د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وايي، چې د سعودي عربستان له ولیعهد محمد بن سلمان او د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر فیصل بن فرحان سره یې د لیدنې پرمهال په غزه کې د اوربند د پليکېدو لپاره پر ګډو ژمنو ټینګار کړی دی.
روبیو د سېشنبه په ورځ (د سلواغې ۳۰مه) د خپلې اېکسپاڼې له لارې په یو بیان کې زیاته کړې، چې په دې خبرواترو کې د حماس لهخوا د ټولو یرغمل شویو کسانو د خوشې کولو او په اقتصادي او دفاعي برخو کې د پراخې همکارۍ پر اړتیا تمرکز شوی دی.
په بیان کې راغلي، چې دواړو خواوو په سیمه کې د ثبات او سوکالۍ د ترلاسهکېدو لپاره د همکارۍ د پیاوړتیا پر ارزښت هم ټینګار کړی دی.
دا خبرېاترې او لیدنې د منځني ختیځ د کړکېچونو د حل او له سعودي عربستان سره د اړیکو د پیاوړتیا په برخه کې د امریکا د ډېپلوماټیکو اړیکو د هڅو یو نوی پړاو بلل کېږي.
له دې مخکې بهرنیو رسنیو راپور ورکړی و، چې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو او روسي سیال یې سرګي لاوروف د دواوړ هېوادونو ترمنځ د اړیکو ښهوالي او د اوکراین جګړې د پای ته رسولو لپاره په سعودي عربستان کې ګوري.
دا لیدنه داسې مهال کېږي، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ تېره اوونۍ له خپل روسي سیال ولادیمیر پوتین سره له ټلیفوني خبرواترو وروسته ویلي و، چې دواړه خواوې به په اوکراین کې د جګړې د پای ته رسولو لپاره سملاسي مذاکرات پیل کړي.
د ډیموکراسۍ د دفاع بنسټ پر خپلې وېبپاڼې د جانتن سیاه لیکنه خپره کړې، چې پهکې له افغانستان څخه متحدهایالاتو او اروپا ته د داعش خراسان څانګې ګواښونه په نښه کوي. په مقاله کې ټینګار شوی، چې دغه ډله په یو ستر ګواښ بدلېدونکې ده.
په مقاله کې راغلي، چې له افغانستان څخه د امریکا تر وتلو څلور کاله وروسته د اسلامي دولت د خراسان ولایت (ای اېس کې پي) له خوا رامنځته شوی ګواښ له سیمې بهر پراخ شوی، چې اوس د امریکا او اروپا دواړو خاورې ته ګواښ دی.
د داعش خراسان په فعاله توګه د پولو په اوږدو کې د جنګیالیو ګومارنه او لېږد سره، سیمهییز لوبغاړي لکه طالبان، ایران، تاجکستان او پاکستان د دې توان نهلري، چې د دغې جهادي ډلې د ودې مخه ونیسي.
د ملګرو ملتونو یو راپور د داعش خراسان پراختیا په ګوته کوي
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د کمېټې څېړنیز ملاتړ او د بندیزونو د څارنې ټیم د فېبرورۍ په شپږمه په یوه راپور کې د داعش خراسان چټکه پراختیا په ګوته کړه.
د افغانستان د حقیقي چارواکو او سیمهییزو دولتونو له هڅو سره - سره، د څارنې ټیم د داعش خراسان ارزونه وکړه، چې «تر ټولو لوی بهرنی ترهګریز ګواښ» دی.
د ملګرو ملتونو له ترهګرۍ سره د مبارزې د دفتر سرمنشي ولادیمیر ورونکوف د فېبرورۍ په ۱۰ مه د دغو اندېښنو څرګندونه وکړه.
هغه وویل، چې په تېرو شپږو میاشتو کې د نړۍوالې ترهګرۍ یوه عمومي کتنه ښيي، چې داعش خراسان په افغانستان کې د «پام وړ ګواښ» باندې بدل شوی، په داسې حال کې چې د دې ډلې ملاتړو په ټوله اروپا کې بریدونه تنظیم کړي او له منځنۍ اسیا څخه د انفرادي هڅو لپاره د بیا ځل لپاره هڅې کوي.
