د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنرۍ وايي، په افغانستان کې ښځې او نجونې د طالبانو له جنسیتي تبعیض سره مخ دي. ولکر ترک افغان میرمنې او نجونې په خپلو کورونو کې د "مجازی بندیانو" په توګه یادې کړې، چې په عادي ژوند کې له لومړنیو ازادیو هم بې برخې دي.
ترک د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د افغان ښځو او نجونو وضعیت د "جنسیتي توپیر" یوه بیلګه وبلله او ویې ویل چې په نننۍ نړۍ کې یې هیڅ مثال نشته.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنر وویل: "موږ نشو کولی اجازه ورکړو چې د نړیوالو نورمونو په اړه نړیواله اجماع زموږ د سترګو په وړاندې له منځه لاړه شي.
" ترک وویل چې موږ باید "د خپلو ارزښتونو له لارې الهام واخلو او وښیو چې بشري حقونه د انسانیت لپاره یو ګټونکی ارزښت دی."
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنټ د دوشنبې په ورځ په خپل اېکس پاڼه کې د ترک څرګندونې بیا خپرې کړې.
د ریچارډ بېنټ په وینا، ولکر ترک دا څرګندونې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا په غونډه کې وکړې.
د بشري حقونو نړیوالو سازمانونو په مکرر ډول د افغان ښځو د اساسي حقونو څخه هدفمنده سرغړونه د جنسیتي توپیر یوه بیلګه بللې او له طالبانو یې غوښتي چې مسوول وګڼل شي.
له دې مخکې، ریچارډ بېنټ د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا په ۵۸مه غونډه کې د افغانستان په اړه خپل راپور وړاندې کړ او له هېوادونو یې وغوښتل چې د جنسیت تبعیض د انسانیت پر وړاندې د جرم په توګه وپېژني.
ریچارډ بېنټ ټینګار وکړ چې په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ پرمهال د ښځو سیستماتیک ډول د ښځو د حقونو د منځه وړل باید د نړیوال قانون په چوکاټ کې حل شي.
د طالبانو له لوري پر افغان ښځو د سختو بندیزونو پر دوام؛ د بربنډه فلمونو یوه مشهوره امریکایۍ لوبغاړې ویټني رایټ افغانستان ته د خپل سفر په تازه خپرو کړو انځورونو کې ښکاري، چې هغه د طالبانو د امنیتي تدابیرو لاندې په بېلابېلو ولایتونو کې په ډاډه توګه ګرځي راګرځي.
په یوه انځور کې رایټ له یوه کلاشینکوف سره لیدل کېږي، چې ګوته پر ماشه پکې ولاړه ده. دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو یو نیم کال وړاندې افغان ښځو ته بند امیر ته د تګ اجازه ورنکړه او د دغې ډلې د امر بالمعروف وزیر خالد حنفي هغه مهال ویلي و، چې «سیاحت نه فرض دی، نه واجب».
د طالبانو له فرمان سره سم افغان ښځې نشي کولای له ۷۲ کېلومېټرو ډېر بې له شرعي محرم څخه سفر وکړي او همداراز دوی ته پارکونو، رسټورانټونو او ورزشي تالارونو ته د تګ اجازه هم نشته؛ خو ویټني رایټ په ازاده توګه کابل، هرات او بند امیر ته تللې او انځورونه یې خپاره کړي دي، چې پکې د اریانا الوتکه، د هرات د یوې زیارتګاه کاشي کاري چت، دوکانونه او رکشې ښکاري.
مدني فعالان د طالبانو دغه دوه ګونی چلند غندي او نیوکې دا دي، چې طالبان په داسې حال کې بهرنیو ښځو ته په ازاده توګه د سفرونو اجازه ورکوي چې په کور دننه یې افغان ښځې له ګرځېدو او خپلو بنسټیزو حقونو هم محرومې کړې دي.
تېر کال یو ۲۹ کلن برازیلي سېلانی افغانستان ته د خپل سفر پر مهال ویلي و، چې له طالبانو سره د نظر اختلاف لري؛ خو له دې سره، سره طالبانو ورته ځکه ستونزه نه ده جوړه کړې، چې «دی یو بهرنی و».
دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې هم د طالبانو غړو له چینایي ښځینه سېلانیانو سره ګډ عکسونه اخیستي وو چې د خلکو توند غبرګونونه یې راپارولي وو.
