د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر د اهل تشیع «عالي کمیسیون» له لوري په یوې جوړه شوې غونډه کې ویلي، چې سیاسي ګوندونو په افغانستان کې د بې اتفاقۍ تخمونه شیندلي دي. هغه وايي، ناسالمو سیاسي ګوندونو یووالي ته زیان رسولی.
سره له دې چې طالبانو په افغانستان کې سیاسي ګوندونه لغوه کړي او سخت بندیزونه یې پرې لګولي، خو ملا برادر د دغو مخالفتونو په دوام پر سیاسي ګوندونو توندې نیوکې وکړې.
ملا برادر د شیعه مذهبو یادې غونډې ته چې د طالبانو په ملاتړ جوړه شوې په ټینګار سره دا خبره وکړه، چې افغانان په ناسالمه توګه د سیاسي ګوندونو له لوري وېشل شوي او په ملي مسایلو کې کې سره په یو غږ نه دي.
طالبانو په ښکاره توګه په کابل کې پر جمعیت اسلامي، حزب اسلامي او بېلابېلو ګوندونو تر څنګ پر پخواني ولسمشر حامد کرزي هم د سیاسي فعالیتونو سخت بندیزونه لګولي دي. د کرزي او ګلبدین حکمتیار په ګډون بېلابېل سیاستوال اجازه نه لري، چې لویې غونډې وکړي او یا هم د طالبانو ځینې لویې پرېکړې په سیاسي توګه وننګوي.
ملا برادر وايي، افغانستان د ټولو قومونو، ژبو او مذهبونو ګډ کور دی ؛خو پخوانیو حکومتونو له دغې تنوع څخه ناسمه ګټه اخیستې ده.
طالبان بیا د خپلو څرګندونو برعکس د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې شیعه ګان، سلفیان او اسماعیلیان د خپل مذهب د پیروی له کبله ځورولي دي.
د افغانستان انټرنشنل په تازه موندنو کې جوته شوې چې طالبانو په کونړ کې د سلفیانو دیني مدرسې تړلي او د امامانو په ګډون یې د دوی په عامو پیروانو سخت مذهبي بندیزونه لګولي دي.
د راپورونو له مخې طالبانو بیا یو شمېر اسماعیلیان دې ته اړ کړي، چې خپل مذهب بدل کړي او د حنفي مذهب پیروي وکړي.
ملا برادر په دغه ناسته کې شیعه مذهبو ته ویلي، چې طالبان پر قومي، مذهبي او ژبنیو توپیرونو باور نه لري.
ویل کېږي طالبان په دې وروستیو کې د خپلمنځي شخړو او په نړۍ واله کچه د منزوي کیدو له امله پر بېلابېلو مذهبي ډلو او قومونو باندې فشارونه راوړي، څو د دوی په ملاتړ غونډې جوړې کړي.
تر دې دمخه هم بېلابېلو مذهبي ډلو او قومونو د طالبانو د ملاتړ په نامه دا ډول غونډې کړي، چې د راپورونو له مخې لګښتونه یې د طالبانو له لوري ورکړل شوي دي.
تر دې مخکې په څو څو وارې په کابل کې مېشتو شیعه دیني عالمانو نیوکې کړې وې، چې د طالبانو له لوري یې مذهبي ازادۍ محدودې شوې او ان د عاشورا ورځې د نمانځلو لپاره یې پرې سخت بندیزونه لګولي دي.
د راپورونو له مخې په ښوونځیو او دیني مدرسو کې د طالبانو له لوري پر شیعه مذهبو د خپلو دینيکتابونو د لوستو بندیزونه هم لګیدلي دي.
یو شمېر طالب پلوي دیني عالم په کابل او ولایتونو کې په ښکاره توګه د شیعه ګانو تر څنګ د سلفیانو او بېلابېلو مذهبونو پر ضد ویناوې او تبلیغات کوي.
کارپوهان په دې باور دي چې طالبان غواړي د حنفي مذهب سیوری په جبري توګه د هېواد ټولو ولایتونو ته وغځوي او د نورو مذهبونو پیروان هم په زور مجبوري کړي، څو د دوی له مذهبه پیروي وکړي.
په دې وروستیو کې د طالبانو ترمنځ د داخلي اخلافاتو مسایل هم اوج ته رسیدلي، چې په کې د حقاني شکبې او کندهار مېشتي ملا هبتالله د ډلې ترمنځ ناندرۍ اوریدل شوي دي.