د متحده ایالاتو لپاره ګواښ
په دغې خپره شوې مقاله کې راغلي «لکه څنګه چې د داعش خراسان لاسرسی متحده ایالاتو ته پراخېږي، د ولسمشر ډونالډ ټرمپ ادارې خپل پام د دې ډلې مخ پر ودې نفوذ او وړتیاوو سره مقابلې ته اړولی دی.
د فېبرورۍ په ۱۰مه د ملګرو ملتونو په ماموریت کې د امریکا سفیرې ډوروتي شیا خبرداری ورکړ: «په مرکزي اسیا کې د داعش پورې تړلې ډلې په ځانګړې توګه داعش-خراسان هم یو مهم نړۍوال ګواښ دی. موږ د بریدونو د طرح کولو او ترسره کولو لپاره د داعش خراسان وړتیاو په اړه اندېښمن یو.»
د متحده ایالاتو د عدلیې وزارت د ۲۰۲۴ کال په اکټوبر کې یو افغان وګړی له داعش سره په اړیکې تورن کړ، چې په متحده ایالاتو کې د ټاکنو په ورځ د ترهګریز برید د ترسره کولو دسیسه یې جوړه کړې وه.
مقاله وړاندې لیکي، ټرمپ په افغانستان کې د امریکا د پوځي تجهیزاتو د پرېښودو په اړه د تېرې ادارې پر پرېکړې هم نیوکه کړې، چې طالبانو ته یې اجازه ورکړې وه څو شتمنۍ یې ضبط کړي او امریکا ته یې د پیغور په توګه وړاندې کړي.
د ۲۰۲۲ کال د دفاع وزارت یوې څېړنې راپور ورکړی، چې په دې شتمنیو کې ۷۸ الوتکې، ۴۰۰۰۰ پوځي وسایط او درې سوه زره میله وسلې شاملې دي، چې په ټولییز ډول نږدې ۷ میلیارد ډالر ارزښت لري.
په دغه مقاله کې راغلي، چې د بشپړ پوځي یووالي د ساتلو لپاره د طالبانو د ناتوانۍ په پام کې نیولو سره، د متحده ایالاتو له خوا د دغو وسلو د پام وړ برخه د نورو اسلامپالو ډلو په لاس کې ده.
د بېلګې په توګه، په دې وروستیو کې خپره شوې ویډیو ښیي چې د متحدهایالاتو نظامي تجهیزات اوس د جیش العدل په واک کې دي، چې د متحده ایالاتو له خوا ټاکل شوې ترهګره ډله ده.
د طالبانو په امنیتي دستګاه کې د داعش خراسان ژور نفوذ په کلکه څرګندوي، چې دا ډله هم دغو شتمنیو ته لاس رسی لري.
اروپا ته ګواښ
په دغه مقاله کې د داعش خراسان په اړه د ملګرو ملتونو راپور ته هم کتنه شوې.
په مقاله کې راغلي، چې د ملګرو ملتونو راپور داعش خراسان د اروپا لپاره د بهرني ترهګریز ګواښ په توګه په ګوته کړی دی.
د ناکامو پلټنو زیاتېدونکي شمېره د دې ډلې هوډ او وړتیا په ګوته کوي، چې د لوړو تلفاتو بریدونو ترسره کولو لپاره په عمده ډول لوی شمېر او نرم هدفونه په نښه کوي.
د داعش خراسان وړتیاوې د پرمختللي انلاین پروپاګنډ شبکې او لوژستیکي بنسټونو له خوا پراخ شوي، چې د روسي ژبې په کارولو سره له لېرې کار کوي.
د مرکزي اسیا او شمالي قفقاز څخه د استخدام کوونکو ترمنځ د دې ډلې نږدې ۱۹ غړي چې د چیچینیا او د تاجکستان داعش خراسان غړي دي، د اروپا د شینګین سیمه کې د دغه ډلې غړي ځای په ځای کولو کې اسانتیاوې برابرې کړي او د بریدونو لپاره یې مالي او لوژیستیکي ملاتړ چمتو کړی او د ۲۰۲۴ کال په جولای کې په اتریش، بلجیم او جرمني کې ګډ عملیات د دې ښکاره ثبوت دی.
