو په یاد هېواد کې پوهنتونونو کې د زده کړو پر مهال افغانان له ګڼو ستونزو سره مخ کېږي.

څه موده وړاندې په لاهور ښار کې افغان زده کړیالان نیوکې کړې وې چې د‌ پاکستان له لوري په بشپړ مالي ملاتړ بورسیې ورکړل شوي؛ خو د خونو د کرایو تر څنګ ورته میاشتنۍ حق الزحمې هم نه ورکول کېږي.

دا نیوکې هم شته چې د پاکستان د بورسونو د وېش پروسه له فساده ډکه ده او ان ځینې سیاستوالو او د طالبانو مشرانو ته په کې ځانګړې ونډې ورکړل شوې چې ان د دوی له لوري په زرګونه ډالرو پلورل کېږي.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو دغه وزیر زیاته کړې، له دې کبله چې ګوندې د دوی مشر ملا هبت‌الله د ښځو پر ضد ځپوونکي فرمانونه ورکړي د جرمونو نړۍوالې محکمې څخه یې د نیول کیدو غوښتنه شوې؛ خو دغه خلک دې لږه خپله مخینه وګوري.

د هغه په خبره، د ښځو د حقونو غوښتونکي هم دغه کسانو خپله سرغړونې کړي او په خپل تاریخ کې یې ژوندۍ لوڼې په خاورو کې ښخولې او ښځې یې د انسانانو په توګه نه منلې.

ندا محمد ندیم وایي،‌ بهرنیو هېوادونو ته چې څوک تللي هغوی پوهېږي چې په هغو هېوادونو کې څه روان دي.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزیر ټینګار کړی چې د دوی مشر پر افغانستان اسلامي نظام ټینګ کړی او ان که دوی وژل کېږي هم؛ نو د اسلامي قوانینو له پلی کیدو څخه به لاس وانه خلي.

ندا محمد ندیم ویلي چې پرته له افغانستان په بل هېڅ هېواد کې اسلامي قوانین نه شته او نړۍ په دې اتفاق کړی چې د دوی په څېر سل په سله د اسلامي قوانینو لرونکی نظام به دوام ته نه پرېږدي.

د طالبانو دغه لوړ پوړی د خپلې سرسختې افراطي مفکورې له مخې د ملا هبت‌الله پر ضد ترسره کیدونکو نیوکو او اقداماتو پر مهال رسنیو کې راڅرګندېږی او له خپل مشر څخه دفاع کوي.

دی د طالبان مشر ته یو له وفادارو کسانو څخه ګڼل کېږي چې د نجونو د زده کړو پر ضد د فرمانونو په پلي کولو کې یې هم ځانګړی رول لرلی دی.

نږدې درې اوونۍ مخکې په اسلام اباد کې د اسلامي هېوادونو سازمان په یوې غونډه کې پر طالبانو نیوکې وشوې چې د اسلامي شریعت خلاف کړنې کوي او د نجونو د زده کړو تر څنګ پر کار لګیدلي بندیزونه یې له اسلام سره په ټکر کې دي. دیني عالمان په دې باور دي چې طالبان خپله افراطي مفکوره د اسلام پر نوم پر خلکو تپي.

د نجونو د زده‌کړو بندیزونو او د طالبانو له لوري پر ښځو د لګول شویو محدودیتونو له امله د بشر حقونو نړۍوالو سازمانونو او هېوادونو پر طالبانو سخت بندیزونه لګولي‌ دي.

د چارو کارپوهان باور لري نړۍ واله ټولنه به تر هغې پورې له طالبانو سره تعامل ونه کړي، څو پر ښځو، بیان ازادۍ، زده کړو او بشري حقونو اړوند بندیزونه ختم نه کړي.

طالبانو پر افغان ښځو دا بندیز هم لګولی چې د غږ د محرمتیا له کبله باید په خپلو کې هم له یو بلې سره خبرې ونه کړي.