افغانستان انټرنشنل هڅه وکړه له ویټني رایټ څخه د سفر د موخې او وخت په اړه معلومات واخلي؛ خو تر دې دمه ځواب نه دی ورکړل شوی او طالبانو هم په دې اړه غبرګون نه دی ښودلی.
د مدني فعالانو په وینا، طالبان غواړي بهرنیانو ته خپل «مثبت انځور» وړاندې کړي؛ خو د افغان ښځو لپاره یې ورځ تر بلې ژوند لا محدود کړی دی.
د بي بي سي انګریزي څانګې د راپور له مخې، د دغو افغان مېرمنو د کیسو اورېدو نندارتون چې، «افغانستان روح ته یوه کړکۍ» نوم ورکړل شوی د جمعې په ورځ د برېټانیا په ایپسویچ ښار کې پرانېستل شو او څلور اوونۍ به دوام وکړي.
د دې پروژې تنظیموونکو په تېر یوه کال کې هڅه کړې، چې د افغانستان دننه ښځو او هغو نجونو ته چې له هېواده وتلو ته اړې شوې، یو خوندي چاپېریال برابر کړي، څو وکولای شي خپلې کیسې د طالبانو تر واکمنۍ مخکې او وروسته له نړۍ سره شریکې کړي.
په دې نندارتون کې به نجونې د څلورو اونیو لپاره د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د خپل ژوند او د بشري حقونو تر څنګ د ښځو پر وړاندې د روان تاوتریخوالي اړوند کیسې هم وکړي.
یوه نجلۍ چې نګینه نومېږي درې کاله وړاندې له افغانستان څخه انګلستان ته تللې هم د دې پروژې برخه ده.
هغې وویل: «زما تل خپل وطن یادېږي، کور مې هلته، خو بېرته نشمه تللی.»
نګینه وایي، د طالبانو له راتګ سره سملاسي په هماغه ورځ له خپلې کورنۍ سره له افغانستان ووته او هغه یې په ژوند کې خورا بده ورځ وه.
هغې وویل، لا هم یې کورنۍ په افغانستان کې ده او ښځینه خپلوان یې چې عمرونه یې له ۱۲ کلونو پورته دي، د طالبانو د بندیزونو له کبله ښوونخیو ته نه شي تلای.
نګینې د زده کړو ارزښت ته په اشارې وویل: «دا یوزاې د هلکانو او نارینه وو حق نه دی، نجونې هم باید لوستې شي.»
نګینه اوس د انګلستان په سوفولک ښار کې د سینګار په برخه زده کړې کوي، خو وایي چې زړه یې لا هم له خپل وطن سره دی.
هغې زیاته کړه: «کله چې د خپل هېواد یادونه کوم، زړه مې درد کوي. دا زما لپاره غمجن حالت دی.»
هانا اریا یوه سیمه ییزه انګریزه هنرمنده چې د نندارتون په جوړولو کې یې برخه اخیستې، هغې وویل: «ما له کډوالو سره کار پیل کړ. کله چې د خلکو کیسې واورم، نو احساس کوم چې باید مثبت ګام واخلم.»
هغې زیاته کړه چې له افغانستان څخه د یوه کس له لارې یې له هغو ښځو سره اړیکه ونیوله چې غوښتل یې خپلې کیسې شریکې کړي.
دغه نندارتون د مجازي واقعیت (VR) او زیات شوي واقعیت (AR) له لارې د افغانستان د خلکو کیسې په یوه زړه راښکونکي، تعامل لرونکي بڼه وړاندې کوي، څو لیدونکي د ښځو دردونه او امیدونه له نږدې احساس کړي.
هانا اریا وایي، هدف یې دا دی چې مالي ملاتړ ترلاسه کړي، څو دا نندارتون پراخ کړي او نورې کیسې هم نړۍ ته وړاندې کړي.
رونا پنجشیرۍ یوه بله افغانه مېرمن چې په دې پروژه کې یې کار کړی، هغه وايي: «د افغان ښځو کیسې غمجنې دي، ځکه هر څه منفي روان دي، خو زه پرې ویاړم. سره له دې چې د بندیزونو درې کاله وشول، خو دوی لا هم امید لري.»
