ایران د یوه ایراني وګړي له وژل کېدو وروسته د ۲۵۰۰ افغانانو شړل پیل کړل

د «آزاد او دموکراتیک افغانستان» لپاره د ویانا پنځم کنفرانس د سه شنبې په ورځ د (سلواغې ۳۰مه) د اتریش په پلازمېنه ویانا کې جوړ شو.

دغه غونډه د دوو ورځو لپاره د لسګونو سیاسي جریانونو، د ښځو د حقونو او د مدني ټولنو د فعالانو په شتون کې جوړه شوې، خو د طالبانو یوه ستره برخه مخالف سیاستوال پکې برخه نه لري.

غونډې ته د طالبانو د مخالفې ډلې ملي مقاومت جبهې مشر احمد مسعود په خپلو خبرو کې وویل چې د طالبانو پر وړاندي خوځښتونه د پلان له نشوالي سره مخ نه دي.

هغه ټينګار وکړ: « دغو جریانونو په ویانا کې په تېرو ناستو کې د ګډ پلان په اړه هوکړه کړې، چې باید د تطبیق لپاره یې کار وشي».

احمد مسعود وویل، چې د افغانستان د راتلونکي لپاره طرح حوړه شوې او دا طرح یوازې د یوه قوم او ډلې لپاره نه ده جوړه شوې بلکې، افغانستان شموله ده.

په ناسته کې د ازادۍ جبهې مشر ياسين ضياء په خپلو خبرو کې وویل، چې د طالبانو پر ضد په تېرو څه باندې دريو کلونو کې جلا، شخص او ډلمحوره حرکتونو پايلې نه دي ورکړې.

نوموړي افغانانو ته خطاب کې وویل، چې استخباراتي او د افغانستان لپاره مرسته شوې پیسې د افغانانو لپاره نه دي.

هغه زیاته کړه: «د سازمانونو مرستي او استخباراتي پیسې د ملت لپاره نه دي. واک ته د طالبانو په رسيدو د دوی وزنونه ډېر شول او په دې پيسو په ګاونډيو هيوادونو کې کورونه اخلي او سرمایه ګذارۍ کوي.»

د ضياء په خبره، ملا برادر او نور طالب مشران ځينو هېوادونو ته د دې لپاره سفرونه کوي، چې د مرستو کمولو مخه ونیسي.

هغه دا هم وویل، چې د طالبانو یو شمیر چارواکي د دې ډلې د مشر ملا هبت الله اخوندزاده پر ضد توطیې جوړوي، «د طالبانو ځينو غړو د جرمونو له نړیوالې محکمې سره د دې ډلې د مشر او قاضي القضات د ​​محاکمې د دوسیو برخه کې همکاري کړې ده.»

یاسین ضیا د جرمونو نړیوالې محکمې له خوا د طالبانو د دوو مشرانو د نیولو حکم ناکافي وباله او ویې ویل، چې د طالبانو د ټولو مشرانو د نیولو حکم باید صادر شي.

د دې غونډې تنظیموونکو ویلي دي، چې د دغه کنفرانس په پنځم پړاو کې به د «سیاسي، ملکي او نظامي جریانونو ترمنځ پر سیاسي یووالي» خبرې او ټینګار وشي.

د افغانستان د پخواني حکومت له نسکورېدو وروسته د ویانا پروسه یو پاموړ حرکت ګڼل کیږي، چې د طالبانو د مخالفو سیاسي او پوځي جریانونو په شتون سره جوړېږي، خو ددې پروسې په اړه یوه نیوکه داده، چې د طالبانو د ټولو اقشارو مخالف اړخونه یې پرځان نه دي راټول کړي.

د ویانا د پروسې په اعلامیه کې راغلي، چې پنځم کنفرانس به په یوه «پرانستې سیاسي فضا» کې ترسره شي او ګډونوال به یې په شفاف ډول له اوسني بحران څخه د وتلو لپاره د حل لارې لټوي.

د ملي مقاومت جبهې د بهرنیو اړیکو مسوول علي میثم نظري پر ايکس لیکلي، چې په دې غونډه کې د افغانستان د بېلابېلو سیاسي افکارو او همدارنګه د بېلابېلو قومونو او مذهبونو استازي ګډون لري.