ښاغلي فدایي د یکشنبې په ورځ په خپل اېکس کې لیکلي: ((‏داسې ښکاري چې د طالبانو د واکمنۍ پای نېږدې شوی، ځکه دوی په خپلو کړنو سره نړۍ ته د فشار او مداخلې لپاره پلمې برابرې کړي دي.))
نوموړي دغه څرګندونې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د هغو خبرو په غبرګون کړي، چې د یکشنبې په ورځ یې طالبانو ته خبرداری ورکړ، چې ښایي متحده ایالات د طالبانو په لوړپوړو مشرانو "ډېر لوی انعام" ورکړي.
حلیم فدایي زیاته کړې، چې د القاعدې ډلې له مشر سره د زیاتې جایزې پرتله کول دا څرګندوي، چې طالبان اوس د امریکا او نړۍ لپاره د القاعده په څېر یو ګواښ بلل کېږي.
د ښاغلي فدایي په خبره، ‏د امریکا د بهرنیو چارو وزیر څرګندونې ښيي، چې د طالبانو په اړه د امریکا دریځ هم جدي دی او هم توند.
نوموړي د روبیو خبرو ته په اشارې سره زیاته کړې: «هغه په ډاګه کړې، چې د امریکایي زندانیانو مسله د امریکا لپاره یو لومړیتوب دی، ځکه دا یوه مهمه او د اندېښنې وړ موضوع ده چې د امریکا خلکو ته ځانګړی اهمیت لري.»
د تېر جمهوري نظام د خوست پخوانی یاد والي همداراز وایي، چې ‏د القاعدې د پخواني په مشر اسامه بن لادن د زیاتې جایزې ټاکلو یادونه څرګندوي، چې امریکا د تعامل او ډیپلوماسۍ پر ځای د فشار او جدي غبرګون سیاست ته مخه کړې ده.
حلیم فدایي په خپل اېکس کې دغه راز لیکلي: «طالبان نه یوازې په کورني سیاست کې ناکام دي، بلکې د بهرني سیاست په ډګر کې یې هم خپل ځان منزوي کړی دی.»
ښاغلي فدایي د یرغمل شویو امریکایي وګړو پر مسلې د اندېښنې په څرګندولو سره زیاته کړې، چې که امریکا د یرغمل نیولو په تړاو شواهد ترلاسه کړي، طالبان به له نړۍوال فشار او ان له مستقیمو اقداماتو سره مخ شي.
هغه وایي: «دا ډول کړنې نه یوازې په سیمه کې وضعیت پېچلی کوي، بلکې د طالبانو دننه اړیکې هم تر اغېز لاندې راوستلی شي.»

دا په داسې حال کې ده، د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د شنبې په ورځ وویل، چې ښایي متحده ایالات د طالبانو په لوړپوړو مشرانو "ډېر لوی انعام" ورکړي.

د نوموړي په خبره، د خپرو شویو راپورونو په پرتله طالبانو ډېر امریکايي وګړي یرغمل نیولي دي.

روبیو په خپل اېکس کې لیکلي: "یوازې اورېدلي یې دي، چې طالبانو د خپرو شویو راپور په پرتله ډېر امریکایان یرغمل نیولي دي."

هغه زیاته کړه: "که دا ریښتیا وي، نو موږ به سمدلاسه د دوی د لوړپوړو مشرانو په سر ډېره لویه جایزه ولګوو.

د نوموړي په وینا: «ښایي دغه جایزه ان له هغې جایزې څخه هم لویه وي چې موږ د بن لادن په سر کې ټاکلې وه."

روبیو په خپل اېکس کې لیکلي: "یوازې اورېدلي یې دي، چې طالبانو د خپرو شویو راپور په پرتله ډېر امریکایان یرغمل نیولي دي."

هغه زیاته کړه: "که دا ریښتیا وي، نو موږ به سمدلاسه د دوی د لوړپوړو مشرانو په سر ډېره لویه جایزه ولګوو.

د نوموړي په وینا: «ښایي دغه جایزه ان له هغې جایزې څخه هم لویه وي چې موږ د بن لادن په سر کې ټاکلې وه."

نوموړی دغه څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د تېرې اونۍ د سې شنبه په ورځ اعلان وکړ، چې د اوږدو او ګټورو مذاکراتو په پایله کې په امریکا کې د دې ډلې یو بندي غړی له دوو امریکایي وګړو سره په تبادله کې خوشې شو.
دغه افغان بندي‌ «خان محمد» نومېږي او نوموړی دوه لسیزې وړاندې د امریکایي ځواکونو له خوا په ننګرهار ولایت کې نیول شوی و او د امریکا د کلفورنیا ایالت په یوه زندان کې ساتل کېده.
د یادو دوو امریکایي وګړو د خوشې کېدو هوکړه د بایډن د حکومت په وروستیو ورځو کې وشو.
د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت شورا ویاند په یوې بیانیه کې ټينګار وکړ، چې د ټرمپ حکومت د طالبانو له بند څخه د ټولو بندي امریکایانو د خوشې کولو په هڅه کې دی.
که څه هم تر دې وړاندې داسې ګنګوسې وې، چې په دغه تبادله کې به افغان توکمه امریکایي تبعه محمود شاه حبیبي هم وي، خو لا هم د هغه د برخلیک په اړه معلومات نه شته او طالبانو د هغه د نیولو او ځای ځایګي په اړه هم تر اوسه څه نه دي ویلي.