د تېر جمهوري نظام د چارو ادارې پخواني رییس ډاکټر فضل محمود فضلي پر کیڼ اړخو او روڼاندو افغان سیاسي څېرو سخته نیوکه کړې، چې د ویانا په څېر د لوېدیز له ملاتړ لاندې کنفرانسونو کې ګډون کوي.
د تېر جمهوري نظام د چارو ادارې پخواني رییس ډاکټر فضل محمود فضلي د سې شنبې په ورځ د «ازاد او دموکراتيک افغانستان» لپاره د ویانا پنځم کنفرانس ته په اشارې پر خپله اېکس پاڼه ليکلي چې «که د پخواني جهاد، سکتاریستي او انجویي حلقاتو اړوند څېرې د ویانا په څېر کنفرانسونو ته خوښي ښکاره کوي، دا د دوی همغه پخوانی عادت دی، په هر قیمت او هرې ممکنې لارې لنډمهاله ایتلافونه جوړوي، څو یا واک ته ورسیږي او یا په واک کې شریکان شي».
خو هغه په دې ناسته کې د کیڼ اړخو او روڼاندو سیاستوالو پر ګډون نیوکه کړې ده.
نوموړی وايي د ویانا ناستې ځینو ګډونوالو د جمهوريت تر سقوط وروسته ټينګار کړی، چې باید پر بهرنيانو تکیه ونه شي خو بیا هم د امریکا او د هغو د متحدینو په مالي ملاتړ جوړو شویو غونډو کې ګډون کوي.
هغه زياته کړې: «هغه کسان چې ځانونه سیاسي تیوریسنان او چپګرا روشنفکران بولي او د تیر جمهوریت له سقوط وروسته یې اعتراف وکړ چې د امریکا تر فشار او مرستې لاندې د بن پروسه یوه ناکامه تجربه وه او نور باید د بهرنیانو دروازې و نه ټکول شي، متاسفانه دوی د خپلو اعترافاتو باوجود بیا بیا د امریکا او د هغې د متحدینو په مالي ملاتړ جوړو شوو اجنډاوو، کنفرانسونو او پروسو کې په ویاړ سره برخه اخلي او په لومړي صف کې کېني او ځان حق به جانب بولي.»
فضلي د کوم چا نوم مشخص کړی نه دی، خو په دې ناسته کې د پخواني نظام ځینې چارواکي هم ګډون لري.
نوموړي وايي، چې دموکراسي او ملي سیاست د ویانا په څېر د انجوګانو په تمويل شویو کنفرانسونو نه بلکي په فکري سیاسي لیدلوري او د داخلي سازمانونو په جوړېدو رامنځ ته کيږي.
د «آزاد او دموکراتیک افغانستان» لپاره د ویانا پنځم کنفرانس د طالبانو د مخالفینو له لورې د سه شنبې په ورځ د (سلواغې ۳۰مه) د اتریش په پلازمېنه ویانا کې جوړ شو، چې دوې ورځي به دوام وکړي.
د «آزاد او دموکراتیک افغانستان» لپاره د ویانا پنځم کنفرانس د سه شنبې په ورځ د (سلواغې ۳۰مه) د اتریش په پلازمېنه ویانا کې جوړ شو.
دغه غونډه د دوو ورځو لپاره د لسګونو سیاسي جریانونو، د ښځو د حقونو او د مدني ټولنو د فعالانو په شتون کې جوړه شوې، خو د طالبانو یوه ستره برخه مخالف سیاستوال پکې برخه نه لري.
غونډې ته د طالبانو د مخالفې ډلې ملي مقاومت جبهې مشر احمد مسعود په خپلو خبرو کې وویل چې د طالبانو پر وړاندي خوځښتونه د پلان له نشوالي سره مخ نه دي.
هغه ټينګار وکړ: « دغو جریانونو په ویانا کې په تېرو ناستو کې د ګډ پلان په اړه هوکړه کړې، چې باید د تطبیق لپاره یې کار وشي».
احمد مسعود وویل، چې د افغانستان د راتلونکي لپاره طرح حوړه شوې او دا طرح یوازې د یوه قوم او ډلې لپاره نه ده جوړه شوې بلکې، افغانستان شموله ده.