د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې د غونډو او نړۍوالو کنفرانسونو له لارې د ښځو پر ضد د طالبانو دریځ ننګوول کېږي او له دغه ډلې غوښتنې کېږي، څو د نجونو د زده کړو تر څنګ پر ښځو بندیزونه ختم کړي؛ خو طالبانو دغو غوښتنو ته چندان ارزښت نه دی ورکړی.
د طالبانو مشر ملا هبتالله د خپل سختدریځي مفکورې له کبله پر ښځو سخت بندیزونه لګولي، چې په کور دننه او بهر یې پر وړاندې پراخ مخالفتونه روان دي.
د نوبل سولې جایزې پښتنه ګټوونکې او د بشري حقونو فعالې ملالې یوسفزۍ مور او پلار یو ځل بیا د طالبانو له لوري د نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنځیو دروازو تړل کیدل غندلي دي. هغوی له طالبانو غوښتي چې نور دا بندیزونه پای ته ورسوي.
د (کب ۱۱مه) ضیاالدین یوسفزي او تورپیکۍ یوسفزۍ پر اېکس پاڼه یو انځور خپور کړی، چې په اعتراضیه ډول یې لاسونو کې نیولو پاڼو باندې طالبانو ته په خطاب کې ویلي: «افغان نجونو ته د زده کړو حق ورکړئ.»
د ملالې پلار ضیاالدین یوسفری چې خپله هم د نجونو زده کړو یو منل شوی فعال دی وايي، «۱۲۶۰ ورځې کېږی چې طالبانو افغان نجونې له منځنیو زده کړو راګرځولې او اته سوه ورځې وشوې چې د پوهنځیو دروازې یې هم پر مخ بندې دي.»
هغه زیاته کړې، چې افغان نجونې په سختو حالاتو سلګونه اوږدې شپې او ورځې پرته له زده کړو تېرې کړي دي. یوسفزي ویلي، چې طالبانو له لوري نجونو پر زده کړو بندیز انساني جرم دی.
د ملالې یوسفزۍ مور او پلار تر دې مخکې هم پر افغان ښځو د طالبانو بندیزونه ننګولي وو.
ضیاالدین یوسفزی په په دې باور دی، چې طالبان د خپلې افراطي مفکورې له مخې د نجونو پر زده کړو او د ښځو پر کار بندیزونه لګولي او هغه تورونه یې ناسم ثابت کړي، چې ګوندې طالبان د پښتني دودونو له کبله داسې کوي.
نږدې دوه میاشتې وړاندې ملالې یوسفزۍ په اسلام اباد کې په «مسلمانو ټولنو کې د نجونو زده کړې» تر نامه لاندې د اسلامي هېوادونو په یو کنفرانس کې پر طالبانو توندې نیوکې وکړې او دا ډله یې د بشري حقونو سرغړونکي وبلله.
ملالې په یاد کنفرانس کې پر اسلامي هېوادونو غږ کړی و چې پر طالبانو فشار راوړي، څو په نجونو او ښځو روان بندیزونه ختم کړي.
سره له دې چې په کور دننه افغانانو او نړۍوالې ټولنه په پراخه توګه پر ښځو او افغان نجونو د ملا هبتالله سختدریځي بندیزونه غندلي او له همدې امله یې له یادې ډلې سره تعامل ځنډولی ملا هبتالله بیا هم خپلو سختدریځو فرمانونو ته زور ورکړی دی.
ویل کېږي په ښکاره توګه د طالبانو ترمنځ د نجونو زده کړې او د ښځو د کار حقونو پر مسلې بندیز د طالبانو ترمنځ لوی درځونه هم رامنځته کړي چې وروستۍ بېلګه یې د طالبانو د بهرنیو چارو مرستیال وزیر عباس ستانکزی دی.
هغه د خپل مشر د مفکورې خلاف څو څو خله د نجونو د زده کړو دفاع وکړه او دغه بندیزونه یې د طالبانو د رهبر شخصي چلند وګاڼه.
په خوست کې د عباس ستانکزي له څرګندونو وروسته ملا هبتالله د هغه د نیول کیدو امر وکړ؛ خو د بهرنیو چارو مرستیال وزیر یې وار لومړی کړ او له افغانستانه یې د نیول کیدو له ویرې پښې سپکې کړې.
ملا هبتالله او د کابل په ګډون په کندهار کې مېشته د هغه کړۍ به هېڅ ډول نه غواړي، چې پر نجونو او ښځو روان بندیزونه ختم کړي، بلکې وېره شته چې دا بندیزونه به لا ډېر شي.