د دغو اختلافاتو په یوې پېښه کې د طالبانو د بهرنیو چارو مرستیال وزیر عباس ستانکزی د خپل مشر د فرمانونو پر ضد د څرګندونو له امله اړ شوی چې له هېواده پښې سپکې کړي.
په کابل کې د طالبانو د امنیې قوماندانۍ ویاند خالد ځدران یوه سکرین ته اشاره کوي او وایي: «موږ له همدې ځایه ټوله کابل ښار څارو.»
د طالبانو چارواکي ادعا کوي، چې دغه څارونکی سېسټم به له جرمونو سره د مبارزې لپاره مرسته وکړي، خو منتقدان اندېښنه لري، چې دغه شبکه به د طالبانو له لوري د سیاسي مخالفانو د ځپلو او د دوی د شریعت پر بنسټ د سختو اخلاقي قوانینو د پلی کولو لپاره وکارول شي.
بي بي سي لومړنۍ نړیواله رسنۍ ده، چې اجازه ورکړل شوې، چې دا سېسټم له نږدې وګوري.
کنټرول خونه او د پولیسو څار
په دې کنټرول خونه کې د طالبانو پولیس افسران په کتارونو ناست دي، د زرګونو کمرو ژوندۍ ویډیوګانې ګوري، د دوی سترګې د کابل پر شپږ میلیونه خلکو باندې خښې دي.
له موټر نمبر پلېټونو نیولې بیا د خلکو د څېرو تر بڼې او هر څه تر څار لاندې دي.
خالد ځدراڼ وايي: «په ځینو سیمو کې کله چې یوه ډله کسان ووینو او شک وکړو، چې کیدای شي د نشهيي توکو په استعمال، جنایي فعالیتونو یا بل مشکوک کار بوخت وي، ژر تر ژره سیمه کې پولیسو ته خبر ورکوو.»
هغه زیاتوي: «هغوی سملاسي د موضوع د څېړلو لپاره اقدام کوي.»
د کمرو د شمېر زیاتوالی
بي بي سي په خپل راپور کې ویلي، تر دې وړاندې کله چې طالبان لا واک ته نه وو رسېدلي، کابل به هره ورځ د طالبانو او داعش ډلې بریدونو، انسان تښتوونکو پېښو او وسلهوالو غلاوو هدف و.
طالبانو د کابل تر نیولو وروسته ژمنه وکړه چې له جرمونو سره به کلکه مبارزه کوي.
د امنیتي کمرو ناڅاپي زیاتوالی د طالبانو د قوانینو د پلي کولو لپاره د دوی مخ پر زیاتیدونکي پیچلي تاکتیکونه ښيي.
د پخواني حکومت د امنیتي ځواکونو د یوه ویاند په وینا، له طالبانو وړاندې یوازې «۸۵۰ امنیتي کمرې» په کابل کې لګول شوې وې، خو په تېرو درې کلونو کې دا شمېر ۹۰ زره ته رسېدلی دی.
د څېرو پېژندلو ټکنالوژي
هغه سېستم چې طالبانو بي بي سي ته ښودلی د څېرو د پېژندلو ټکنالوژي لري.
د ټلوېزیوني ښیښې (سکرین) په یوه څنډه کې د خلکو څېرې له دې سره سم کټګورۍ کیږي: «د عمر حالت، جنسیت، ږیره درلودل یا ماسک اغوستل.»
خالد ځدراڼ یوې کمرې ته چې د کابل پر یوه ګڼ مېشت څلورلارې تمرکز لري، اشاره کوي او وایي: «په رڼا ورځو کې موږ کولای شو خلک له کیلومترونو لېرې زوم (رانږدې) کړو او ویې ګورو.»
د دغو امنتیي کمرو له لارې ان د طالبانو امنیتي ځواکونه هم تر څار لاندې دي.
په یوه امنیتي پوسته کې کله چې طالبانو د یوه موټر ډاله پرانیسته د کنټرول خونې کارکوونکو د کامرې د لېنیزونو په وسیله موټر را زوم کړ او له نږدې یې د موټر د ډالې دننه هر څه وڅېړل.
د جرمونو د کمښت ادعا
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت وایي، چې دغه کمرې «د امنیت په ښه والي، د جرمونو د کچې په کمښت او د مجرمانو په ژر نیولو کې» مهم رول لري.