د فېبروري په ۱۳ د جرمني په مونیخ کې ترهګریز برید، چې ۳۴ کسان یې ټپیان کړل او دوه یې ووژل، په اروپا کې د داعش خراسان نفوذ شبکه نوره هم روښانه کړه.
د جرمني چارواکو ویلي، چې برید کوونکی یو افغان پناه غوښتونکی و چې «اسلامي روحیه» یې لرله.
جرمني په وروستیو کلونو کې د داعش خراسان د فعالیت لپاره په یوه مهم مرکز بدل شوی.
د ۲۰۲۴ کال په اپرېل کې د جرمني فډرالي څارنوالۍ د تاجکستان، ترکمنستان او قرغزستان اوه بهرني اتباع د داعش خراسان ISKP په استازیتوب د ترهګریزو بریدونو په پلانولو تورن کړل.
په دغه لیکنه کې راغلي، د داعش خراسان ګواښونه د اروپا له پولو څخه هم تېرېږي.
د برېټانیا یوه ۳۶ کلنه ښځه د فېبرورۍ په ۱۳مه وروسته له هغه چې له داعش سره د یوځای کېدو لپاره افغانستان ته د سفر کولو پلان درلود، د ترهګرۍ په جرم محکومه شوه.
ددغې مېرمنې په تړاو د واریکشایر پولیسو څرګنده کړه، چې هغې د یو طرفه الوتنې لپاره پیسې خوندي کړې وې او د ۲۰۲۲ کال له سپټمبر څخه یې د ۲۰۲۴ کال د جنوري تر میاشتې په ټولنیزو رسنیو کې ګرافیک افراطي مواد شریک کړي وو.
د داعش خراسان په کابو کولو کې د ایران ناکامي
مقالې د داعش خراسان په کابو کولو کې د ایران ناکامۍ ته اشاره کړې او لیکلي یې دي: «په داسې حال کې چې ایران په عراق او سوریه کې له اسلامي دولت سره جګړه کړې، خو په افغانستان کې د داعش د حضور په مخنیوي کې پاتې راغلی. په پایله کې، تهران د دې ګواښ د حل یا کمولو لپاره ځان په طالبانو تکیه کوي، خو طالبان ددې چارې توان نهلري.»
د ایران اسلامي جمهوریت ستر رهبر علي خامنه اي د فېبرورۍ په نهمه له «افغانستان سره د اعظمې ښکېلتیا» امر وکړ.
دا حکم د جنورۍ په میاشت کې د طالبانو د دفاع وزیر یعقوب مجاهد او د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي تر منځ د لیدنې وروسته وشو، چې په ترڅ کې یې دواړو خواوو د استخباراتي معلوماتو شریکولو په اړه خبرې وکړې.
د دې هڅو سره سره، ایران د داعش خراسان د ګورمارلو لپاره د ټرانزیټ مرکز پاتې دی.
د ملګرو ملتونو راپور یادونه وکړه، چې د داعش خراسان غړو لپاره د قاچاق مهمې لارې د افغانستان هرات او نیمروز ولایتونو ته د ننوتلو دمخه د ایران له ارومیه، مشهد او زاهدان ښارونو څخه تېرېږي.
اسلامي جمهوریت د ایران په سوېل ختیځ ښار کرمان کې د ۲۰۲۴ کال په جنورۍ کې د دوو بمي چاودنو لپاره د داعش خراسان د غړو په څارنه کې هم پاتې راغلی، په داسې حال کې چې پاکستان په دې وروستیو کې یو شمېر هغه کسان نیولي چې د دغه برید تمویل او طرحه یې کړې وه، خو ددغه برید اصلي طراح طارق تاجکي په افغانستان کې پټ دی.
دا پرمختګ په ځانګړي ډول د تهران د رژیم لپاره د سپکاوي وړ دی.