د کارپوهانو په وینا؛ له همدې امله پر افغانستان بشري مرستې مخ په کمیدو دي او د هېوادونو په ګډون نړۍوالو مرستندویه بنسټونو هم افغانستان ته شاه کړې ده.
برېټانوۍ ټلېګراف ورځپانې راپور ورکړی، چې د طالبانو د سختو بندیزونو له کبله افغان نجونې او ښځې د روغتیايي خدمتونو تر څنګ ډاکټرانو ته له لاسرسي څخه محرومې شوې دي. راپور وايي، له جراحي عملیاتو بې برخې نجونو او ښځو دم او تعویذ ته مخه کړې.
د روغتیا برخې کې راپورونه او له افغانستانه ترلاسه شوې معلومات ښيي چې افغانې نجونې د طالبانو د توپیري چلند د تګلارو له امله له حیاتي عملیاتو او جراحۍ بې برخې پاتې کېږي.
د راپور له مخې د دې پر ځای چې نجونې لازمه درملنه ترلاسه کړي، اړې کېږي چې تعویذ لیکونکو او دودیزو درملنو ته مخه وکړي، ان په هغو مواردو کې هم چې ژوند یې له جدي روغتیایي ګواښ سره مخ وي.
یوې څېړنې چې د امریکا د جراحانو کالج مجلې خپره کړې ښيي، چې په ۲۰۲۳ کال کې د کابل اتاترک روغتون د ماشومانو د جراحۍ څانګه چې «د برېټانوي خیریه موسسې Kids OR له خوا یې مالي ملاتړ کیږي، له ۱۰۱۴ ناروغانو څخه چې عمرونه یې له ۱۴ کلونو کم وو، تر ۸۰ سلنه» زیات یې هلکان وو.
د دې څېړنې شمېرې ښيي، چې ۸۴.۶ سلنه اختیاري د هلکانو جراحي عملیات شوي او ان په بېړنیو حالتونو کې چې ځانګړو روغتیا تدابیرو ته اړتیا وي، بیا هم ۷۲.۷ سلنه ناروغان هلکان وو.
د طالبانو بندیزونه چې د نجونو ژوند اخلي
ډاکتران او کورنۍ چې له ټلېګراف ورځپانې سره یې خبرې کړې وايي، دا شمېرې د طالبانو د سختو پالیسو مستقیمه پایله ده، ځکه چې طالبان نجونو او ښځو ته اجازه نه ورکوي، چې پرته له محرم څخه روغتون ته ولاړې شي یا له نارینه ډاکترانو درملنه څخه درمنله وکړي.
د دې څېړنې لیکوالانو بېلابېل لاملونه جراحۍ ته د نجونو د نه لاسرسي لاملونه بللي لکه «د ناروغانو اړوند سیمه ییز دودونه، ټولنیز او کلتوري محدودیتونه» او دا چې هلکان له جنګي چاودنو، ټرافیکي او نورو پېښو سره ډېر مخ کېږي؛ نو ښايي له همدې امله یې شمېر ډېر وی.
خو د ټلېګراف له خوا راټول شوي شواهد ښيي چې اصلي لامل د طالبانو له لوري لګول شوي محدودیتونه دي، چې نجونې له اساسي روغتیایي خدمتونو بې برخې کوي.
«یوازینی کار چې نجونې کولی شي، ساه اخیستل دي»
له هغه وخته چې طالبان په ۲۰۲۱ کال کې د پخواني امریکايي ولسمشر جوبایډن د تړون له مخې واک ته ورسېدل، پر ښځو یو لړ سخت محدودیتونه لګول شوي دي.
طالبانو نجونې او ښځې له دې منعه کړي، چې پرته له محرم څخه له کوره ووځي، کار وکړي، ښوونځي ته ولاړې شي یا هم ډاکټره او نرسه شي.
ان هغوی دا اجازه هم نه لري، چې په عام محضر کې لوړ غږ وکړي یا په خپلو کورونو کې په لوړ غږ خبرې وکړي.
اعجاز نعمتي، چې په هرات کې یو تن روغتیاپال دی وايي: «دا یوازې د نجونو د جراحۍ مسله نه ده، د هغوی روغتیایي خدمتونو ته لاسرسی ډېر محدود شوی، په ځانګړې توګه په کلیوالي سیمو کې.»