د افغانستان د ازادۍ جبهې په یوه اعلامیه کې لیکلي، چې د طالبانو د رژیم د نسکورولو او د طالبانو د «ناوړه تروریزم، افراطیت او تاوتریخوالي» د له منځه وړو او هر اړخیزې مبارزې لپاره د سیاسي قوتونو، پوځي محاذونو، د ښځو د غورځنګونو او د افغانستان د مدني حرکت د صفونو د پیاوړي کولو لپاره د سیاسي نوښتونو هرکلی کوي.

د دې غونډې د اجنډا له مخې، چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې، د کنفرانس په لومړۍ ورځ به محمد محقق، یاسین ضیا، احمد مسعود، رنګین دادفر سپنتا، خالد پښتون، راحله دوستم، فوزیه کوفي او رحمت الله یارمل د افغانستان وضعیت وڅیړي او د راتلونکو ننګونو په اړه به ویناوې وکړي.

د ګډ هدف لپاره یووالی، د «طالبانو د رژیم حتمي ړنګېدل» او د ویانا د لارې نقشه د ویانا د غونډې د لومړۍ ورځې نور محورونه دي.

د کنفرانس په دویمه ورځ ګډونوال د افغانستان پر راتلونکي او د نوي نړیوال لید او وروستۍ اعلامیې په اړه خبرې کوي.

ټاکل شوې، چې د دې غونډې غړي په دویمه او وروستۍ ورځ یوه خبري غونډه وکړي.

د جرمني ټاګس شپیګل وايي، په برلین کې د جرمني د بهرنيو چارو وزارت یوې ویاندې د دوشنبې په ورځ وویل، « دا ادعا ناسمه ده، چې له طالبانو سره هیڅ اړیکه نشته. په تخنیکي کچه ځینې کله ناکله اړیکې شته».

هغې د قطر په پلازمېنه دوحه کې د جرمني د اړیکو دفتر ته اشاره وکړه.

نوموړې وویل، چې له دې ځایه هم « وخت نا وخته د همکارانو سفرونه» افغانستان ته کیږي. نوموړې زیاته کړې، چې د فدرالي حکومت له دغه دفتره په کابل کې « د طالبانو د ډیفاکټو حکومت له استازو سره» اړیکې ساتي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت مرستیالې ویاندې کرسټیانا هوفمن وویل، « د فدرالي حکومت په دغه دریځ کې کوم بدلون نه دی راغلی، چې موږ د طالبانو ډیفاکټو حکومت د مشروع حکومت په توګه نه پیژنو».

هغې افغانستان ته د نورو افغانانو د شړلو په تړاو وویل، چې « محرمې خبرې» روانې دي، خو په اړه یې کره معلومات نه شي ورکولای.

له جرمني نه د «مجرمو افغان کډوالو» د شړلو لومړنۍ الوتکه د ۲۰۲۴ کال په اګست کې کابل ته لاړه.

اوس داسې اټکل دی، چې ښايي له پارلماني ټاکنو وړاندې یوه بله الوتنه هم کابل ته ترسره شي، خو فدرالي حکومت ویلي، چې د اخراج الوتنې له ټاکنو سره هیڅ راز تړاو نه لري.

د دوشنبې په ورځ جرمني رسنیو رپوټونه ورکړل، چېله نیدرزاکسن ایالت نه عراق ته هم یوه الوتنه ترسره شوې، چې ۴۷ عراقي وګړي پکې اخراج شوي.

د جرمني د کورنیو چارو فدرال وزارت یوه ویاند وویل چې هغه په دې اړه تبصره نه شي کولای.

له جرمني نه د افغان کډوالو د اخراج په تړاو غوښتنې د مونشن پېښې وروسته، چې یو افغان پکې ښکیل و، ډېرې شوې دي. یو شمېر سیاستوال په دې باور دي، چې د اخراج بهیر د چټکتیا لپاره باید د طالبانو له حکومت سره اړیکې ونیول شي.

طالبانو د مونشن له پېښې وروسته اعلان وکړ، چې دوی د کونسلي خدماتو د بیا فعالیت په صورت کې له برلېن سره د افغان کډوالو د اخراج لړۍ په اسانه کولو کې همکارۍ ته چمتو دي.

په لغمان کې ځايي سرچینو نن سې شنبه «سلواغې ۳۰مه» وویل چې عبداللطیف رسولي د لغمان ولایت د دولت شاه ولسوالۍ له فراشغان درې څخه د سلواغې پر ۲۳ مه د طالبانو استخباراتو له خوا نیول شوی دی.

د رسولي نژدې خپلوان وايي چې نوموړی ایران ته مزدورۍ لپاره تللی و او د طالبانو له هېڅ کومې مخالفې ډلې سره اړیکې نه لري.