د سپاه پاسداران قدس ځواک چې د اسلامي جمهوریت د بهرنیو عملیاتو مشري په غاړه لري، د اسماعېل غني په مشرۍ چې دنده یې په افغانستان متمرکزه ده، د ایران په ختیځه پوله کې د داعش خراسان له زیاتیدو او په سوریه کې د بشار الاسد د رژیم له نسکورېدو سره په لوېدیځه غاړه کې قدس ځواک په زیاتېدونکې توګه په سیمه کې د سُني اسلامپالو سره د مقابلې وس نهلري.
د تاجکستان مسوولیت
د ملګرو ملتونو راپور د داعش خراسان په لیکو کې د تاجکستاني وګړو ژور نفوذ ته اشاره کړې او دا په ګوته کوي، چې د منځنۍ اسیا خلک په ځانګړې توګه تاجکستاني وګړي د شبکې د یوې برخې په توګه استخدام شوي، چې د افغانستان د پولو په اوږدو کې د جنګیالیو غیر قانوني تګ و راتګ اسانه کوي.
د دې تر ټولو روښانه مثال د ۲۰۲۴ کال په مارچ کې د داعش خراسان د تاجکستان وګړو له خوا په مسکو کې وژونکی برید وو.
دوشنبه هم په خپلو پولو کې له دې ننګونې سره مخ دی.
د ترهګرۍ ضد عملیاتو په لړ کې د تاجکستان یوې محکمې د فېبرورۍ په ۱۴ مه د داعش خراسان له ۳۰ څخه زیاتو غړو ته د یوه ډلهییز ترهګریز برید د ترسره کولو په موخه له اتو څخه تر ۲۰ کلونو پورې د بند سزا واوروله.
داعش خراسان د طالبانو له کمزورۍ ګټه پورته کوي
په خپلو لیکو کې د نفوذ او فساد په مخنیوي کې د طالبانو پاتې راتلو د داعش خراسان پراختیا نوره هم فعاله کړې ده.
یوه ښکاره بېلګه په بامیان ولایت کې د طالبانو د استخباراتو د عمومي ریاست د مشر مولوي نیک محمد عفیفه د داعش ډلې ته وروستی انعطاف دی.
د زیاتو زیانونو سره مخ طالبانو د دې راپورته کېدونکي ګواښ سره د مبارزې لپاره د نورو اورپکو ډلو لیست کولو ته لاره هواره کړې.
لکه څنګه چې داعش خراسان په شمالي افغانستان کې پراخ شوی، طالبانو د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ، د ازبکستان اسلامي غورځنګ (ای اېم یو) او د جماعت انصارالله جنګیالي د دوی سره د مقابلې لپاره راټول کړل.
د پاکستان لومړی وزیر وايي، د دغه هېواد په روغتیا، زدکړو، د ځوانانو پراختیا او نورو ټولنیزو پروژو کې د نړیوال بانک میلیارد ډالري پانګونه به په دغه هېواد کې د پراختیا نوې لار برابره کړي. شهباز شریف نن په اسلام اباد کې د نړیوال بانک له پلاوي سره په غونډه کې دا خبره وکړه.
د پاکستان راډیو د خبر له مخې، شهباز شریف د دې پلاوي هرکلي سره وویل، چې پاکستان او نړیوال بانک د دغه هېواد له جوړېدو راهیسې خپلمنځي همکاري لري او دې همکارۍ د پاکستان په پرمختګ کې مهم رول لوبولی دی.
ښاغلي شریف دغه پلاوي ته د نړیوال بانک له خوا د منظورو شویو پیسو په مټ د پیل شویو اقتصادي او پراختیايي پروژو لنډیز هم ډاګیز کړی دی.
نوموړي دا هم ویلي چې د هېواد اقتصاد یې پر سمه لار او د پرمختګ په لور روان دی.
نړیوال بانک د پاکستان د اقتصادي ودې لپاره د راتلونکو دوو لسیزو لپاره ۴۰ میلیارد ډالر تصویب کړي دي.
د بانک پلاوی نن اسلام اباد ته ورسېد چې په دې تړاو د دغه هېواد له چارواکو سره پر پرمختايي پلانونو، د پانګونې چانسو او ستراتیژیو خبرې وکړي.