هغه زیاته کړه: «په ښارونو کې خلک ښايي دا ستونزه مطرح کړي، خو په لرې پرتو کلینیکونو کې زموږ همکاران اجازه نه لري چې ښځینه ناروغانې معاینه ورکړي. که یې دا کار وکړ، سزا ورته ورکول کېږي.»
نعمتي په خواشینۍ سره وویل: «نجونې دلته له هر څه بې برخې شوي، یوازینی شی چې اوس هم کولی شي، ساه اخیستل دي.»
د طالبانو د برابرۍ دروغجنه ادعا
طالبان ادعا کوي چې دوی روغتیایي خدمتونه ټولو (ښځینه او نارینه وو) ته برابروي، خو د هغوی سخت قوانین دا څرګندوي چې نجونې او ښځې عملاً له دغو خدمتونو محرومې دي. فریدالله عمري چې د طالبانو تر واک لاندې په کابل کې ډاکتر دی وايي: «موږ روغتیایي خدمتونه ټولو ته هلکانو او نجونو، ښځو او نارینه وو ته برابر وړاندې کوو او دا هر څه د اسلام مطابق دي.»
خو د بشري حقونو سازمانونه د طالبانو دا پالیسۍ «جنسیتي اپارټایډ» بولي، ځکه دا قوانین د ښځو او نجونو روغتیایي خدمتونه له محدودیتونو سره مخ کوي.
مېندې د طالبانو له اخلاقي پولیسو سره مخامخ کېږي
ګلنسا، چې خاوند یې تېر کال په یوه کورنۍ شخړه کې د افغانستان په لویدیځ کې وژل شوی، خپله کیسه له ټلېګراف سره شریکه کړې.
هغې وویل: «زما اته کلنې لور سخت ټوخی درلود او ما څو ځله هڅه وکړه چې روغتون ته یې یوسم، هر ځل به مې د سړک غاړې ته انتظار کاوه، چې یو موټر پیدا شي، خو طالبانو به زه ودرولم او پوښتنه به یې وکړه، چې مېړه دې چېرته دی؟ ما ویل وژل شوی دی. هغوی نه منله.»
هغه زیاتوي: «ما ورته وویل چې لور مې روغتون ته وړم، خو هغوی راته ویل چې دروغ وایم او زه د دې لپاره ښار ته ځم چې 'ګناه کوم.»
په پای کې کله چې د لور حالت یې خراب شو، ګلنسا له یوه نږدې کلي یو خپلوان نارینه راوغوښت، چې دوی روغتون ته ورسوي. لور یې یوه اوونۍ بستر وه.
خو کله چې نوبت بیا ورغی چې د تعقیبي درملنې لپاره روغتون ته لاړه شي، د طالبانو له وېرې یې دا کار ونه کړ او لور یې په کور پاتې شوه.
«سینه بغل په بوټو ښه کېږي»
په ټول افغانستان کې یوازې پنځه روغتونونه شته، چې د ماشومانو درملنه کوي، درې دولتي او دوه شخصي روغتونونه، چې ټول یې په کابل کې دي.
پر دې سربېره اکثره کورنۍ باید د ناروغیو درملنه له خپلې جېبه ورکړي، چې دا کار د ډېرو کورنیو لپاره ناشونی دی.
د درملنې لوړ لګښت، د طبي خدمتونو کمښت او د طالبانو سختو قوانینو خلک اړ کړې، چې زیاتې کورنۍ تعویذ لیکونکو او حکیمي درملو ته مخه کړي.
د روغتیايي کارپوهانو په وینا، دغه ډول کورني او حکیمي درمل ډېر وخت د انسان په زیان تمامېږي.
ډاکتر فرهاد همدرد چې په نیمروز کې د ماشومانو متخصص دی، والدینو ته خبرداری ورکړ چې د سینه بغل درملنه له بوټو څخه پر جوړو درملو نه کېږي.
هغه وايي: «سینهبغل له بوټو نه ښه کېږي. ځینې ماشومان چې سخت سینه بغل یې درلود، وروسته له هغې چې له بوټو جوړ حکیمي درمل یې وکارول وضعیت یې لا نور پسې خراب شو.»
د افغانستان روغتیايي وضعیت د کړکېچ او ناورین په درشل کې
افغانستان له هغو هېوادونو دی چې تر ټولو کمزوری روغتیایي سیستم لري او د طالبانو تر واک لاندې، دا حالت لا پسې خراب شوی دی.