د دغه وزارت چارواکي ادعا کوي، چې د کمرو له لګیدو او د موټرسایکلونو له څار وروسته، د ۲۰۲۳ او ۲۰۲۴ کلونو ترمنځ د جرمونو کچه ۳۰ سلنه راټیټه شوې ده، خو دغه شمېرې په خپلواکه توګه نه دي تایید شوې.
د کمرو لګښت او د خلکو غبرګون
سره له دې چې طالبان امنیت ښه بولي، خو ځینې کابل ښاریان وایي، چې دوی دې ته اړ شوي، چې د دې کمرو د لګیدو د لګښتونه ورکړي.
بي بي سي د شیلا (مستعار نوم) د کابل ښار یوې اوسیدونکې سره خبرې کړي، چې وایي د هغې کورنۍ او ګاونډیانو ته ویل شوي، باید د خپلو کوڅو شاوخوا د کمرو لګښت طالبانو ته ورکړي. هغې وویل: «له هر کور نه یې زرګونه افغانۍ غوښتي.»
د بي بي سي د موندنو له مخې دا پېسې په داسې حال کې غوښتل شوي، چې ډېری افغان ښځې یوازې شاوخوا ۵ زره افغانۍ (۶۸ ډالره) میاشتنی عاید لري.
شیلا زیاتوي: «که کورنۍ مو پیسې نه ورکولې، موږ ته ګواښ کېده چې د درې ورځو دننه به مو اوبه او برېښنا را پرې کړي.»
د هغې په خبره: «موږ اړ شو پور واخلو څو دا لګښتونه ورکړو. خلک د لوږې له لاسه مري. دا کمرې به موږ ته څه ګټه وکړي؟»
خو طالبان ادعا کوي چې دا مرسته داوطلبانه وه. خالد ځدراڼ وايي: «داوطلبانه ونډه وه او مرسته یوازې سلګونه افغانۍ وه، نه زرګونه.»
د طالبانو د څارنې له سېستم څخه د ناوړه استفادې وېره
د بشري حقونو فعالان هم په افغانستان کې او هم بهر اندېښنه لري، چې دا سېستم به د طالبانو لپاره د خپلو مخالفانو د لا زیات ځپلو وسیله شي.
فریبا (مستعار نوم) یوه ځوانه فارغه چې له خپلې کورنۍ سره کابل کې اوسيږي او له طالبانو وروسته یې د کار موندلو فرصت له لاسه ورکړی وویل: «د دې اندېښنه شته چې دا کمرې به د ښځو د حجاب څارلو لپاره وکارول شي.»
هغې وویل: «ډېری کسان په ځانګړې توګه پخواني امنیتي ځواکونه، د بشري حقونو فعالان او ښځې چې مظاهرو ته وتلي، اوس له سختو محدودیتونو سره مخ دي او ډیری هغه یې پټ ژوند کوي.»
طالبان وایي، چې یوازې کابل ښار کې د دوی پولیس دا سېسټم کاروي او د «امر بالمعروف» وزارت (د طالبانو د اخلاقي پولیسو څانګه) ورته لاسرسی نه لري.
خو د بشري حقونو ډلې لکه د بشر حقونو څار سازمان خبرداری ورکوي، چې افغانستان روښانه قوانین نه لري، څو د معلوماتو ساتنه او د کمرو ثبت شوې ویډیوګانې کارول پرې کنټرول کړي.
د چین رول او نظارتي وسایل
داسې ښکاري چې ډېری دا لګول شوې کمرې چینایي دي. په کابل کې د کامرو د کنټرول خونې پر سکرینونو هغه برنډونه ښکاره شول چې د (Dahua) د چین حکومت سره تړلې یوې کمپنۍ نوم پرې لیکل شوی و.
تر دې وړاندې داسې راپورونه خپاره شوي وو، چې طالبانو له (Huawei) شرکت سره د کمرو د پېرلو خبرې کړي، خو دغه شرکت دا ادعا رد کړې وه.
طالب چارواکو بي بي سي ته د دې وسایلو د سرچینې په اړه ځواب نه دی ورکړی.
د خلکو ناهیلي
د کابل یو تن سبزي پلورونکی جابیر (مستعار نوم) وایي، دا کمرې د طالبانو لخوا د خلکو د لا زیات کنټرول سمبول دی.
هغه وویل: «موږ سره لکه د کثافاتو چلند کېږي، زموږ د عزتمند ژوند حق راڅخه اخیستل شوی او طالبان موږ ته د بې ارزښته خلکو په سترګه ګوري.»
هغه زیاته کړه: «موږ هیڅ نشو کولی.»