دغه پلاوی پښتونخوا، پنجاب او سند ته هم سفر لري او د بلوچستان له چارواکو سره هم ګوري.
دوی په دغه ګام له نږدې دا لیدل غواړي چې له نړیوال بانک سره د پاکستان د مرکزي حکومت له ژمنو سره سم د دغه هېواد د تلپاتې پرمختګ لپاره په هره سیمه کې پلانونه پلي کېږي او څه چانسونه او ننګونې شته.
د جرمني لومړي وزیر اولاف شولڅ د پاریس په بیړنۍ ناسته کې له ګډون وړاندې خبریالانو ته وویل، غواړي یوه قوي او خپلواکه اروپا وویني. خو د پولنډ لومړي وزیر ډونالډ توسک غونډې ته له روانېدو وړاندې وویل چې دوی اوکراین ته سرتېري نه لیږي.
رویټرز وايي، داسې نښې شته چې متحده ایالات نور د اوکراین د شخړې د حل لپاره د اروپا نظر ته پام نه کوي.
شولڅ به د فرانسې، بریتانیا، ډنمارک، پولنډ، ایټالیا، هسپانیا، هالنډ له مشرانو او د ناټو او اروپايي اتحادیې چګپوړو چارواکو سره یو ځای شي، چې د امریکا د نوې تګلارې او د اروپا امنیت ته پېښو ګواښونو په اړه خبرې وکړي.
شولڅ خبریالانو ته وویل، «موږ باید ډاډ ترلاسه کړو چې اروپا په قوي، خپلواک او مستقیم ډول پر راتلونکو ننګونو بریالۍ شي. دا پوښتنه هم پکې شامله ده چې موږ څنګه کولی شو د اوکراین ملاتړ ته دوام ورکړو او ډاډ حاصل کړو چې دا هېواد اوس یوازې پرېنښودل شي. زه ډاډه یم چې موږ به د دې موضوع په اړه یو څرګند دریځ غوره کړای شو».
په داسې حال کې، چې د برېتانیا لومړي وزیر کیر سټارمر د اوکراین لپاره د سولهساتونکو سرتېرو وړاندیز کړی، ځینې اروپايي هېوادونه له دغه وړاندیز سره همغږي نه دي.
د دې پوښتنې په ځواب کې چې ایا جرمني سرتېري د اوکراین د احتمالي سولې ماموریت په ډله کې استول کېدای شي، شولڅ د یوه قوي اوکرایني پوځ پر اهمیت ټینګار وکړ. هغه زیاته کړه، « دا ډېره مهمه ده چې موږ پوه شو، له بده مرغه، موږ لا هم له دې ځایه ډېر لرې یو، نو اوس پوښتنه دا ده: څنګه سوله تضمین کېدای شي پرته له دې چې د اوکراینیانو پر سر پریکړې وشي؟ دا زما لپاره خورا روښانه ده چې تمرکز باید په خورا قوي اوکرایني پوځ وي، حتا د سولې په وخت کې».
نوموړي وویل، چې تر کومه وخته جګړه وي، په اوکراین کې به د اروپایي سرتیرو پوښتنه نه وي.
خو د پولنډ لومړي وزیر ډونالډ توسک غونډې ته له روانېدو وړاندې په روښانه ټکو وویل چې دوی اوکراین ته سرتېري نه لیږي.
توسک وویل، « پولنډ هیڅ نیت نه لري، چې خپل سرتېري اوکراین ته ولیږي.پولنډ د امنیت په برخه کې له اروپايي اتحادیې، متحدینو او متحده ایالاتو سره د ګډې همکارۍ دوام ته ژمن دی».
د فرانسې ولسمشر اېمانوېل مکرون دا غونډه وروسته له هغه راوبلله، چې جوته شوه اروپايي هېوادونه د ریاض په کوربه توب د امریکا او روسیې له خبرو اترو ځنډې ته شوي.