په ناسته کې د ازادۍ جبهې مشر ياسين ضياء په خپلو خبرو کې وویل، چې د طالبانو پر ضد په تېرو څه باندې دريو کلونو کې جلا، شخص او ډلمحوره حرکتونو پايلې نه دي ورکړې.
نوموړي افغانانو ته خطاب کې وویل، چې استخباراتي او د افغانستان لپاره مرسته شوې پیسې د افغانانو لپاره نه دي.
هغه زیاته کړه: «د سازمانونو مرستي او استخباراتي پیسې د ملت لپاره نه دي. واک ته د طالبانو په رسيدو د دوی وزنونه ډېر شول او په دې پيسو په ګاونډيو هيوادونو کې کورونه اخلي او سرمایه ګذارۍ کوي.»
د ضياء په خبره، ملا برادر او نور طالب مشران ځينو هېوادونو ته د دې لپاره سفرونه کوي، چې د مرستو کمولو مخه ونیسي.
هغه دا هم وویل، چې د طالبانو یو شمیر چارواکي د دې ډلې د مشر ملا هبت الله اخوندزاده پر ضد توطیې جوړوي، «د طالبانو ځينو غړو د جرمونو له نړیوالې محکمې سره د دې ډلې د مشر او قاضي القضات د محاکمې د دوسیو برخه کې همکاري کړې ده.»
یاسین ضیا د جرمونو نړیوالې محکمې له خوا د طالبانو د دوو مشرانو د نیولو حکم ناکافي وباله او ویې ویل، چې د طالبانو د ټولو مشرانو د نیولو حکم باید صادر شي.
د دې غونډې تنظیموونکو ویلي دي، چې د دغه کنفرانس په پنځم پړاو کې به د «سیاسي، ملکي او نظامي جریانونو ترمنځ پر سیاسي یووالي» خبرې او ټینګار وشي.
د افغانستان د پخواني حکومت له نسکورېدو وروسته د ویانا پروسه یو پاموړ حرکت ګڼل کیږي، چې د طالبانو د مخالفو سیاسي او پوځي جریانونو په شتون سره جوړېږي، خو ددې پروسې په اړه یوه نیوکه داده، چې د طالبانو د ټولو اقشارو مخالف اړخونه یې پرځان نه دي راټول کړي.
د ویانا د پروسې په اعلامیه کې راغلي، چې پنځم کنفرانس به په یوه «پرانستې سیاسي فضا» کې ترسره شي او ګډونوال به یې په شفاف ډول له اوسني بحران څخه د وتلو لپاره د حل لارې لټوي.
د ملي مقاومت جبهې د بهرنیو اړیکو مسوول علي میثم نظري پر ايکس لیکلي، چې په دې غونډه کې د افغانستان د بېلابېلو سیاسي افکارو او همدارنګه د بېلابېلو قومونو او مذهبونو استازي ګډون لري.
د افغانستان د ازادۍ جبهې په یوه اعلامیه کې لیکلي، چې د طالبانو د رژیم د نسکورولو او د طالبانو د «ناوړه تروریزم، افراطیت او تاوتریخوالي» د له منځه وړو او هر اړخیزې مبارزې لپاره د سیاسي قوتونو، پوځي محاذونو، د ښځو د غورځنګونو او د افغانستان د مدني حرکت د صفونو د پیاوړي کولو لپاره د سیاسي نوښتونو هرکلی کوي.
د دې غونډې د اجنډا له مخې، چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې، د کنفرانس په لومړۍ ورځ به محمد محقق، یاسین ضیا، احمد مسعود، رنګین دادفر سپنتا، خالد پښتون، راحله دوستم، فوزیه کوفي او رحمت الله یارمل د افغانستان وضعیت وڅیړي او د راتلونکو ننګونو په اړه به ویناوې وکړي.
د ګډ هدف لپاره یووالی، د «طالبانو د رژیم حتمي ړنګېدل» او د ویانا د لارې نقشه د ویانا د غونډې د لومړۍ ورځې نور محورونه دي.
د کنفرانس په دویمه ورځ ګډونوال د افغانستان پر راتلونکي او د نوي نړیوال لید او وروستۍ اعلامیې په اړه خبرې کوي.
ټاکل شوې، چې د دې غونډې غړي په دویمه او وروستۍ ورځ یوه خبري غونډه وکړي.