د ایکانومسټ څیړنډلې د ۲۰۲۴ کال د دموکراسۍ شاخص په کلني رپوټ کې اعلان وکړ چې افغانستان د ۱۶۷ هېوادونو له ډلې یوازې صفر اعشاریه ۲۵امتیازه ترلاسه کړي او د نوملړ په پای کې دی. د دغه رپوټ له مخې، د طالبانو اداره د نړۍ تر ټولو استبدادي نظام ګڼل شوی.
رپوټ وايي، میانمار او شمالي کوریا له افغانستان وروسته د هغو هېوادونو په کتار کې دي چې منتخب حکومت، سیاسي مشارکت، او مدني ازادۍ پکې نشته. د طالبانو حکومت هم د «استبدادي» رژیمونو په کټګورۍ کې شامل شوی.
د ایکانومسټ څیړنډله یو نړیوال څېړنیز بنسټ دی چې د سیاسي او اقتصادي چارو وړاندوینې کوي. دا اداره، چې له ۷۵ کلونو زیاته تجربه لري، د ۴۰۰شنونکو یوه شبکه لري چې له حکومتونو، شرکتونو او مالي بنسټونو سره د مهمو پرېکړو په برخه کې مرسته کوي.
طالبان ولې استبدادي نظام ګڼل شوي؟
د طالبانو تر واک لاندې نه یوازې د بیان ازادي، د ښځو حقوق او سیاسي مشارکت له منځه تللي، بلکې د نجونو زده کړې، د ښځو کار او د لږکیو حقوق هم تر پښو لاندې شوي دي. که څه هم شمالي کوریا او میانمار خپل حکومتي جوړښتونه لري، طالبان له اساسي قانون پرته او یوازې د سختو مذهبي احکامو پر اساس واک چلوي.
د ۲۰۲۴ کال د دموکراسۍ شاخص له مخې، افغانستان د نړۍ تر ټولو تړلی او استبدادي حکومت لري.
په دې برخه کې افغانستان، سودان، سوریه، د افریقا مرکزي جمهوریت، ترکمنستان، او لایوس ټول صفر امتیاز لري او معنایې دا ده چې په دغو هېوادونو کې هېڅ ډول باور وړ انتخاباتي پروسه نشته.
په دغه شاخص کې افغانستان، سودان، سوریه، او میانمار هم صفر امتیاز لري.
لایوس په۲.۸۶ او شمالي کوریا په۲.۵۰ نومرو د طالبانو تر واک لاندې افغانستان نه پورته نومرې لري، ځکه که څه هم د هغوی حکومتونه استبدادي دي، خو منظم اداره کېږي.
دا شاخص د دې ارزونه کوي چې وګړي څومره کولای شي د سیاسي چارو برخه شي. افغانستان یوازینی هېواد دی چې په دې برخه کې صفر امتیاز لري. دا د دې ښکارندویي کوي چې هیڅ ډول سیاسي مشارکت، حتا د مشرانو یا حکومت ته نږدې ډلو لپاره هم نشته.
د سیاسی کلتور په برخه کې، چې د دموکراتیکو ارزښتونو د عام ملاتړ ارزونه کوي، افغانستان ۱.۲۵ امتیازونه لري، چې دا ښيي د هېواد سیاسي او فرهنګي فضا د طالبانو د سختدریځې مفکورې تر شدید نفوذ لاندې ده.
ترکمنستان (۵.۰۰) او سودان۵.۶۳ پورته امتیاز لري، چې دا ښيي د هغوی په ټولنه کې لا هم د دموکراتیکو ارزښتونو لپاره یو څه ملاتړ شته، که څه هم حکومتونه یې ځپونکي دي.
د مدني ازادۍ په برخه کې د بیان ازادي، د غونډو ازادي، د ښځو حقوق او د لږکیو حقوق ارزول شوي.
افغانستان، سوریه، میانمار او شمالي کوریا ټول صفر امتیاز لري. دا د دې ښکارندویي کوي چې په دغو هېوادونو کې مدني او ټولنیزې ازادۍ په مطلق ډول ځپل شوې دي.