په داسې حال کې، چې برلین ټاکنو ته تیاری نیسي، یوه نوې سروې ښيي، چې د جرمني ښارونه له جدي مالي ستونزو سره مخ دي او ډېری د روان کال لپاره انډول بودجه نه شي وړاندې کولای.
بهرني سیالۍ، د انرژۍ لوړو لګښتونو، د سود بیو او اقتصادي ناڅرګندتیاوو د جرمني پر اقتصاد فشار راوړی، چې په ۲۰۲۴ کال کې یې د دویم ځل لپاره وځپه او اټکل کیږي چې دا کال به لا نور کم شي.
د جرمني د ښارونو ټولنې د یوې سروې له مخې، د لویو ښارونو شاوخوا ۳۷ سلنه د خپلو بودجو انډولیزتیا پسې نه شي رسېدلی او ۴۷ سلنه له زېرمو کار اخلي.
د سروې پایلې له فدرالي ټاکنو ایله یوه اونۍ مخکې خپریږي، چې د کمزوري اقتصاد مساله پکې د رایه ورکوونکو لپاره تر ټولو مهمه موضوع ده او اټکل کیږي چې ښی اړخی ګوند د جرمني لپاره بدیل (اې اېف ډي) ګوند دویم ځای ترلاسه کړي.
یوازې دوه سلنه جرمن ښارونه د راتلونکو پنځو کلونو لپاره د خپل مالي وضعیت په اړه خوشبین دي.
مارکوس لیوي د ښارونو ټولنې رییس په برلین کې په یوه خبري کنفرانس کې وویل، چې « د ښاروالۍ د متوازنې بودجې دور پای ته رسیدلی، مساله جوړښتي ده، نه د ښارونو خپله ګناه».
لیوي وویل چې راتلونکی فدرال حکومت باید بیړني ګامونه واخلي چې د ښارونو د بشپړ مالي سقوط مخه ونیسي او دا ګامونه د مالیې عادلانه ویش، د فدرالي دندو بشپړ تمویل او د پورونو پر بندیز بیا غور کېدای شي.
د ښارونو پر بودجې د ماشومانو پاملرنې، د معیوبیت ملاتړ او د مشرانو پاملرنې لګښتونو په څېر د ټولنیزو لګښتونو ډېرېدو ډېر فشار راوستی.
د ښاروالیو ټولنیز لګښتونه تېر کال ۱۲ سلنه زیات شوي دي، د ماشومانو او ځوانانو د پاملرنې او روزنې لګښتونه د تېرې لسیزې په اوږدو کې له ۳۲.۸ میلیارده یورو څخه ۶۷.۶ میلیارده یورو ته لوړ شوي چې له۷۰.۸۴ میلیارده ډالرو سره برابر دي.
د لګښتونو اصلي لاملونه نوي بې تمویله دندې دي لکه د ټولو ورځو لپاره د ماشومانو د پاملرنې قانوني حق( په وړکتون کې ساتل)، چې فدرالي او ایالتي حکومتونو جاري کړې دي.
پاکستانۍ ورځپاڼې ډان نیوز د راپور له مخې، د ډېره اسماعیل خان ولسوالۍ ځایي پولیسو د جمعیت علمای اسلام ګوند مشر مولانا فضل الرحمان ته د هغه د وژنې له ګواښه خبر ورکړی دی.
د پولیسو په وینا:«وسلهوال پلان لري، چې مولانا فضل الرحمان په مذهبي او سیاسي چارو کې د ګډون او لاسوهنې له امله په نښه کړي.»
پولیسو د خپلو سرچینو په حواله ویلي، چې د دغې موخې لپاره تحریک طالبان ډلې هدفي وژونکو وسلهوالو ته د دندې بشپړولو مسوولیت هم سپارلی دی.
د پولیسو په دغه بیان کې راغلي، چې «پلان به په پټه ترسره شي او هېڅ کومه وسلهواله ډله به د برید مسوولیت په غاړه نه اخلي.»
خو له بل پلوه د جمعیت علمای اسلام ګوند ویاند اسم غوري ویلي، چې د دغه ګوند پلویان د مولانا فضل الرحمان د ساتنې وس لري.