فدا محمد پیکان افغانستان د عامې روغتیا پخوانی مرستیال وزیر وايي: «د ښځینه ډاکترانو کمښت او د مغزونو فرار جدي اندېښنه ده.
د طالبانو له محدودیتونو سره نجونې نه شي کولی ډاکترانې یا نرسانې شي او دا د هېواد روغتیایي سېسټم ته لوی زیان رسوي.
هغه زیاتوي: «افغانستان د روغتیایي ناورین پر غاړه ولاړ دی او که دا وضعیت همداسې دوام وکړي، حالت به لا پسې بدتر شي».
د یادولو وړ ده، چې په راپور کې ځینې نومونه د امنیتي ستونزو له کبله «مستعار کارول» شوي دي.
د افغانستان لپاره د بشري حقونو په برخه کې د ملګرو ملتونو ځانګړی رپورټر ریچارډ بېنېټ وايي، په افغانستان کې وضعیت په ځانګړې توګه د ښځو لپاره ورځ تر بلې د خرابېدو په حال کې دی. د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا ۵۸مه غونډه د پنجشنبې په ورځ (د کب ۹مه) نېټه په جینوا کې پیل شوه.
هغه وویل، د طالبانو له خوا د ښځو ضد سیاستونه د دې ډلې د رژیم د تېرې دورې په پرتله ډېر شوي او په راتلونکي کې هم د ډېر ظلم نښې لیدل کیږي.
ښاغلي بېنېټ له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې د افغانستان له وضعیت سره د مقابلې لپاره خپل مسوولیت ادا کړي.
هغه زیاته کړه د حساب ورکونې د خپلواک میکانیزم د جوړولو ملاتړ کوي، چې د نوموړي د کار سره سمون لري.
تمه ده، چې ښاغلی بېنېټ به نن پنجشنبه د افغانستان په اړه خپل راپور وړاندې کړي؛ خو له اصلي غونډې مخکې به څو اړخیزې ناستې ترسره شي.
په دې اته ورځنۍ غونډه کې چې د کب میاشتي له ۶مې تر ۱۴مې به دوام کوي، د ۱۰۰ هېوادونو او نړۍوالو سازمانونو لوړ پوړي چارواکي ګډون کوي.
د بشري حقونو د څار سازمان څېړونکې فرشتې عباسي هم په افغانستان کې د ثبوتونو او اسنادو د راټولولو لپاره د ملګرو ملتونو تر مشرۍ لاندې د یوه میکانیزم موجودیت اړین ګڼي.
د هغې په وينا، د بشري حقونو د څار سازمان د نورو حالاتو لپاره دا ډول ميکانيزم جوړ کړى او افغانان حق لري چې دا ډول ملاتړ ترلاسه کړي.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا په جینوا کې دغه غونډه د ځواب ویلو لپاره د هڅو یو نوی پړاو ګڼلی دی.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو په شورا کې د افغانستان استازي نصیر احمد اندیشه د بشري حقونو د شورا غونډه د حساب ورکونې د یوه خپلواک میکانیزم د رامنځته کولو یوه هڅه ګڼلې ده.
د هغه په خبره: «دا ميکانيزم د جنګي جرمونو د نړۍوالې محکمې، د جرمونو نړۍوالې محکمې او د عدالت د نړۍوالې محکمې په هڅو سره به د طالبانو او نورو د بشري جنايتونو د مخنيوي لپاره د افغانانو په غوښتنه يوه ستره لاسته راوړنه وي.»
د کابل د کاج پر ښوونيز مرکز د برید له قربانیانو څخه فاطمې امیري، چې په دې غونډه کې ګډون لري، د افغانستان د ښځو او نجونو لپاره د هېوادونو له خوا د عملي اقداماتو غوښتنه وکړه.
هغې پر افغان مېرمنو د روان وضعیت د منفي اغېزو په اړه وویل، چې جدي پاملرنې ته اړتیا لري.
د ښځو د حقونو یوې فعالې اصیلا وردګ هم په دې غونډه کې ټینګار وکړ، چې د طالبانو ټول جنایتونه باید جدي ونیول شي.
د هغې په وينا، د بشري حقونو په پام کې له نيولو پرته د طالبانو سره تعامل ګټور نه دی.