هغه وايي، « د ولسوالۍ د استخباراتو کسان راغلل او رسولي یې په کور کې ونیوه او د نیول پرمهال یې په فزیکي ډول شکنجه هم کړ».

یاد کس زیاتوي چې طالبانو پر هغه تور پورې کړی چې د دوی له مخالفو وسله والو ډلو سره لاس لري.

د رسولي خپلوان له طالبانو غواړي چې د استخباراتو ریاست دې دوی ته اجازه ورکړی چې له هغه سره وګوري.

تر اوسه طالبانو په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

د طالبانو په روانه واکمنۍ کې د تېر جمهوري حکومت د نظاميانو د نیولو او زنداني کولو راپورونه په پرلپسې ډول خپریږي.

که څه هم د طالبانو د واکمنېدو په درشل کې ملا هبت الله خپلو مخالفانو ته ټولبښنه وکړه، خو بیا هم وخت نا وخت د پخواني نظام کارکوونکي په تېره نظامیان په مرموز ډول وژل کېږي او یا هم د دې ډلې په زندانونو کې شکنجه او ځینې وخت وژل کېږي.

د طالبانو د پنجشېر د کانونو او پټرولیم مشر محمد قاسم امیري د سې شنبې په ورځ ويلي، چې دغه زمرد د سیمه‌ ییزو چارواکو او سوداګرو په حضور کې د داوطلبۍ له لارې پلورل شوي دي.

د پنجشېر طالب چارواکي وايي، چې د زمردو قانوني کان کيندنې او ازاد خرڅلاو زيات شمېر خلکو ته د کار زمينه برابره کړې.

د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې هم په ۱۱ پړاوونو کې ۳۵ زره او ۸۷۴ قیراطه زمرد د یو میلیون او ۶۱۴ زره ډالرو په ارزښت پلورل شوي وو.

د پاکستان نېشن ورځپاڼې د رپوټ له مخې، د ۲۰۲۴-۲۵ مالي کال په لومړیو ۷ میاشتو (جولای-جنوري) کې په افغان ترانزیټ سوداګرۍ کې۱.۴۸۴ میلیارد ډالره کمښت راغلی او دا د تیر مالي کال په ورته وخت کې د ۲.۱۶۱ میلیارد ډالرو په پرتله ۶۷۷ میلیونه ډالره راښکته شوی دی.

د افغان ټرانزیټ سوداګرۍ واردات (مخکښ مالونه) په۶۹ سلنه کمښت له۲.۱۱۹ میلیارد ډالرو څخه ۶۵۶ میلیونه ډالرو ته راښکته شوي، په داسې حال کې چې صادرات په۶۰ سلنه کمښت له۴۲ میلیونه ډالرو څخه ۲۱ میلیونه ډالرو ته راښکته شوي دي.

پاکستاني چارواکو دغه کموالی د اسلام اباد قاچاق ضد هڅو او د وارداتو محدودیتونو ته منسوب کړی، خو په افغانستان کې دننه د سوداګرۍ او اقتصادي چارو پوهان دا پر پاکستان د افغان سوداګرو د اتکا‌ کمولو پایله ګڼي.

په تیر مالي کال کې هم د افغانستان د ټرانزیټ سوداګرۍ ۵۹ سلنه لوی کمښت ثبت شوی و چې د ۲۰۲۲-۲۳ کال له ۷.۰۹۵ ملیارد ډالرو څخه د ۲۰۲۳-۲۴ کال په اوږدو کې ۲.۸۸۷ ملیارد ډالرو ته رسیدلی و.

له دې وړاندې د پاکستان د سټروسو مېوو صادروونکو ویلي و، چې افغانستان او منځنۍ اسیا ته یې صادرات کم شوي دي.

د پاکستان حکومت د اقتصادي همغږۍ کمیټې د روان کال د مرغومي میاشتې په وروستیو کې پرېکړه وکړه، چې د بلوچستان د ګوادر له لارې د افغانستان د ټرانزیټ لپاره د بانکي ضمانت اړتیا د بیمې په ضمانت بدلوي، خو دې چارې پر افغان ټرانزیټ تر اوسه اغیز نه دی کړی.

افغان سوداګرو په دې وروستیو کې د ټرانزیټ او سوداګرۍ لپاره ایران او د منځنۍ اسیا هېوادونو مارکیټونو ته مخه کړې ده.